26

Okruchy historii

30 września­14 października 2013 nr 18 (190) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Tajemnice II wojny światowej.

Czy mial być sojusz polsko-niemiecki?

Jesienią 1939 roku w Warszawie powstala supertajna organizacja wywiadowcza zlożona glównie

z oficerów WP. Byla na tyle zakonspirowana, że do dziś historycy poszukują o niej informacji. Wzmian-

ki o nich znajdują jedynie w innych dokumentach ZWZ i AK. Wiadomo jedynie, że przyjęla nazwę

,,Muszkieterzy". Jednak oprócz wierności swemu królowi (w tym wypadku Ojczyźnie) i niezwyklej wa-

leczności nic ich z bohaterami Aleksandra Dumasa nie lączylo. Inne byly czasy i realia ich dzialalności.

Rzeszy i terenach polskich, zajętych

dzem oraz bylym premierem Leonem

bezpieczny dla wszystkich stron w

KRZYSZTOF SZYMAŃSKI

po 17 września 1939 roku przez So-

Kozlowskim. W związku z tą sprawą

razie pertraktacji politycznych?

opracowanie

wietów.

plk Marian Steifer, przedstawiciel WP

Internowanego w Królestwie Węgier

Nie ma czlowieka ­

Tajemniczy Muszkieterowie

podczas II wojny światowej, sondo-

Mózgiem Muszkieterów byl ka-

Pomiędzy legendą

nie ma problemu

wal za pośrednictwem węgierskim

pitan Stefan Witkowski. Urodzil się

Sprawa miala jednak swój ciąg

i prawdą

O wyczynach Witkowskiego krą-

zainteresowanie Niemców ewentu-

w 1903 r. w Moskwie. W mlodości

dalszy. W 1943 roku gen. Grot w

żą wśród historyków legendy. Siatka

alnym utworzeniem polskiego rządu

związany byl z Polską Organizacją

meldunku do Londynu wyjaśnil po-

wywiadowcza Muszkieterów w te-

wspólpracującego z Rzeszą. W paź-

Wojskową. Po powrocie do Polski w

wody zabicia Witkowskiego: ,,Wobec

renie skladala się z ośmiu rejonów

dzierniku 1941 r. marszalek powrócil

1920 r. wstąpil na ochotnika do od-

systematycznych prób wylamywa-

wywiadowczych, a te z tzw. grup. W

do okupowanej Polski, m.in. w celu

rodzonego Wojska Polskiego. Bral

nia się, prowadzenia dwuznacznej

celu wizytacji podwladnych Witkow-

prowadzenia pertraktacji na miejscu.

udzial w wojnie polsko-bolszewickiej.

gry z kontrwywiadem niemieckim,

ski potrafil podróżować po Niem-

W grudniu tego roku kpt. Witkowski,

Po zakończeniu dzialań wojennych

Gestapo i wywiadem angielskim...

czech przebrany za wysokiego ofi-

za wiedzą Niemców (?), wyslal swo-

uczyl się w liceum w Gnieźnie. Na-

usunąlem Tenczyńskiego ze stano-

stępnie rozpocząl studia na Politech-

cera SS pod falszywym nazwiskiem

jego bliskiego wspólpracownika por.

wiska komendanta Muszkieterów,

Zdjęcie Stefana Witkowskie-

nice Warszawskiej. W tym czasie

Artur von Tierbach. Znając świetnie

Czeslawa Szadkowskiego z tajną

przenosząc go do rezerwy. Rozka-

go z okresu dzialalności fir-

podjąl prace nad skonstruowaniem

niemiecki i pruską mentalność, nie-

misją do ZSRR do gen. Wladyslawa

zu tego Tenczyński nie wykonal...

my ,,Stewit"

szybkiej lodzi motorowej. Prace te

rzadko wzbudzal wśród Niemców

Andersa. Mial on przekazać rozkaz

Zarządzilem rozwiązanie organiza-

wywodzący się ze środowisk tech-

finansowal gnieźnieński przemy-

strach. To wlaśnie Witkowski w paź-

podjęcia wspólpracy z Niemcami

cji Muszkieterów... Tenczyńskiego

nicznych. Witkowski (znany pod

slowiec, Edward Grabski. Studia

dzierniku 1941 roku powital w Kra-

przeciwko Sowietom ­ przejście stro-

oddalem pod sąd, który skazal go

różnymi pseudonimami: Kapitan,

ukończyl w Paryżu. W 1931 r. prze-

kowie marszalka Edwarda Rydza-

nę niemiecką calej armii WP. Rozkaz

na śmierć. Wyrok zatwierdzilem. W

Doktor Zet, Dyrektor, Inżynier, Ten-

niósl się do Genewy, gdzie zalożyl

Śmiglego, który przybyl w tajemnicy

ten mial rzekomo wydać marszalek

międzyczasie zostal on zabity na

czyński, Kaniewski) sam byl inży-

wlasną firmę Stewit (ew. Stevit), w

z Węgier, a następnie przydzielil mu

Edward Rydz-Śmigly. Istnieją nie-

rozkaz niemieckiego szefa krymi-

nierem. Do Muszkieterów dobieral

której pracowal nad stworzeniem

w Warszawie ochronę spośród wla-

zweryfikowane przypuszczenia, że

nalnej policji, z którym Tenczyński

sobie wspólpracowników glównie z

uniwersalnego silnika, który móglby

snych podkomendnych. Muszkiete-

kpt. Witkowski wspólnie z marszal-

mial powiązania na tle afer bandyc-

tego środowiska: inż. Antoni Kocjan,

być napędzany paliwem każdego ro-

ko-lapówkowych...". Czyżby tylko

przedwojenny konstruktor szybow-

dzaju. Otrzymywal na to subsydia od

te merkantylne byly powody jego

ców, Tadeusz Derengowski, inżynier

polskich wladz wojskowych. Podej-

śmierci?

chemik, pilot i instruktor samolotowy.

rzewany byl w tym czasie o związki

Koniec Muszkieterów nastąpil

W sklad ścislego dowództwa orga-

z wywiadem brytyjskim.

niebawem po śmierci dowódcy. Zo-

nizacji wchodzili: Andrzej Lipkowski,

W sierpniu 1939 r. powrócil do

stali rozwiązani rozkazem komen-

Julian Wapniarski, Stefan Tarnowski,

Polski. Uczestniczyl jako ochotnik w

danta glównego AK z 27 sierpnia

mjr Wincenty Mischke ps. ,,Henryk",

wojnie obronnej 1939 r. Początkowo

1942 roku. Większość czlonków

Stefan Dembiński ps. ,,Antoni", Alek-

walczyl w obronie Warszawy, a po

organizacji przeszla do AK, część

sander Wielopolski ps. ,,Karol", oraz

jej kapitulacji w niejasnych okolicz-

do innych organizacji podziemnych.

plk Jerzy Jastrzębski ps. ,,Jan".

nościach przedostal się w okolice

Ale legenda najbardziej zakonspi-

Interesujące są losy innych Musz-

Kocka. Dzialal tam jako dowódca

rowanej organizacji okupacyjnej

kieterów. Antoni Kocjan 19 września

dywersyjnego oddzialu wojskowego,

wciąż powraca, czasem w zupelnie

1940 roku zostaje zatrzymany w la-

uzbrojonego m.in. w polskie kara-

nieoczekiwany sposób.

pance na ulicach Warszawy. Trafia

biny przeciwpancerne wz. 35 (zna-

Ciekawostką jest fakt, że w

do niemieckiego obozu koncentra-

nych także jako Ur). Wspóldzialal

maju 1941 r. plk Adam Epler, który

Pilot Tadeusz Derengowski (w centrum przy szybowcu),

cyjnego w Oświęcimiu (nr 4267), z

z jednostkami Samodzielnej Grupy

spotkal kpt. Witkowskiego z jego

uczestnik zlotu do Rzymu w czerwcu 1939 r. Zająl drugie

którego jednak zostaje zwolniony

Operacyjnej ,,Polesie" gen. Francisz-

oddzialem we wrześniu 1939 r.,

miejsce wśród 42 uczestników

po 10 miesiącach. Czyżby ,,ręka"

ka Kleeberga. Muszkieterem mial

zlożyl wniosek o odznaczenie go

Muszkieterów?  Tadeusz  Deren-

kiem Rydzem-Śmiglym i premierem

go nazwać wlaśnie gen. Kleeberg,

rowie posiadali bezpośredni kontakt

Orderem Virtuti Militari V klasy za

gowski, przyjaciel Kocjana z cza-

Kozlowskim podjęli próbę jakiegoś

gdy zobaczyl z takim karabinem w

z brytyjskim wywiadem Intelligence

postawę z tamtego okresu. Kolej-

sów przedwojennych (latal na jego

porozumienia się z Niemcami. Po-

ręku. Nic dziwnego, dlugość tej broni

Service, któremu przekazywali re-

na ciekawa kwestia wiąże się z

szybowcach), zostaje w lecie 1941

twierdza to niepublikowany raport z

wynosila 1760 mm. Być może wów-

gularnie meldunki wywiadowcze,

likwidacją Stefana Witkowskiego.

roku dowódcą oddzialu dywersyjne-

grudnia 1941 r. autorstwa mjr Sta-

czas pojawil się pomysl utworzenia

dzięki czemu mogli się cieszyć

Mianowicie w styczniu 1943 r. je-

go nowej organizacji konspiracyjnej

nislawa Slawińskiego, który byl ofi-

podziemnej organizacji pod nazwą

względną niezależnością od innych

den z czlonków grupy egzekucyjnej

,,Wachlarz" i czlonkiem komórki zwia-

cerem kontrwywiadu ZWZ, wedlug

Muszkieterzy (Muszkieterowie), który

organizacji podziemnych, glównie

AK sam stal się obiektem zamachu

du lotniczego AK. Celem powolania

którego kpt. Stefan Witkowski mial

poparl gen. Kleeberg. Organizacja

ZWZ-AK. Bylo to niezbyt mile wi-

na swoje życie dokonanego przez

,,Wachlarza" bylo prowadzenie akcji

w październiku lub listopadzie 1941

zostala powolana w listopadzie 1939

dziane ze strony tych ostatnich.

żolnierzy tajnej organizacji Konfe-

dywersyjnej na szlakach aprowiza-

r. jeździć do Berlina na rokowania z

r. w Warszawie, kiedy Stefan Witkow-

Zachowane dokumenty świadczą

deracja Narodu (czyżby ­ Musz-

cyjnych armii niemieckiej walczącej w

dostojnikami hitlerowskimi. Czy tak

ski zaprzysiągl pierwszych 48 czlon-

jednak, że nierzadko jednak z nimi

kieterów?). Bylo to związane z

ZSRR oraz organizowanie oslony dla

bylo naprawdę? Faktem jest, że 6

ków. W zalożeniu miala mieć charak-

wspólpracowali. Na przelomie 1940

faktem, że Stefan Witkowski posia-

planowanego na ziemiach polskich

grudnia 1941 roku podpisane zostaly

ter przede wszystkim wywiadowczy.

i 1941 roku cala komórka kontrwy-

dal silne kontakty z KN, a nawet w

powszechnego powstania zbrojnego.

dokumenty scaleniowe ZWZ i Musz-

W późniejszym okresie organi-

wiadu Muszkieterów z jej szefami

lipcu 1942 r. osobiście uczestniczyl

Strefa planowanych dzialań organi-

kieterów. Kilka miesięcy później, wo-

zacja Witkowskiego nosila jeszcze

Stefanem Dembińskim i Kazimie-

w akcji uwolnienia 5 żolnierzy KN z

zacji obejmowala ogromne obszary

bec odmowy Stefana Witkowskiego

bardziej dziwne nazwy: Nurki, Żu-

rzem Leskim zostala ostatecznie

więzienia na ul. Danilowiczowskiej

ZSRR na wschód od przedwojennej

ujawnienia agentów glębokiego wy-

pany i Regiment Mu. Sam Witkow-

podporządkowana KG ZWZ.

w Warszawie.

granicy Rzeczypospolitej, od Morza

wiadu na terenie Rzeszy, z rozkazu

ski podczas tworzenia swojej orga-

Tu, z braku konkretnych materia-

Ostatnio Stefan Witkowski stal

Baltyckiego po Kijowszczyznę i Po-

gen. Stefana Grota-Roweckiego

nizacji powolywal się na dyspozycje

lów archiwalnych wśród historyków

się glównym bohaterem powieści

dole.

zostal on pozbawiony dowództwa

przekazane mu bezpośrednio przez

pojawiają się liczne domysly, legendy.

Szczepana Twardocha ,,Morfina".

W 1940 roku Muszkieterowie

Muszkieterów. W sierpniu 1942 roku

gen. Wladyslawa Sikorskiego.

Podobno Muszkieterzy na przelomie

Również w powieści Piotra Gibow-

podlegali Centralnemu Komitetowi

Komenda Glówna AK oskarżyla go

1941 i 1942 r. prowadzili bardzo ta-

skiego ,,Asymetria. Rosyjska rulet-

Organizacji  Niepodleglościowych.

o niesubordynację oraz wspólpracę

jemniczą grę w celu porozumienia się

ka" postać Stefana Witkowskiego

Technicy-konspiratorzy

Stąd naplywaly glównie środki fi-

z Abwehrą i Gestapo. W niejasnych

Do Muszkieterów należeli przede

z Niemcami. Nawiązali oni kontakt z

pojawia się, jako szefa Wydzialu

nansowe na dzialalność wywiadow-

okolicznościach Witkowski ginie.

wszystkim mlodzi oficerowie slużby

przebywającym na Węgrzech mar-

Gospodarczego II Oddzialu Sztabu

czą i kontrwywiadowczą na obszarze

Czyżby za dużo wiedzial i byl nie-

czynnej i rezerwy oraz wojskowi,

szalkiem Edwardem Śmiglym-Ry-

Generalnego WP.