20

kurier kulturalny

31 maja–13 czerwca 2013 nr 10 (182) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Czarodziejski flet” Mozarta

znów we Lwowie

Być może po raz ostatni lwowiacy oglądali go ponad 200 lat temu. Z całą pewnością nie grano go we Lwo-

wie całe dziesięciolecia. 13 kwietnia 2013 roku powrócił na lwowską scenę – „Czarodziejski flet” /„Die

Zauberflöte”/ „Чарівна флейта” – premierowy spektakl stał się wydarzeniem muzycznym bieżącego sezo-

nu artystycznego. Lwowski Narodowy Teatr Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej przywrócił singspiel

Mozarta w reżyserii Zbigniewa Chrzanowskiego.

jednak operą, jak błędnie można cza-

niemuzykalne – słychać było zresztą

sem usłyszeć. „Czarodziejski flet” to

dezaprobatę części widowni. Je-

singspiel (czyt. zingszpil) – gatunek

den, dwa dźwięki można zaśpiewać

o lżejszym charakterze, z partiami

nieczysto – to zrozumiałe (w koń-

mówionymi pomiędzy ariami i ansam-

cu jak ktoś chce mieć nieskazitelne

blami (scenami zespołowymi). Partie

wykonanie, niech sobie posłucha na

śpiewane wykonywane są na scenie

płycie z Wiednia), ale nie całą frazę.

lwowskiej oryginalnie w języku nie-

Podobnie było gdy raz dyrygent od-

mieckim zgodnie z librettem Emanu-

ważył się poprowadzić orkiestrę w

MiCHAŁ PiEkARSki

ela Schikanedera, zaś partie mówione

szybszym tempie w II akcie – aria

zostały specjalnie przetłumaczone

Monostatosa „Alles fühlt der Liebe

Wystawiając dzieło Wol-

na język ukraiński.

freuden” – niestety śpiewak wówczas

fganga Amadeusza Mozarta,

W spektaklu (śpiewogrze) śpie-

nie nadążał wypuszczając z siebie

operowy repertuar lwowski

wak ma więcej zadań aktorskich,

niemal wszystkie dźwięki obok tych

został wzbogacony o arcy-

niż w niejednej operze. W. A. Mozart

zapisanych w partyturze przez Mozar-

dzieło od wielu lat nieobecne

znany był z mieszania różnych ga-

ta. Inną jeszcze sprawą jest sposób

na lokalnej scenie.

Premiera „Czarodziejskiego fletu”

tunków scenicznych. „Czarodziejski

śpiewania muzyki Mozarta (epoka

w Operze Lwowskiej miała miejsce 13

flet” łączy zatem cechy singspielu

klasycyzmu) – wielu śpiewaków (ale

kwietnia 2013 roku. Reżyseria spek-

i opery seria – oprócz prostych pie-

są na szczęście wspomniane chlub-

taklu spoczywa w rękach Zbigniewa

śni zwrotkowych (właściwych dla

ne wyjątki!) tratuje muzykę Mozarta

Chrzanowskiego – zasłużonego re-

singspielu) mamy tu też poważne

jakby nie różniła się od stylu Czaj-

żysera i aktora, dyrektora Polskiego

wirtuozowskie arie. Z trudnym zada-

kowskiego, Łysenki czy Moniuszki –

Teatru we Lwowie, współpracujące-

niem łączenia zdolności aktorskich z

stosując właściwe dla estetyki roman-

go z wieloma scenami na Ukrainie

umiejętnościami wokalnymi najlepiej

tyzmu długie frazy, brak selektywno-

i w Polsce.

poradził sobie Petro Radejko (Петро

ści, częste portamento (podjazdy)

Wybrałem się do opery 11 maja,

Радейко) – odtwórca roli Papagena.

zamiast skoków o konkretny interwał

tego dnia spektakl wystawiano po raz

Doskonałym pomysłem reżyserskim

etc. Przez to wszystko partia Królowej

czwarty. „Czarodziejski flet” na scenie

było obsadzenie go w tej właśnie roli.

Nocy – zamiast zachwycać lekkością

Carl Friedrich Thiele. Papageno (1816)

Opery Lwowskiej ma 3 obsady (w

Na uwagę zasługuje także fakt, że

stylu mozartowskiego (i jego zabawą

zależności od dnia spektaklu). Dnia

Doznania artystyczne byłyby

– nie. Kaczala i Radejko z pewnością

ten młody, 29-letni śpiewak bardzo

konwencją opery seria) – pozostawiła

11 maja w głównych rolach wystąpili

jeszcze większe gdyby nie nazbyt

doskonale poradziliby sobie w szyb-

dobrze i stylowo – zgodnie z idio-

wrażenie ciężkości i nieudolności. W

m.in.: Юрій Трицецький (Sarastro),

ciężkie i ospałe kierownictwo mu-

szych tempach (błagam o szybsze

mem wykonawczym epoki klasycy-

ten sposób miasto Lwów nie stanie

Наталія Дитюк (Królowa Nocy),

zyczne. Niestety singspiel Mozarta

tempo zwłaszcza w „Der Vogelfän-

zmu – poradził sobie ze wszystkimi

się nigdy „małym Wiedniem”, gdzie

Роман Трохимук (Tamino), Любов

w wykonaniu orkiestry Opery Lwow-

ger bin ich ja”!). Co do Natalii Dytiuk

partiami wokalnymi. Słychać, że

zupełnie inaczej pojmuje się idiom

Качала (Pamina), Петро Радейко

skiej stał się ciężki i momentami nu-

(Królowa Nocy) mam już wątpliwości,

panuje on nad swoim głosem i wie

wykonawczy muzyki Mozarta (można

(Papageno), Світлана Мамчур (Pa-

żący. Powodem był dobór samych

bowiem nawet w wolnym tempie (a

jak należy śpiewać utwory Mozarta

sprawdzić to choćby w internecie).

pagena), Юрій Гецко (Monostatos).

wolnych temp (poza finałem II aktu).

w trudnych miejscach jeszcze bar-

zgodnie z estetyką panującą w Eu-

Zadziwiające jest, że pomimo tego

Na uwagę zasługują specjalnie

Każdej scenie towarzyszył niemoż-

dziej przez nią zwalnianym) zupełnie

ropie Zachodniej. Bardzo dobra była

Królowa Nocy dostała od publiczności

przygotowane programy (do nabycia

liwy patos udzielający się z kanału

nie poradziła sobie ze swoją partią,

też odtwórczyni roli Paminy – Lubow

brawa nie mniejsze niż… genialny

w teatrze) z krótkim omówieniem hi-

orkiestrowego. Statyczność gry ak-

zwłaszcza z „Der Hölle Rache” – a

Kaczala (Любов Качала). Wykona-

Petro Radejko czy świetna Lubow

storii dzieła, ilustracją strony tytułowej

torskiej można jeszcze zrozumieć.

przecież jest to hit muzyki klasycznej,

nie duetów Paminy i Papagena spra-

Kaczala. Rozumiem, że gromkość

polskiego libretta z lwowskiej premie-

Statyczność wykonania muzycznego

znany nawet przez osoby całkowicie

wiało prawdziwą przyjemność.

braw zależy od tego, że się w ogóle

ry w 1792 r. oraz ze streszczeniem li-

wystąpiło, ale już nie od tego JAK

bretta w trzech wersjach językowych:

się wystąpiło…

ukraińskiej, angielskiej i polskiej. To

Inną kwestią było frazowanie

bardzo dobre przedsięwzięcie, wy-

orkiestry w całym dziele (skrzypce!)

chodzące naprzeciw oczekiwaniom

– orkiestra Opery Lwowskiej – po-

często międzynarodowej publiczno-

dobnie jak wspomniani soliści – sto-

ści operowej (zwłaszcza w obecnej

sowała długie frazy, niczym z Piotra

Operze Lwowskiej).

Iljicza Czajkowskiego, zamiast krót-

Koncepcja reżysera i scenografa

kich, mozartowskich motywów, które

nawiązywała do wiedeńskiej prapre-

wymagają selektywności gry. Dosko-

miery z 1791 r. – podobnie pomyśla-

nała akustyka gmachu zbudowanego

ne były też kostiumy i niektóre de-

ponad 110 lat temu przez Zygmunta

koracje (Тадей Риндзак і Михайло

Gorgolewskiego pozwala bowiem

Риндзак). W ten sposób – jak się wy-

dosłyszeć absolutnie wszystko! Nie

daje – chciano nawiązać do dawnych

najmocniejszą była też sekcja instru-

tradycji „Czarodziejskiego fletu”. Tak

mentów dętych drewnianych, a prze-

zaakcentowano powrót dzieła Mo-

cież u Mozarta – zwłaszcza w „Cza-

zarta na scenę lwowską po bardzo

rodziejskim flecie” odgrywa ona rolę

długiej przerwie. Uwagę zwraca

kluczową, bowiem właśnie brzmie-

przy tym duża zachowawczość re-

nie obojów, klarnetów, fagotów ma

alizacji scenicznej – statyczna gra

konotacje z muzyką masońską, co

śpiewaków wywołuje skojarzenia ze

dla słuchacza XVIII-wiecznego było

stylem obowiązującym w teatrach

sprawą oczywistą. Tutaj partia tych

operowych 80 i 180 lat temu. Jak

instrumentów zamiast być wyekspo-

wiadomo – w operze najważniejszy

nowaną, była schowana i można rzec

jest śpiew. „Czarodziejski flet” nie jest

– uśpiona. Pochwalić za to należy

Simon Quaglio. Królowa nocy