11

www.kuriergalicyjski.com * kurier galicyjski * 31 maja–13 czerwca 2013 nr 10 (182)

IPN o Tragedii Wołyńskiej

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Łukasz Kamiński: „Żadne błędy polskiej polityki międzywojennej nie

mogą stanowić usprawiedliwienia tragedii wołyńskiej.

W tym roku przypada 70. roczni-

czenie za swoje międzywo-

ca tragicznych wydarzeń na Wołyniu,

jenne błędy w stosunku do

które pozbawiły życia tysięcy Pola-

ukraińców, za Akcję „Wisła”

ków i Ukraińców. Od 20 lat Warsza-

i deportację ukraińców z te-

wa i Kijów starają się odwrócić tra-

renów wschodnich współ-

giczną kartę historii i uczcić pamięć

czesnej Polski, którą po ii

wszystkich ofiar rzezi wołyńskiej.

wojnie światowej przepro-

Polscy i ukraińscy duchowni nawo-

wadziły komunistyczna Pol-

łują do modlitwy za ofiary, a politycy

ska i Moskwa?

obu stron „wybaczają i proszą o wy-

Proces rozliczenia z trudną prze-

baczenie”. Ale zdarza się, że ostre

szłością nie może być przedmiotem

słowa i określenia wzbudzają emocje

jakiegoś handlu czy rozmów. Funda-

i oburzenie.

mentem ma być gotowość przyjęcia

O stanowisku IPN w tej kwestii

nawet najgorszej prawdy. Każda ze

mówi jego prezes – historyk Łukasz

stron musi wymagać prawdy przede

Kamiński.

wszystkim od siebie samej. Dysku-

sję o stosunku Polaków do innych

narodów zapoczątkowała opozycja

w Polsce i na ukrainie

jeszcze przed upadkiem komunizmu.

mamy różne podejście do

Dyskutowali też Polacy na emigracji.

wydarzeń na Wołyniu. Ja-

Akcję „Wisła” osądził Senat w 1990

kie wspólne stanowisko by-

Łukasz kamiński, prezes iPN

roku, a w 2007 tą ocenę potwierdzi-

łoby do przyjęcia dla Pola-

czy religijnej”. Jeżeli ktoś chce uwa-

To dziwne, że wśród ukraińskich

li wspólnie w swym memorandum

cji. Ale już sam projekt wywo-

ków i ukraińców? Czy takie

żać żołnierzy UPA za bohaterów, to

historyków jeszcze pojawiają się

prezydenci Polski i Ukrainy: Lech

łał ostry protest na ukrainie.

podejście, które zastosowali

musi mieć początkowo sprawę z

głosy, stawiające pod wątpliwość

Kaczyński i Wiktor Juszczenko.

Dla nas z „ludobójstwem”

kiedyś Polacy i Niemcy wo-

faktami. Nie można zignorować 100

zorganizowany charakter zbrodni

Nasz Instytut prowadzi w tej sprawie

kojarzy się przede wszyst-

bec bolesnych kart historii

tys. ofiar.

wołyńskiej i stawiają pod wątpliwość

śledztwo, traktując Akcję „Wisła” jak

kim Wielki Głód, który zabrał

– „wybaczamy i prosimy o

odpowiedzialność OUN i UPA. Do-

zbrodnię komunistyczną i przeciwko

życie milionom ukraińców.

Na ukrainie wśród histo-

wybaczenie”?

wódca UPA Roman Szuchewycz

Zacytowane przez pana słowa

ludzkości. Trwa śledztwo dotyczą-

Chyba trudno będzie miesz-

ryków panuje zdanie, że do

w lipcu 1944 roku mówił o „likwi-

zabrzmiały z ust polskich biskupów

ce zbrodni, których dopuściło się

kańcom tej części ukrainy,

tragedii wołyńskiej, oprócz

dacji Polaków na Wołyniu, która

20 lat po wojnie. Był to akt wielkiej

polskie podziemie wobec ludności

gdzie żołnierze uPA uważani

uPA, przyczynili się też zwy-

zakończyła się w lecie 1943”. W

odwagi, jeżeli zważymy na to, że

ukraińskiej i w sprawie deporta-

są za bohaterów, walczących

kli bandyci, niemiecka poli-

ukraińskich archiwach jest tak wiele

rany w polskim społeczeństwie były

cji Ukraińców z Polski po II wojnie

za wolność ukrainy, zmienić

cja, armia Krajowa, sowiec-

dokumentów, że wystawa przygo-

dość świeże. Podstawą dla tych

światowej. W tym czasie odbywała

punkt widzenia i zacząć uwa-

cy partyzanci, a wszystko

towana przez nasz Instytut z okazji

słów był prawdziwy opis stosunków

się również deportacja Polaków z

żać ich za zbrodniarzy… Czy

to wspierały nazistowskie

70 rocznicy tragedii, będzie opierała

z Niemcami i zbrodni niemieckich

ZSRR. Oba narody stały sie ofiara-

nie byłoby lepiej pozostawić

Niemcy i ZSRR. Było więc

się przeważnie na nich. Nawet jakby

dokonanych na Polakach. Warun-

mi polityki Stalina. Te sprawy otwar-

takie trudne tematy history-

wielu winnych tej tragedii.

tych źródeł nie było, to trudno sobie

kiem pojednania było wyjawienie

cie opisują polscy historycy. Między

kom i nie pozwalać na wy-

Polska wolałaby, aby ukra-

wyobrazić „spontaniczny” atak na

prawdy, nawet tej najbardziej bole-

innymi w IPN. Polskie archiwa do-

korzystywanie tej tematyki

ina nazwała jedynie uPA zło-

99 osad jednego dnia, a następnego

snej. W badaniach naszych histo-

stępne są dla wszystkich badaczy.

przez polityków?

czyńcami winnymi tej rzezi?

na kolejnych 50 – mowa tu o 11-12

ryków i prokuratorów mamy takie

Temat Wołynia stale sta-

lipca 1943 roku. Taki przebieg wyda-

fakty: w latach 1943-1945 ukraińscy

je na przeszkodzie polsko-

rzeń potwierdzają zeznania tysięcy

nacjonaliści zamordowali około 60

ukraińskiemu  pojednaniu.

świadków czy polskie dokumenty,

tys. Polaków na Wołyniu, 30-40 tys.

W jaki sposób taką datę, jak

ale przede wszystkim świadectwa

we Wschodniej Galicji i około 6-8

70. rocznica wydarzeń na

samych wykonawców.

tys. na innych terenach. W Polsce

Wołyniu, miałyby obchodzić

tą masową zbrodnię najczęściej na-

Czy Polska jest gotowa

oba państwa, aby uniknąć

zywają tragedią wołyńską. Ofiarami

do uznania tego, że między-

negatywnych  następstw?

odwetu stało się kilkanaście tysięcy

wojenna polityka dyskrymi-

Czy w Polsce ktoś wie, że

ludności ukraińskiej.

nacyjna wobec ukraińców

temat Wołynia jest rozgryw-

była jednym z powodów, któ-

Działacze religijni Cerkwi

ką przeciwko ukraińskiej

re doprowadziły do zarodze-

i Kościoła nawoływali do

opozycji i jest na rękę Mo-

nia się uczucia obrazy i nie-

wspólnych modlitw w lubli-

skwie?

Obecna polityczna sytuacja w

nawiści ze strony ukraińców,

nie za ofiary tragedii. Może

Polsce czy na Ukrainie, podobnie jak

stając się jedną z przyczyn

ten apel pomoże spojrzeć

sytuacja międzynarodowa, może być

tragedii wołyńskiej?

na wydarzenia wołyńskie w

W Polsce od dawna toczy się

argumentem w sprawie historyczne-

podobny sposób?

dyskusja dotycząca polityki II Rze-

Nie jest to pierwsza inicjatywa

go pojednania. Musi się ono jednak

W Polsce Wielki Głód rozpatry-

Bez wątpienia, wydarzenia na

czypospolitej w stosunku do mniej-

pojednania ze strony obu kościołów.

opierać nie na próbach zapomnienia

wany jest jako jedna z największych

Wołyniu i innych terenach wykorzy-

szości narodowych. W tej dyskusji

Religijny dialog rozpoczął się w 1987

czy usuwania ofiar na margines. To

tragedii XX wieku. W 2006 roku

stywali i Niemcy, i Sowieci. Nikt nie

dominują myśli krytyczne. Wyznaje

roku. Prymas Polski Józef Glemp,

co możemy zrobić teraz – to uczcze-

specjalne rezolucje dotyczące tych

zaprzecza, że były akcje odwetowe

się, że była ona niesprawiedliwa w

mówił wtedy o wzajemnych winach

nie ofiar i rozpoczęcie dialogu. Po-

wydarzeń przyjęły Sejm i Senat.

ze strony AK. Ale, gdy mówimy o

stosunku do Ukraińców. Ale żadne

i potrzebie przebaczenia. Wielkim

przednie próby dialogu ograniczały

IPN wydał poważny tom dokumen-

odpowiedzialności, to pada ona na

pomyłki i rozgoryczenie z polskiej

orędownikiem takiego pojednania

się debatą w wąskim gronie – hi-

tów po polsku, ukraińsku i angielsku

tych, kto rozpoczął masowe mordy

polityki międzywojennej nie mogą

był papież Jan Paweł II. Fundamen-

storycy, politycy, działacze religijni.

dotyczących tej tematyki. Ale wyjąt-

– na OUN Stepana Bandery i UPA.

być usprawiedliwieniem zbrodni

tem pojednania miała być wspólna

Najwyższa pora, aby z tak ciężkimi

kowość tej zbrodni nie oznacza, że

wołyńskiej. Odpowiedzialność za

pamięć o wszystkich ofiarach. Mo-

elementami wspólnej historii zetknęły

ukraińscy historycy twier-

inne zbrodnie nie mogą być opisane

mordy ponoszą ich wykonawcy, a

dlitwa – jest tu szczególnie ważna.

się nasze społeczeństwa. W wielu

dzą, że nie ma dokumentów

w tej samej kategorii. Nie można

nie ofiary.

Czy można mówić o szacunku do

kwestiach udało nam się zbudować

uPA, które by przelewały

jednej zbrodni przeciwstawiać innej.

ofiar, jeżeli większość z nich do dziś

dobre stosunki, możemy więc ukła-

światło na te wydarzenia i słu-

Gdyby ukraina uznała, że

Termin „ludobójstwo” – jest termi-

spoczywa w anonimowych grobach,

dać je podobnie na przyszłość. I do

żyły potwierdzeniem polskiej

były to „czystki etniczne”, a

nem prawnym. Zbrodnia Wołyńska

nieoznaczonych krzyżem?

hasła z Ewangelii: „Miłujcie waszych

wersji wydarzeń. Za to ist-

nie ludobójstwo zainicjowa-

ma wszelkie oznaki, określone w kon-

nieprzyjaciół” dodać „Prawda was

nieją polskie i sowieckie do-

ne przez uPA i poprosiła o

w Sejmie zarejestrowany

wencji ONZ z 1948 roku. Konwencja

wyzwoli”. Mówienie prawdy bywa

kumenty (dokumenty nKwd

wybaczenie, czy uspokoiło

został projekt ostrej rezolucji

określa ludobójstwo jako „świadome

czasem bolesne, ale uwalnia od nie-

często mogły być sfałszowa-

by to koła w Polsce, którym

o wydarzeniach na Wołyniu,

działania w celu wyniszczenia cał-

nawiści.

ne). Mamy więc dość mgliste

zależy na tematyce Woły-

w którym użyto słowa „ludo-

kowicie lub częściowo pewnej grupy

wyobrażenie o tych wydarze-

nia? Czy Polska mogłaby

bójstwo”. Prawdopodobnie

źródło:

Wysoki Zamek, 23 maja 2013

narodowościowej, etnicznej, rasowej

niach.

wówczas poprosić o wyba-

Sejm nie przyjmie tej rezolu-