24

Polonika

31 maja–13 czerwca 2013 nr 10 (182) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Flagi nad gettem

nie Ojczyźnianej upamiętniły dwie

wiecki, a potem wojewoda sando-

poczty: rosyjska i białoruska.

mierski, Jerzy Mniszech. Zrazu nikt

tu nie miał stuprocentowej pewności,

że ze wschodu przybył prawdziwy

Powstanie styczniowe

Obchodzimy 150. rocznicę po-

syn Iwana Groźnego, ale znaleźli się

Minęła 70. rocznica powstania w getcie warszawskim. Poczta

wstania styczniowego, wielkiego zry-

świadkowie, którzy potwierdzili jego

wu zniewolonego narodu przeciwko

autentyczność. Wówczas zaintere-

izraelska uhonorowała ją znaczkiem z 2 kwietnia. To bardzo

rosyjskim zaborcom. Wybuchło 22

sował się przybyszem król Zygmunt

stycznia w Królestwie Polskim, a 1

III Waza i kazał go sprowadzić do

ciekawy walor, gdyż rozstrzyga ostatecznie, czy podczas walk

lutego na Litwie. Tam, na Żmudzi,

Krakowa. Wykoncypował, że jeśli

na kwaterze głównej Żydowskiego Związku Wojskowego przy

oddziałem liczącym 2500 powstań-

okaże Dymitrowi pomoc w odzyska-

ców dowodził generał Zygmunt

niu tronu, znajdzie w nim ważnego

placu Muranowskim obok flagi z gwiazdą Dawida łopotała tak-

Sierakowski (1827–1863), którego

sojusznika w wojnach prowadzonych

podobiznę umieściła poczta litew-

czy to ze Szwecją, czy z Turcją. Za

że na wietrze biało-czerwona. Niemcy byli wściekli i za wszelką

ska na okolicznościowym znaczku

podjęciem takiej decyzji opowiedział

cenę starali się zdobyć lub zniszczyć gmach. Udało im się to

wydanym 23 marca, obok umiesz-

się także papież Paweł V, którego

czonego w środku waloru fragmentu

Zygmunt III poprosił o radę. Zaważyła

dopiero po czterech dniach.

z grafiki Artura Grottgera „Bitwa” (z

również obietnica Dymitra, że odstą-

cyklu „Polonia”, 1863). Na obszarach

pi królowi sporo ziem na wschodzie,

Litwy powstańcze wojska stoczyły

mało tego – że wprowadzi katolicyzm

TadEuSZ KuRLuS

321 bitw i potyczek (z ogólnej liczby

w Rosji. Niebawem więc Dymitr mógł

Niektórzy poddają w wątpliwość

1200), stawiając czoła wielokrotnie

już wyruszyć na Moskwę, mając u

czy istotnie na siedzibie ŻOB po-

przewyższającym je siłom rosyjskim

boku około 2500 zaciężnych Pola-

wiewała także flaga polska. Ale są

(145000 + 6000 Kozaków). Ponad

świadkowie, którzy ją widzieli, i to ab-

21000 patriotów stracono lub zesła-

solutnie wiarygodni. Wśród nich rów-

no na katorgę. Wziętego do niewoli

nież autorytet najwyższej klasy, Wła-

generała Sierakowskiego powieszo-

dysław Bartoszewski. W niedawnym

no w Wilnie w czerwcu 1863 r.

wywiadzie dla „Gazety Wyborczej”,

odpowiadając na pytanie, czy widział

Polka na carskim tronie

dwie flagi, odpowiedział: Oczywiście.

Tak, Polacy byli na Kremlu grubo

Wisiały tak wysoko, że dobrze je było

przed Napoleonem i to dwukrotnie.

cę powstania w getcie warszawskim

widać z tramwaju, którym jeździłem

W 1584 r. zmarł car Iwan Groźny,

(pokazano na nim fragment Pomnika

z Żoliborza. Od strony getta walczył

tron przejął jego syn, Fiodor I, ale nie

ków i Kozaków. Po przekroczeniu

Bohaterów Getta na Muranowie,

oddział Żydowskiego Związku Woj-

był specjalnie zainteresowany włada-

granicy dołączyło doń jeszcze około

zaprojektowanego przez Natana

skowego, po stronie aryjskiej, od

niem spuścizną, w jego imieniu rządy

2000 Kozaków dońskich. Pierwsze

Rapaporta, odsłoniętego w 1948 r.),

Bonifraterskiej, gromadziły się tłumy.

bitwy z wojskami Godunowa Dymitr

znaczek z bloku z 1983 r. poświę-

Ludzie byli wyraźnie poruszeni (...).

rozstrzygał na swą korzyść, także

conego powstaniom w gettach wi-

Te flagi wiszące obok siebie to był

wielką stoczoną w grudniu 1604 r.

leńskim i warszawskim, pokazujący

symbol wspólnoty”. Na izraelskim

pod Nowogrodem Siewierskim, w

Mordechaja Anielewicza – dowódcę

znaczku widzimy przywódcę ŻZW,

której polscy husarzy zmusili do rej-

Żydowskiej Organizacji Bojowej, dru-

skie emisje odnoszące się do bo-

Pawła Frenkela, który krótko przed

terady liczącą około 50000 żołnierzy

giej z uczestniczących w powstaniu

haterskiego powstańczego zrywu

armię moskiewską. Następne bitwy

warszawskim, znaczek z 1985 r. z

ukazały się w 5. rocznicę (1948), w

były już nieudane, wydawało się, że

Icchakiem („Antkiem”) Cukiermanem

20. rocznicę (1963), w 40. rocznicę

marzenia Dymitra o tronie spełzną na

– dowódcą plutonu ŻOB (na walorze

(1982) i w 50. rocznicę (1993).

niczym, ale nagle, 13 kwietnia 1605

pokazano także jego żonę Cywię, z

Do poloników związanych z po-

r. zmarł car Godunow (wiele prze-

którą w 1949 r. założył w Izraelu ki-

wstaniem w warszawskim getcie

mawia za tym, że został otruty), a na

buc „Bojowników Getta”) i czwarty,

zaliczymy natomiast wcześniejsze

tronie zastąpił go syn, Fiodor. Zajmo-

wydany wspólnie z Pocztą Polską w

znaczki poczty Izraela. Są to: zna-

sprawował Borys Godunow. Ambicje

wał go zaledwie 45 dni, gdy bowiem

1993 r. w 50. rocznicę powstania.

czek z 1968 r., wydany na 25. roczni-

bojara sięgały jednak wyżej, od sa-

na Placu Czerwonym pojawili się

mego początku ostrzył sobie zęby

wysłannicy Dymitra i odczytali jego

1812

by zdobyć władzę absolutną. Plany

list, w którym podał, że jako synowi

24 czerwca 1812 r. Wielka Armia

te ziściły się: gdy Fiodor zmarł 1598

Iwana Groźnego tylko jemu przysłu-

wyruszyła na Rosję. Napoleon zdołał

r., Sobór Ziemski niemal natychmiast

guje tytuł cara. Wzburzony lud ruszył

zgromadzić pod swymi sztandarami

obrał go carem. Wciąż jednak mą-

na Kreml, i pojmawszy tam żonę Bo-

ciło mu spokój przeświadczenie,

rysa oraz Fiodora, udusił ich. Także

rozpoczęciem powstania zwrócił się

że właściwie legalnym następcą na

armia opowiedziała się za Dymitrem.

do rwących się do walki kolegów:

tronie był Dymitr, najmłodszy syn

Miał więc drogę wolną – 20 czerwca

„Towarzysze! Umrzemy przed cza-

Iwana Groźnego, którego na wszelki

wjechał uroczyście do Moskwy, z

sem, ale nie jesteśmy skazani na

wypadek odsunął od Kremla, zsyła-

polskimi rotami na czele. Witały go

przegraną. Będziemy żyli tak długo,

jąc go wraz matką do oddalonego o

tłumy, z radością. 21 lipca w Sobo-

jak długo będzie żyła żydowska hi-

200 kilometrów od Moskwy Uglicza.

rze Zaśnięcia NMP nałożono mu na

storia”. I ona żyje.

To jednak wcale nie było gwarancją,

głowę koronę.

Także Poczta Polska wydała 19

że Dymitr nie zgłosi pretensji do tro-

Tu musimy nareszcie przejść do

około 600000 żołnierzy, w tym około

kwietnia znaczek upamiętniający 70.

nu, mogło ją jedynie dać zgładzenie

głównego wątku naszej historii. Otóż

98000 Polaków. Wpierw w kronice

rocznicę powstania. Zaprojektowała

go, na co Godunow się zdecydował

przebywając na dworze Mniszcha,

wojny zapisywano same sukcesy,

go Marzanna Dąbrowska, wydruko-

wysyłając do Uglicza kilku morder-

Dymitr zakochał się od pierwszego

z których największym zdawało się

wano 0,3 mln egzemplarzy. Walor

ców. Zlecenie wykonali, niebawem

spojrzenia w jego córce, Marynie.

być zajęcie Moskwy. Ale zwycięstwo

pokazuje kwiat żonkili, od wielu już

znaleziono chłopca z poderżniętym

Ona uczucie odwzajemniła, i po

Grande Armée było pozorne, w jej

lat uchodzący za symbol pamięci,

gardłem na pałacowym dziedzińcu.

pertraktacjach z Mniszchem, ustala-

szeregi wdarła się niesubordynacja,

szacunku i nadziei. Uprzednio pol-

Teraz car już mógł się czuć bezpiecz-

jących warunki wyrażenia zgody na

zawiodły służby zaopatrzeniowe,

ny. Nic podobnego! Wpierw wśród

pobranie się młodej pary, oświadczy-

wojsko zaczęło głodować. A car Alek-

ludu, a potem już także w Moskwie

ny Dymitra zostały przyjęte. Ślub per

sander I ani myślał o zawarciu poko-

zaczęły się nasilać słuchy, że Dymitr

procura odbył się w Krakowie w

ju, na co liczył Napoleon. Jedynym

żyje, że owszem, zabito w Ugliczu

październiku, Dymitra reprezentował

wyjściem w tej sytuacji był odwrót. Był

młodzieńca, ale nie był to Dymitr,

poseł carski Afanasij Własiew, który

to koszmar dla resztek napoleońskiej

lecz chłopiec podstawiony przez

przybył z 300 osobowym orszakiem.

armii. Do ojczyzny wróciło zaledwie

ludzi spośród otoczenia carewicza,

Uroczystości miały wręcz oszałamia-

około 100000 żołnierzy, z Polaków

przewidujących jakie mu grozi nie-

jącą oprawę. Kilka miesięcy później

– jedna czwarta, z 75000 większość

bezpieczeństwo. Na razie jednak nie

Maryna przyjechała do Moskwy, z oj-

zginęła na polach bitwy, pozostali

miał szans na wyrugowanie Goduno-

cem i świtą liczącą rzekomo aż 3000

dostali się do niewoli i zostali zesłani

wa z carskiego tronu, nie miał zaple-

ludzi. Jej koronacja odbyła się 2 maja

do najdalszych zakątków imperium.

cza, które mogłoby mu w tym pomóc,

1606 r. Była pierwszą w dziejach Ro-

Klęska kampanii rosyjskiej Napole-

czyli siły wojska. Musiał poszukać

sji kobietą, która dostąpiła takiego

ona przekreśliła także marzenia o

sprzymierzeńców takową dysponują-

zaszczytu, a na dodatek – Polką. Po-

wskrzeszeniu Rzeczypospolitej.

cych. Udał się więc do Polski, wpierw

tem odbył się jeszcze właściwy ślub

200. rocznicę zwycięstwa nad

przyjął go w gościnę Michał Wiśnio-

Maryny z Dymitrem, oczywiście – z

wojskami napoleońskimi w tzw. Woj-