28

Walery Loziński

30 września­14 października 2013 nr 18 (190) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

W BLASkU PIÓRA I SZABLI (część II)

Gdyby zechcial w życiu fechtować tylko slowem, jego talent tryumfowalby jeszcze nie raz. Uwierzyl, że dla

geniusza wladać piórem i szablą to jedno, zwlaszcza gdy broni honoru lub milości. Pomylil się jak bohater

awanturniczej powieści ­ śmiertelnie.

temperament, z plodnego żurnalisty

jego listów czytać nie chciala, a na-

SlAWOMIR GOWIN

przeistoczyl go w glośnego publi-

wet nie wyszla naprzeciw niego gdy

cystę. Przede wszystkim zaś Do-

powrócil".

Bezcenne pióro

Najważniejszym z mentorów

brzański, począwszy od 1857 roku

Cieszewski, zdradzony i oburzo-

Lozińskiego, jednocześnie jego pro-

drukowal to, co Loziński uważal za

ny, urządzal sceny zazdrości, grozil

motorem i opiekunem, byl Jan Do-

najważniejsze ­ powieści.

samobójstwem, ostentacyjnie cier-

brzański, jeden z najciekawszych

Korzyść byla obopólna. Kiedy

pial po lwowskich kawiarniach i sa-

ludzi w dziejach Lwowa i Galicji,

zacząl się ukazywać ,,Zaklęty dwór"

lonach. Rodzina Przylęckiej uznala

który, jak ocenial Wasylewski ,,przez

,,rozrywano go pomiędzy siebie;

w końcu, że jest nie tylko chorowity,

cztery dziesiątki lat będzie niepoko-

pożądliwie chwytany rozchodzil się

ale także niepokojąco neurastenicz-

ić i naprzemian użyźniać zagony

po kraju i tworzyl nowe kólka czytel-

ny i nie sposób uważać go za po-

prasy galicyjskiej, ten najbardziej

ników, obudzając zajęcie u ludzi naj-

ważną partię. Zaczęto otwarcie oka-

nieokielznany z temperamentów,

obojętniejszych nawet na wszelkie

zywać przychylność Lozińskiemu.

jakie ma historia polskiego dzien-

pojawy literackie i kwestie spoleczne"

Ów melodramat znalazl final

nikarstwa". Pisząc o nim Adam Bar

­ zauważal Zawadzki. ,,Dziennik Lite-

w okolicach Nowego Roku, kiedy

podkreślal, że Dobrzański ,,umial

racki" sięgnąl nieslychanego w owych

to Loziński, w jednym z artykulów,

wyczuć opinię i w stosownej chwili

czasach nakladu dwóch tysięcy eg-

nazwal Cieszewskiego ,,papiero-

odpowiednią nutę poruszyć, odga-

zemplarzy. Loziński byl więc nie tylko

wym redaktorem". Ten odpowiedzial

dywal instynktownie czego czytel-

literacką gwiazdą, również materialną

ostrym listem puszczonym w obieg

nikowi potrzeba, potrafil pociągnąć

podporą pisma. Powieści w odcinkach

towarzyski, na co Loziński, ma się

ku sobie zwlaszcza mlode talenty,

byly wtedy popularne w calej Europie,

rozumieć,  poslal  sekundantów.

pożyteczne dla dziennika, przeczy-

ale we Lwowie stanowily element

Uzgodniono pojedynek na szable i

tać artykul nie tylko w tece, ale jesz-

taktyki wobec cenzury. Interesująco

wyznaczono go na 10 stycznia 1861

cze w glowie autora. W ten sposób,

objaśnia to Stanislaw Wasylewski:

roku, w ogrodzie między ulicą Cyta-

jak slusznie mówiono, utorowal w

,,Czerwone pióra tych zapaleńców

delną a Kaleczą, w domu jednego z

Galicji drogę dziennikarstwu, a spo-

rwaly się do slużby narodowej, pu-

sekundantów, ziemianina i bankow-

leczeństwo przyzwyczail do gazeto-

blicystycznej, radeby wyplakać się w

ca, Leszka Dąbczańskiego. Roz-

wego pokarmu".

piśmie i wyklócić do syta, lecz im nie

sierdzony Loziński na widok rywala

Kiedy w 1856 roku powstal

bylo wolno. Artykulem wstępnym w

krzyczal ,,dajcie szablę, rozplatam tę

,,Dziennik Literacki", niemal od począt-

numerze mogla być tylko powieść, bo

bestię!". Byl jednak slabego wzroku

ku istnienia prowadzil go Dobrzań-

ją jeszcze pan cenzor najlatwiej stra-

i niski. Potężniejszy Cieszewski trafil

Walery loziński

ski. Wcześniej przez kilkanaście lat

wial, a czytelnik najchętniej przyjmo-

skutecznie już w pierwszej minucie

pracowal jako recenzent teatralny,

wal. I stąd wszcząl się w ČDzienniku«

walki. Pech chcial, że ranil Loziń-

skim. Poszlo podobno o to, że redak-

wziąl się do pracy i w przeciągu tygo-

redaktor i wydawca. W gorącym

rozwój powieści wspólczesnej, opar-

skiego w prawą skroń, w dopiero

tor zwlekal z zaplatą honorarium za

dnia napisal książkę ČLudzie spod

1846 roku redagowal ,,Dziennik Mód

tej o wypadki bieżące, lub niedawne

co zaleczoną ranę odniesioną w

druk powieści, gdy tymczasem autor,

slomianej strzechy«, która odniosla

Paryskich". Pismo, które swym tytu-

z intrygą czarną á la Sue i kolorytem

potyczce z Dobrzańskim. Obrażenia

jak zawsze, potrzebowal pieniędzy

nagrodę konkursową. Równocześnie

lem mialo skutecznie ludzić cenzurę,

historycznym á la Dumas".

byly poważne, ale nie beznadziejne.

na gwalt. Estreicher w notatkach z

zaś kończyl powieść wychodzącą

stalo się, wedle slów Zawadzkiego,

Pióro Lozińskiego moglo być dla

Rannego odwieziono do szpitala.

tamtego czasu uczynil plotkarską

w ČKólku Rodzinnym« i redagowal

,,pionierem zasad demokratycznych,

każdego wydawcy bezcennym instru-

Wkrótce przyprowadzono tam Cie-

uwagę, iż Loziński ,,upada wdaniem

ČCzytelnię dla Mlodzieży«, zapelnia-

bronionych zacięcie i krzewionych

mentem, tym bardziej, że nie dość,

szewskiego, żeby się, po pierwsze,

się w zle kompanie pijackie. Pobieral

jąc je w większości artykulami swoje-

żarliwie w każdym wierszu i slowie".

iż wladal nim z latwością, to trafial

pogodzili, po drugie zaś ustalili ofi-

on 600 zl, a za powieści i inne artyku-

go pióra".

wspólczesnych w czuly punkt, któ-

cjalną wersję zdarzeń dla policji,

Dobrzański przeżyl też wielkie chwi-

ly mial do 400. Mieszkanie pól darmo

Można rzec, iż potrafil panować

rego inni zdawali się nie dostrzegać.

której ktoś doniósl o pojedynku. W

le w okresie Wiosny Ludów, potrafil

go kosztuje, bo mieszka razem z Bie-

nad czasem w sposób zaiste nad-

takiej sytuacji leczenie szpitalne nie

agitować sluchaczy i czytelników

Otwarcie sięgal do francuskich wzo-

lawskim. Ubiera się nędznie, bo tylko

przyrodzony, zważywszy, że koniec

moglo trwać dlużej niż dwa tygodnie,

tak zręcznie, że ulica nazywala go

rów, jednak przenosil je w galicyjską

bywa po piwiarniach, a jednak nie

lata przyniósl kolejne emocje. Karol

albowiem po ich uplywie pojedynku-

,,królem Janem IV". Uważano, iż

atmosferę tak wiarygodnie, że czytel-

może wystarczyć tysiącem reńskich.

Cieszewski, redaktor wspomnianej

jący się odpowiadaliby za zbrodnię.

drzemie w nim ,,geniusz stworzony

nik ­ czy to lwowski mieszczuch czy

Dobrzański zawiódl Lozińskiego, nie

,,Czytelni dla Mlodzieży", zachoro-

Uzgodniono więc zeznanie, że byl

do prowadzenia narodu ku wielkim

naddniestrzański prowincjusz ­ mógl

zaplaciwszy mu za powieść ostat-

wal i wyjeżdżając na dluższe lecze-

to nieszczęśliwy wypadek podczas

przeznaczeniom" ­ pisal Zawadzki.

dojrzeć w tych powieściach cień wla-

nią".

nie poprosil Lozińskiego, z którym

sportowej szermierki.

Po stlumieniu galicyjskiej rewolucji

snego losu. Wprawdzie romantycznie

Oprócz pieniędzy konflikt za-

byl zaprzyjaźniony, by zastąpil go

Odeslany do domu Loziński bly-

Dobrzańskiego powolano do karnej

ucharakteryzowany, ale trafnie i bez-

ostrzyl również fakt, że Dobrzański

w redakcji u boku Anieli Przylęckiej.

skawicznie nabieral sil, przyjmowal

kompanii. W 1850 roku wrócil do

kompromisowo scharakteryzowany.

nie skorzystal z teatralnej recenzji

Aniela, prywatnie narzeczona Cie-

mnóstwo wizyt, wysluchując w na-

Lwowa, wciąż represjonowany przez

Lozińskiego, zamawiając inną. Do

szewskiego byla, jak pisal Estreicher,

pięciu, jak to caly Lwów przeżywa

wladze austriackie, z zakazem jakiej-

tego mial tu i ówdzie źle się wyra-

,,duszą pisma, wybierala artykuly, ro-

Jednak milość

jego sensacyjną historię. Wreszcie,

kolwiek dzialalności wydawniczej.

Walery Loziński, zawzięty polemi-

zić o Lozińskim, który w odpowiedzi

bila korektę. Wyplacala honoraria ze

chcąc się nasycić życiem bohatera

Z powodu poglądów, uważanych

sta w piśmie równie latwo przystępo-

kilka razy wysylal sekundantów. Do-

swoich pieniędzy." Wedlug Estreiche-

glośnego romansu, wybral się do

przez wielu za wywrotowe, budzil

wal do walki na ubitej ziemi. W lutym

brzański jednak nie chcial pojedynku

ra już po kilku dniach znajomości z

miasta. Pierwsze kroki skierowal do

ogromne kontrowersje w polskich

1860 roku omal nie pojedynkowal się

i pisemnie zobowiązal się nie mówić

mlodziutką redaktorką Loziński zwie-

Przylęckich, gdzie oświadczyl się o

środowiskach patriotycznych. Gdy

z pewnym oficerem, którego potrącil

źle o Lozińskim. Wreszcie jednak

rzal mu się, że ,,pierwszy raz stanąl

rękę Anieli i zostal przyjęty. Po kilku

obejmowal ,,Dziennik" (formalnie

na Walach Hetmańskich. Kiedy ten

w jakiejś kawiarni doszlo do ostrej

przed panną dla której musial mieć

godzinach spędzonych u narzeczo-

jako redaktor widnial ktoś inny), nie-

podniósl glos, Loziński szyderczo wy-

wymiany zdań. Loziński nazwal nie-

szacunek. Dotąd znal tylko aktorki i

nej, w niezwykle mroźny wieczór,

wiele brakowalo mu do czterdziestki,

razil żal, że cesarscy oficerowie nie

dawnego przyjaciela wyzyskiwaczem

nierządnice, przed którymi nie żeno-

ruszyl w towarzyską pielgrzymkę po

ale wciąż uchodzil za przywódcę

wykazali się tak bojową postawą pod

i intrygantem, a świadkowie uznali,

wal się. Piękność i skromność Anielki

ulubionych kawiarniach. W którejś

,,gorącoglowej mlodzieży".

Solferino. Zaledwie pól roku wcze-

że Dobrzański, jeśli jest czlowie-

zapalila go i uczul, że potrafi kochać.

z nich zaslabl, tlumacząc kelnerom,

Szybko ocenil i docenil wartość

śniej Austriacy sromotnie przegrali

kiem honoru, musi dać satysfakcję.

Gwaltowna milość zapomniala, iż tu

że to przeziębienie. W końcu rozpa-

Lozińskiego, który ze swoją latwo-

tam bitwę z Wlochami i Francuzami.

Najpierw sięgnięto po pistolety, by

idzie o zdradzenie przyjaciela".

lony i majaczący zemdlal. Lekarze

ścią pisania z dnia na dzień stawal

Oficer poczul się zhańbiony. Przyslal

po nieskutecznej wymianie strzalów

rozlożyli ręce. Konal przez najbliż-

się filarem lwowskiej publicystyki.

sekundantów lecz później zadenun-

przejść na szpady. W tym starciu obaj

Przepastne ścieżki

szą dobę, w chwilach przytomności

,,Ileż to powiastek i artykulów mial

cjowal Lozińskiego, którego areszto-

odnieśli rany, ale Loziński padl od

Sytuacja komplikowala się tak-

,,skarżąc się na krótkie i bezowocne

Loziński w pogotowiu ­ wspominal

wano i wypuszczono pod warunkiem,

ciosu w glowę i lato 1860 spędzil na

że dlatego, że Loziński spotkal się z

życie". Czy byl to gorączkowy wyraz

Szajnocha ­ na zawolanie każdej z

że przeprosi Austriaka. Wedlug Es-

wychodzeniu z ran. Porażka nie ujęla

wzajemnością. Estreicher objaśnia

przemiany, której, jak twierdzil, ulegl

przyjaznych sobie redakcji! Bywaly

treichera tuż po tym Walery mial się

mu uporu i witalności. W pamiętniku

tę zawilość tonem wtajemniczonej

pod wplywem milości do Anieli?

chwile, w których glównie Loziński

też bić z kimś ,,o jakąś nierządnicę",

Zawadzkiego znajdujemy passus,

kucharki, ale zapewne trafnie: ,,glupi

Parę dni przed oświadczynami kon-

podtrzymywal je i zasilal". Ale Do-

jednak na ten temat nic bliższego nie

który znakomicie ukazuje tryb życia

Cieszewski przyczynil się do tego,

statowal cierpko w jednym z ostat-

brzański uczynil z Lozińskiego kogoś

wiadomo. Natomiast kilka miesięcy

i pracy Lozińskiego. Otóż 1 września

bo pisal do panny listy o swoich ra-

nich listów: ,,sialem po drodze na-

więcej niż redakcyjnego wyrobnika ­

później, w czerwcu 1860 zdarzyla się

1860 roku uplywal termin konkursu

nach i chorobie. Panna przejrzala,

miętności, zbieralem ciąglą burzę;

wprowadzil go w kręgi literackie, pod-

glośna we Lwowie awantura pomię-

na powieść ogloszonego przez jedną

kogo kocha i narzeczonego zaczęla

mogąc spokojnemi chodzić manow-

sycil i ukierunkowal jego polemiczny

dzy Lozińskim a... Janem Dobrzań-

z redakcji. Loziński ,,już po 20 sierpnia

nienawidzić tak dalece, że ostatnich