22

kurier kulturalny

31 maja–13 czerwca 2013 nr 10 (182) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Fredro i łzy

Zdarzało się więc, że gdy Skar-

obyczajom, które pozostawiało po

bek podejmował nowe wyzwania,

sobie Księstwo Warszawskie. „Wszy-

„wtedy perły, dywdyki, klejnoty żony,

scy poszaleli. Nikt o niczem nie myśli,

czasem i srebra, i powozy szły w za-

tylko żeby tańczyć, biegać, śmiać się

staw”. Choć inwestował ryzykownie, to

i bawić” – pisała Karolina Nakwaska.

zazwyczaj ostatecznie zyskiwał, „pła-

To samo powiada Zygmunt Kaczkow-

(Część I)

cił długi, wykupywał zastawy, przyjmo-

ski: „Były to czasy niczem niezmąco-

Miłosne perypetie w jego komediach przeważnie kończyły się

wał gości, dawał obiady i wieczory”.

nego spokoju po Kongresie wiedeń-

Jabłonowski opowiada, że widział jak

skim; podczas wojen napoleońskich

szczęśliwie, jednak żadnemu ze swych bohaterów nie kazał

szwagier „wychodząc z domu ubijał

każdy dopełnił swych obowiązków,

rękami w kapelusz zwitki pomiętych

było cokolwiek sławy, sumienia były

walczyć o szczęście z takim uporem, z jakim walczył o swoje.

bezlitośnie bankocetli i wracał obła-

czyste, materialnie wszystkim jak-

dowany wszystkim, co znalazł dla

kolwiek się działo, więc się bawiono.

żony po składach i złotnikach. Spro-

Było tam dużo pustoty, a zarazem

SŁAWoMiR GoWiN

wadzał z Wiednia sztukami aksamity

trochę swawoli, do której Lwów po

i bławaty, a zasypawszy tym wszyst-

wszystkie wieki był skłonny”.

odgłos dusz

kim swobodne ptaszę, puszczał się

Wydaje się więc, że młody kapi-

W marcu 1842 roku odbywała

znowu na złamanie karku w rozgon

tan Fredro, udekorowany Virtuti Mili-

się we Lwowie uroczysta premiera.

za mamoną”.

tari i Legią Honorową, który dzielnie

Otwierano nową polską scenę w do-

Dla kilkunastoletniej Zofii mał-

służył w oddziałach podległych księ-

piero co ukończonym gmachu, który

żeństwo bez wątpienia okazało się

ciu Józefowi Poniatowskiemu, nie

odtąd nazywany będzie skarbkow-

skim. Wystawiano „Śluby panień-

skie”. Lwowska publiczność znała tę

sztukę już od dziewięciu lat, jednak

teraz, w tym miejscu, słowa wypo-

wiadane przez aktorów mogły mieć

osobiste znaczenie przynajmniej dla

trojga spośród 1460 widzów: fun-

datora teatru hrabiego Stanisława

Skarbka, autora komedii, również

hrabiego, Aleksandra Fredry i jego

żony Zofii.

Wierz mi – są dusze dla siebie

stworzone.

Niech je w przeciwną los potrąci

stronę,

One wbrew losom, w tym

lub w tamtym świecie,

Znajdą, przyciągną i złączą się

przecie;

Tak jak dwóch kwiatów obce sobie

wonie

Łączą się w górze, jedna w drugiej

tonie.

- Gustaw mówi te słowa do Anieli

Fredro, ok. 1830 roku

w IV akcie. Czy małżonków Fredrów

Los kilku istot zrobić swoim losem,

przy tej kwestii przeszedł szczegól-

do dziewczęcej ambicji. Oto, bowiem

Czuć i żyć tylko drogich dusz

ny dreszcz? Wiedzieli przecież, że

na balu na cześć neapolitańskiej kró-

odgłosem,

ów wiersz doskonale ujmował na-

lowej, który wydawano we Lwowie

Dla dobra innych cienić

strój, w jakim sami znajdowali się

z okazji jej wizyty, Skarbek, główny

własne życie,

jeszcze kilkanaście lat wcześniej.

donator i gospodarz, do pierwsze-

Dla nich poświęcić każde serca bicie,

Tego wieczora jemu brakowało

go tańca, zamiast królowej, poprosił

Światem uczynić najmniejszą

paru miesięcy do pięćdziesiątki, wy-

młodziutką debiutantkę, Zosię Jabło-

zagrodę,

glądał jednak zażywnie i dostojnie za-

nowską. Według Ludwika ten fortel

Tam mieć cel życia i życia nagrodę.

razem. Ona, o pięć lat od niego młod-

przyniósł zamierzony skutek i siostra

sza, zdumiewała wdziękiem i urodą,

przyjęła oświadczyny.

którą dostrzegali zarówno mężczyźni

Gdyby spojrzeć na ten mariaż

Dla Fredry, który użyczył tych po-

jakłypiącezawistnierówieśnice.Sław-

jak na interes, na pozór trudno by-

glądów swemu bohaterowi, droga do

ni, zamożni i szczęśliwi od czternastu

łoby o lepszy. „Ile czterdziestoletni

celu była znacznie trudniejsza, choć

Portret Zofii Jabłonowskiej (1824 r.). karol Schweikart

lat byli małżeństwem. Jednak ich

mąż może być dobrym dla mło-

godna najlepszych piór i najwięk-

związek trwał już blisko ćwierć wieku,

dziusieńkiej żony, Skarbek nim był.

szych scen.

przygodą, bynajmniej jednak nie

mógł trafić lepiej. Bohaterski, a przy

bowiem zanim stanęli przed ołtarzem,

Każde jej życzenie, skoro poczęte,

romantyczną. W sypialni także widy-

tym  rokokowo-libertyński,  książę

przez kilka lat łączył ich potajemny

było odgadnionym i wypełnionym”

wali się rzadko. Franciszek Ksawery

Pepi wychował swoje wojsko na wła-

Serce w złocie

romans. Wiele czasu zabrał także

– pisze Jabłonowski. Ale hojny

W epoce ponapoleońskiej Skar-

Prek zapisał w swoim pamiętniku,

sne podobieństwo, a jego ułańska

rozwód Zofii ze Stanisławem Skarb-

małżonek traktował rodową dewizę

bek był nie tylko najbogatszym czło-

jakoby „Pan Skarbek, choć bogaty,

erotyka rodem z XVIII stulecia zo-

kiem, galicyjskim krezusem, człowie-

Skarbków, „idź złoto do złota”, nie-

wiekiem w Galicji, ale radził sobie z

jednak niezdrów i żadnego małżon-

stała niejako podniesiona do potęgi

kiem sławnym wówczas nie mniej

mal jak gwarancję kredytu od losu,

pieniędzmi w sposób doprawdy na-

ce swojej nie sprawił szczęścia”.

przez napoleońskie przemiany oby-

niż Fredro, który właśnie wzniósł we

poleoński. „W ręku Skarbka pieniądz

wystawiając majątek na nieustanne

Była to aluzja do jego bezdzietno-

czajowe. Fredro przybywał z same-

Lwowie trzeci, co do wielkości teatr

żył i pracować musiał w tysiącznych

próby. Za młodu „rozsypał swe życie

ści, bo do nieśmiałych nie należał.

go centrum tego świata i ówczesny

na świecie i otwierał go wystawiając

przedsiębiorstwach” – pisał we wspo-

i mienie po wiedeńskim bruku i te-

Życzliwy mu Jabłonowski pisał, bez

Lwów, można rzec, przyjął go czule.

„Śluby panieńskie”, komedię swego

mnieniach Ludwik Jabłonowski, od

atralnych deskach” – czytamy u Ja-

pretensji zresztą, że szwagier „z ko-

Napoleońska młodzież cieszyła się

zwycięskiego rywala, a mimo to przy-

którego dowiadujemy się, iż hrabia

błonowskiego. W Galicji opowiadano

tu wielkim powodzeniem – „niejed-

bietami często był nadto poufałego

jaciela. Zatem ów wczesnowiosenny

biznesmen w 1814 roku zakochał się,

legendy o jego ówczesnym pałacu

na wierność małżeńska i cnota pa-

obejścia, co ciągłe życie z aktorkami

wieczór był doprawdy nadzwyczajny,

podobno od pierwszego wejrzenia,

pod Wiedniem i urządzanych tam

nieńska padła ofiarą patriotycznego

tłumaczyło”.

zwłaszcza, jeśli zgodzić się z Tade-

w jego piętnastoletniej siostrze, Zofii,

kąpielach w burgundzie, do których

zapału” – wspomina Nakwaska. A

uszem Boyem-Żeleńskim, że „w mo-

„wtedy nadziemskiej piękności”. We-

najchętniej zapraszał artystki tamtej-

że Aleksander i jego bracia nie my-

Trochę swawoli

mentach, w których Gustaw ma być

dług pamiętnikarza pewną przeszko-

szych teatrów. Powiadano, iż potrafił

W 1809 roku szesnastoletni

śleli należeć w tym względzie do

naprawdę wzruszony, Fredro użycza

dą był wiek Skarbka, „bo już czwarty

być tak hojny, że za niejeden klucz

wyjątków znów potwierdza Zygmunt

Oleś Fredro zaciągnął się do armii.

mu własnego głosu, wyraża swoje

przeżywał krzyżyk”, ale, „ujmujący

do teatralnej garderoby płacił innym

Kaczkowski: „Fredrowie między la-

Sześć lat później wrócił z wojny do

odczuwanie miłości”. Wzruszenie na

kluczem – kluczem wsi na dalekiej

wielkoświatową ogładą” nie tracił na-

tami 1815 a 1825 zajmowali wybitne

Lwowa. Zastał miasto z jednej stro-

pewno podyktowało słowa:

galicyjskiej prowincji. Kiedy z wiel-

dziei, i „sposobność przyszła mu w

stanowisko we Lwowie i z synami

ny w biedzie, z drugiej zaś, jak pisał

kiego dziedzictwa zostały marne

pomoc, a próżność piętnastoletniego

zamożniejszych rodzin szlacheckich

Jabłonowski „w tym biednym Lwowie

Ach, być kochanym, wszyscy

grosze wydobył się z bankructwa

dziecka ułatwiła zwycięstwo”. Przed-

nadawali niejako ton owoczesnej

gromadziło się wszystko, co omijało

szczęściem głoszą;

przy pomocy nieprawdopodobnej

siębiorczy zalotnik posłużył się zabie-

młodzieży warstw wyższych. Pewna

pyszałkowatą Warszawę lub zarozu-

Mym zdaniem, kochać jest

umiejętności – jakby się to dziś po-

giem w swoim odczuciu romantycz-

starsza matrona, opisując mi później

miałe cmentarzysko zwane Krako-

większą rozkoszą –

nym, a na pewno przemawiającym

wiedziało – zarządzania ryzykiem.

te czasy, pełne tryskającego humoru

wem”. Lwów ochoczo poddawał się