19

www.kuriergalicyjski.com * kurier galicyjski * 31 maja–13 czerwca 2013 nr 10 (182)

Przypadek Lothara Hermanna

Ikonografia nie kłamie i jest na ogół czytelna we wszystkich kręgach kulturowych. Boginię Sprawiedliwości

symbolizuje od wieków postać dojrzałej kobiety z wagą w ręku. Oczy ma przesłonięte przepaską, gdyż spra-

wiedliwość koniecznie powinna być ślepa, tj. bezstronna. Zdaje się, że kilkadziesiąt lat temu ten widok uległ

pewnej przypadkowej modyfikacji za sprawą Lothara Hermanna (1901–1974), niemieckiego Żyda, ocalałego

z Holocaustu, który wyemigrował do Argentyny. Być może w ten sposób pragnął wymknąć się tragicznym

wspomnieniom, choć nie jest to do końca pewne.

WŁoDZiMiERZ PAźNiEWSki

Mniej więcej w tym samym czasie

na kilku kontynentach trwało polowa-

nie na Adolfa Eichmanna, jednego z

głównych zbrodniarzy hitlerowskich,

który przez piętnaście lat skutecznie

unikał zastawionych na siebie puła-

pek. Pojawiały się coraz to nowe ad-

resy i tropy. Część okazała się fałszy-

wa. Być może celowo rozpowszech-

niano je dla zmyłki. Sporo śladów

przeskakiwało Atlantyk i prowadziło

do krajów Ameryki Łacińskiej, które z

chęcią dawały po wojnie schronienie

hitlerowcom. Na liście protektorów

czołowe miejsce zajmowały: Ar-

Ricardo klement i Adolf Eichmann to jedna i ta sama osoba

gentyna, Brazylia i Paragwaj. Tam

mogli czuć się bezpiecznie. W swo-

od wybielania i przeinaczania nazi-

często pomijany przez historyków

ich nowych kryjówkach hitlerowscy

stowskiej przeszłości. Dopiero w fazie

jako mało ważny, wątek literacki, co

bonzowie urządzali się za pieniądze,

następnej można pokusić się na po-

sprawie kilkunastoletniej pogoni za

które wcześniej zrabowali pomordo-

mniejszanie odpowiedzialności.

Eichmannem nadaje posmak lekko

wanym. Bieda im w każdym razie

Początkowo również Izraelczycy

romantyczny i wzbogaca ją o iście

nie groziła. Również dlatego pogoń

nie przykładali się do sprawy jak na-

teatralną dramaturgię współistnienia

za Eichmannem przypominała serię

leży. Gubiła ich rutyna i opieszałość.

winy i kary oraz uwikłania jednostek

porażek. Nawet Mossad, znany ze

Poza tym argentyński sygnał nie

w komplikacje uczuciowe, bez oglą-

swojej mocno przesadzonej spraw-

brzmiał dla nich zbyt wiarygodnie.

dania się na historię. Ostatecznie

ności i niekonwencjonalnych metod

Przeżyli już tyle fałszywych alarmów,

okazało się, że tylko czysty zbieg

działania, wywiad izraelski, nie miał

że zdążyli się do nich przyzwyczaić!

okoliczności zaprowadził Eichman-

się czym pochwalić. Okazało się, że

Dlatego dosyć sceptycznie odnosili

na przed oblicze sprawiedliwości,

do czasu.

się do każdej nowej informacji. Pre-

której nie potrafił się wymigać, choć

zydent Ben Gurion nieledwie kijem

skutecznie wodził ją za nos przez kil-

musiał poganiać odpowiednie służby

kanaście lat, najpierw w Niemczech,

niewidomy detektyw

moim zdaniem Hermann nadaje

do szybszego działania, przynaglany

gdy w obozie jenieckim udawał przed

się na współczesny symbol spra-

do pośpiechu przez prokuratora Bau-

aliantami lotnika. Doskonałym po-

wiedliwości jak mało kto. W jego

era. W każdej chwili Eichmann mógł

sunięciem było podjęcie przez jego

przypadku zbędna okazała się nawet

przecież zorientować się, że jest dys-

żonę w Niemczech procedury praw-

Adolf Eichmann

przepaska na oczy, ponieważ był nie-

kretnie śledzony, a jacyś podejrzani

nej, mającej uznać męża za osobę

widomy. Wzrok stracił wskutek cięż-

spowodować jego ucieczkę z Buenos

osobnicy obserwują miejsce jego

zmarłą, co jej się udało. W ten spo-

jąca się przez stulecia tradycja, za-

kiego pobicia, gdy Niemcy uwięzili go

Aires i w ogóle z Argentyny. W tej sy-

zamieszkania. W końcu Isser Harel,

sób Eichmann, główny wykonawca

wsze ma duże kłopoty, aby przebić

w obozie koncentracyjnym Dachau.

tuacji tropienie przestępcy trzeba by

ówczesny szef Mossadu ostro wziął

i nadzorca „ostatecznego rozwiąza-

się z prawdą do szerszego grona

To, że udało się mu uratować życie

zacząć od początku. Na szczęście

się do pracy i od tej pory wszystko

nia kwestii żydowskiej” w III Rzeszy,

ludzi lub instytucji.

sam uznawał za prawdziwy cud.

tak się nie stało.

przebiegało zgodnie z planem, choć

przestał istnieć, przynajmniej w pa-

Na szczęście znalazł się jeden

Tak naprawdę cała sprawa daje

Być może Bauer pamiętał szoku-

nie bez przeszkód i licznych kom-

pierach i w sferze prawnej.

człowiek, który potraktował go po-

bardzo dużo do myślenia. Ostatecz-

jące oświadczenie Adenauera z 1951

plikacji, jakich w tego typu operacji,

Dalsze szczegóły brzmią jak fa-

ważnie. Był nim prokurator Hesji Fritz

nie Eichmanna odnalazł, namierzył

roku, które nie pozostawiało żadnych

daleko poza granicami kraju, trudno

buła powieści sensacyjnej. Hermann

Bauer. Rzecz ciekawa, o tym, gdzie

i zidentyfikował ślepiec, w czym tkwi

złudzeń: „Pora przestać węszyć za

było uniknąć. Ale to jeszcze nie ko-

miał szesnastoletnią córkę Silvię.

należy szukać Eichmanna nie poin-

jakiś wspaniały paradoks historii.

nazistami. Jeśli raz zaczniemy, nie

niec opowieści, mającej wiele rozwi-

Pewnego dnia zaproponowała ojcu,

formował władz RFN, lecz bardzo

Przecież dokonał tego w pojedyn-

wiadomo dokąd nas to zaprowadzi”.

dlających się wątków.

że przedstawi mu swojego chłopaka

dyskretnie przekazał tę wiadomość

kę niepełnosprawny mężczyzna,

Staremu sklerotykowi trudno się

imieniem Klaus, którego postanowiła

bezpośrednio Izraelczykom. Chyba

wyręczając w ten sposób służby

dziwić, skoro w tym czasie co trzeci

zaprosić do domu, ponieważ pragnę-

wiedział co robi.

Stryczek na szyi

specjalne potężnych państw, które

członek jego gabinetu był w prze-

Do sceny jaka rozegrała się

ła, aby się poznali. Miał dwadzieścia

posiadają na każde skinienie setki

szłości funkcjonariuszem NSDAP

trzydziestego pierwszego maja 1962

lat, był więc starszy od dziewczy-

Chronili zbrodniarza

uzbrojonych agentów, nowoczesne

(Narodowosocjalistyczna Niemiecka

roku w izraelskim więzieniu, gdy kat

ny i pochodził z Niemiec, skąd

Oficjalnie Niemcy także ścigały

wyposażenie techniczne i nieogra-

Partia Robotników). Dawni hitlerowcy

Shalom Nagar założył Eichmannowi

wyjechał po wojnie do Argentyny z

Eichmanna, lecz czyniły to w taki spo-

niczone środki finansowe.

okupowali również co czwarty fotel w

stryczek na szyję i uruchomił zapad-

matką i braćmi. Podobno sprawiał

sób, aby go nigdy nie dopaść. Dopie-

Kalectwo Hermanna okazało się

Bundestagu. O sądownictwie i admi-

nię, musiało upłynąć sporo czasu.

na ludziach bardzo sympatyczne

ro niedawno, po otwarciu archiwów,

w całej tej sprawie okolicznością kło-

nistracji nie ma co nawet wspominać.

Przebieg porwania zbrodniarza przez

wrażenie i dał się lubić. Nic nie za-

okazało się, że wywiad niemiecki co

potliwą, gdyż nie ułatwiało sytuacji,

Po przewiezieniu zbrodniarza do

agentów (na pokład izraelskiego sa-

powiadało takiego finału, lecz tym ra-

najmniej od ośmiu lat dokładnie wie-

podkopywało także wiarygodność

Izraela, kanclerz Niemiec w ostrych

molotu, przemycono go w mundurze

zem przypadek rzeczywiście zadbał

dział, gdzie przebywa Eichmann, co

jego rewelacji. Początkowo nikt nie

słowach potępił uprowadzenie Eich-

pilota linii „El-Al”, uśpiwszy w ten spo-

o każdy najdrobniejszy detal. Klaus

robi i jakie przybrał nazwisko, ale in-

dawał posłuchu jego twierdzeniu, że

manna i wystąpił o jego ekstradycję.

sób czujność argentyńskiej ochrony

(rocznik 1936), okazał się jednym z

formacje te rozmyślnie utajniono. Ca-

mieszkający w niezbyt rzucającej się

Dzisiaj Adenauer posiada opinię

lotniska) i jego proces są na ogół zna-

czterech synów Eichmanna. To on

łymi latami demokratyczne państwo

w oczy dzielnicy Bancalari w Buenos

światłego Europejczyka i prawdziwe-

ne, do czego przyczyniła się książ-

stopniowo, krok po kroku, doprowa-

niemieckie kryło jednego z najwięk-

Aires (to miejsce nie pojawiało się

go demokraty, co jest dużą przesadą

ka „Eichmann w Jerozolimie”, którą

dzi niewidomego tropiciela do zbrod-

szych zbrodniarzy, co o tym państwie

w wiadomościach) niejaki Ricardo

i w wielu przypadkach ten propa-

napisała Hannah Arendt, formułując

niarza. Sytuacja trochę jak z tragedii

mówi prawie wszystko. Ujawnienie,

Klement i Adolf Eichmann to jedna

gandowy lakier zupełnie kłóci się z

przy okazji swoją uniwersalną tezę o

greckiej, z losem i przeznaczeniem w

że zdemaskowano miejsce pobytu

i ta sama osoba. Brano to za wynik

rzeczywistością, a zestawiony z fak-

„banalności zła”. Zwłoki zbrodniarza

tle oraz mściwym działaniem bogów.

sprawcy Holocaustu przed władza-

poobozowych urazów psychicznych

tami pęka i odpada całymi płatami. To

spalono, a popiół wrzucono do Morza

A to ci pech, zakochać się w córce

mi niemieckimi mogło doprowadzić

dawnego kacetowca lub produkt

jeszcze jednej wątek fałszowania nie-

Śródziemnego.

niedoszłej ofiary swego ojca!

do ostrzeżenia Eichmanna kanałami

jego nazbyt obolałej wyobraźni.

mieckiej historii na potrzeby bieżącej

W tym miejscu pora, aby na za-

Szekspir lepiej by tego wszyst-

wywiadowczymi o grożącym mu nie-

Sprawiedliwość to także pewna wi-

polityki. Cały proceder zaczyna się

kończenie tego tekstu pojawił się,

kiego nie wymyślił.

bezpieczeństwie, a w konsekwencji