16

Ten dawny Lwów

31 maja–13 czerwca 2013 nr 10 (182) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Lwowskie końskie Narodowe

Mania zrzeszania się panowała we Lwowie od niepamiętnych czasów. Kto żyw uczestniczył w działalności

rozmaitych stowarzyszeń branżowych – rzemieślników, studentów czy urzędników. Za Adolfem Nowaczyń-

skim można by napisać, że „Kółko Kontuszowe, Kółko Samogwałcicieli, Klub Sodomistów, znudzeni posłu-

gacze publiczni, piwowarzy, szachiści, malarze bez rąk, głuchoniemi kapelmistrze, kaznodzieje, niemowy”

– wszyscy chcieli mieć swoje organizacje. Co, zresztą, pozostało lwowiakom do dnia dzisiejszego.

ryjka, przekazująca dzieje pewnego

bEaTa KOST

uroczego, zamożnego dwudzie-

tekst i zdjęcia

stolatka przywołana przez Jerzego

Broszkiewicza. Młodzieniec w towa-

Ognisko czy jaskinia

W XIX wieku wspólne interesy

rzystwie uchodził za półanalfabetę,

połączyły szlachtę i mieszczaństwo

ale pieniądze dodawały mu poloru.

i tak powstało Kasyno Narodowe,

Aż do pewnej nocy w same zapusty,

nazywane Kasynem Szlacheckim, a

kiedy przegrał hrabiemu Baworow-

potocznie „końskim kasynem”. Klub

skiemu sto siedemdziesiąt osiem

towarzyski, instytucja patriotyczna,

tysięcy guldenów.

jaskinia hazardu i rozrywki na kształt

Wszystkie opowieści z eksklu-

dżokejklubu – taka dziwna mieszan-

zywnego miejsca roznoszone pocz-

ka zainteresowań i potrzeb wynika

tą pantoflową po Lwowie, wygrzeby-

w dużej mierze z sytuacji politycznej

wane pieczołowicie z prasy (jeśli na

i społecznej.

jej łamy zdołały przeniknąć) urastały

Tworzono kasyno na fali popu-

do rangi miejskich sensacji.

larności lwowskich kontraktów i w

atmosferze coraz popularniejszych

Kultura

wyścigów konnych. Od początku

szlachetnej zabawy

wieku XIX podczas kontraktów –

Poza hazardem „uprawiano” w

wielkiej lwowskiej imprezy handlo-

Narodowym życie intelektualne i roz-

wej – do sal redutowych schodziła

rywkowe. O tym niewiele się pamięta.

się szlachta. Ubijano interesy na

W 1852 roku kasyno ogłosiło pierw-

tzw. kasynach. Wstęp kosztował

szy „Konkurs Lwowski” na najlepszą

15 krajcarów i był to też swego ro-

sztukę. Nagrodę otrzymał dramato-

skich, co to kartołupił nawet z Marią

dzaju hazard – uda się czy nie?

kich wyznań”. Zadaniem kasyna mia-

Antoniną” uchodził niejaki Michał

Załatwić interesy, sprzedać zbiory,

ło być podniesienie „wiedzy politycz-

Walicki, żyjący w osiemnastym wieku

podpisać umowy, kupić majątek czy

nej lwowian”.

hazardzista, filantrop i kolekcjoner.

konie. Aleksander Batowski, jeden ze

Tak oto powstał najstarszy lwow-

Często odwiedzał Lwów, bo uwielbiał

współzałożycieli kasyna, nazywał je

ski klub. Oficjalna inauguracja nastą-

wysokie stawki. Miał w mieście god-

czasem „kasyno wyścigowe”.

piła w 1852 roku. Należeć doń mógł

nych siebie koleżków – choćby panów

Był jednakże powód bardziej

każdy „obywatel krajowy” albo posia-

Branickiego (10 000 dukatów prze-

istotny od wyżej wymienionych. Kasy-

dacz majątku w kraju, który miał porę-

granej) czy Kaspra Lubomirskiego,

no Narodowe czy w wersji najstarszej

czenia trzech członków stałych.

który przy zielonym stoliku pewnego

– Kasyno Powszechne Narodowe –

wieczoru wygrał 40 000 dukatów.

miało z założenia pełnić funkcję klubu

Talie w porządek

Ale były to dawne dzieje, a tym-

integrującego mieszkańców miasta, w

poukładane

czasem wiek XIX przyniósł nowe in-

absolutnie współczesnym tego słowa

Najwięcej emocji wzbudzał upra-

trygujące historie, które choć pilnie

znaczeniu. Wśród współzałożycieli

wiany tam hazard.

strzeżone wydostawały się spoza

instytucji byli Aleksander Batowski,

Ach, z jakim rozmachem prze-

szczelnie zamykanych bram zmie-

L. Bobecki, J. Antoniewicz, Zygmunt

grywał i wygrywał Lwów! W długiej

niających się siedzib Końskiego

Rodakowski i… Komitet Polek.

historii miasta za „papieża karciarzy

Kasyna, jak zaczęto nazywać Naro-

Było lato 1848 roku. Panie i pa-

i hetmana wszech ptaków niebie-

nowie zrzeszeni w Komitecie Polek

i Komisji Umieszczania i Zaopatrzenia

Braci Przybyłych z Tułactwa decydują

się na powołanie do życia miejsca,

które stanie się punktem towarzyskim

dla lwowian i „politycznych” przyby-

szów z emigracji. Żeby gdzieś mogli

się spotkać, porozmawiać „przez to

ścierania się umysłów i kształcenia na

drodze politycznej”, i żeby przy okazji

można było udzielić pomocy „braciom

z tułactwa wracającym, a mianowicie

nowe oblicze kasyna

tym, którzy dla podeszłego wieku lub

dowe. Niejedna fortuna została tam

pisarz Józef Korzeniowski za sztukę

innych powodów pracować nie będą

stracona, szlachta ze zmiennym po-

„Wąsy i peruka”. Autor dostał 150

mogli”. Panie z Komitetu już wcześniej

wodzeniem przegrywała i wygrywała,

złotych reńskich w srebrze „za sztukę

zajmowały się udzielaniem pomocy

grano w baka i wista, zaczynała się

oryginalną”.

więźniom stanu i wychodźcom, teraz

epoka pięknej choroby, świetnej za-

Rauty w kasynie urządzały

miały zorganizować zaplecze w po-

bawy jaką był poker – coraz bardziej

rozmaite instytucje np. Zakład Na-

staci rozrywki. Dobra prasa, spektakle

popularny w Europie. „Końskie” dość

rodowy im. Ossolińskich, a wśród

i koncerty, odrobina hazardu. Dzięki

szybko zaczęło upowszechniać grę.

podejmowanych gości byli kompo-

ścisłej współpracy obu stowarzyszeń

„Galicja nie całkiem jeszcze była Eu-

zytor Stanisław Moniuszko i poeta

nowa instytucja nie stała się wyłącz-

Wincenty Pol. Zachowała się na-

ropą, ale Końskie Kasyno na pewno”

nie zamkniętym klubem męskim. Po-

wet „karta wstępu do Kasyna Na-

ustami swego bohatera mówił powie-

wstało demokratyczne zrzeszenie o

rodowego dla Gościa, Wgo Pana

ściopisarz Jerzy Broszkiewicz.

ambitnych celach. Kilka lat później w

Moniuszki” z dnia 16 Lutego 1865.

Marian Tyrowicz opowiadał: „było

statucie zostanie zapisane: „Kasyno

Kompozytora przyjmowano jeszcze

wiadomo, że jeden z przedstawicieli

narodowe ma być ogniskiem życia to-

w starej siedzibie – w Teatrze Skarb-

starego rodu Galicji – hrabia Cetner,

warzyskiego dla ludzi wykształconych,

kowskim. Stara siedziba była miej-

przyjaciel księżnej Jabłonowskiej, w

dobrego używających imienia”.

ciągu jednej nocy przegrał w kasynie

scem bardzo wygodnym bowiem:

Do klubu przyjmowano „osoby

trzy kamienice”. Jest i kolejna histo-

„w gmachu Teatru Skarbkowskiego

obojej płci wszelkiego stanu i wszyst-