21

nr 11 (399) | 17­30.06.2022

Zapiski wojenne

www.kuriergalicyjski.com

pytanie: ,,Czy rozumiesz, jakimi piekielny-

We Wlodzimierzu przyjaciel zarezer-

mi potworami mogą być ludzie?" Bardzo

wowal dla nas w hotelu jednoosobowy

mnie o tym przekonuje panujący wokól

pokój. Psy zwykle nie są tu przyjmowane

odór. Patrzę na kaplana, który ma glosić

(zwlaszcza takie duże), ale nas wpuszcza-

dobroć i milość bliźniego, ale po przejściu

ją. Na dworze padalo, lapy psa są ubrudzo-

tego wszystkiego, po prostu nie wyobra-

ne. Staram się umyć go pod prysznicem, co

żam sobie, jak będzie mógl robić to dalej...

mi się, szczerze mówiąc, niezbyt udaje.

Jednak przynajmniej w tym dniu jestem

Nasypuje Aidarowi karmę. Teraz chrupie

gotów znów na chwilę uwierzyć w warto-

ją lapczywie. Wreszcie. Sam też jestem

ści chrześcijańskie. Polacy mają telefon

glodny. Mówię mu, żeby zachowywal się

starej pani Ludmily w Irpiniu. Przywiezli

grzecznie, nie szczekal i nie wskakiwal na

jej cale pudelko leków na cukrzycę. Kiedy

lóżko. Zostawiam psa siedzącego na pod-

się spotykamy, kobieta może tylko ze lza-

lodze. W recepcji podaję numer komórki,

mi powiedzieć: ,,Dziękuję, dziękuję". Moi

na wszelki wypadek.

towarzysze obejmują ją, uspokajają, jak

Wracam po kilku godzinach. Aidar,

tylko mogą. To jeden z najpotężniejszych

który już poleżal sobie na moim lóżku

przejawów czlowieczeństwa, jaki kiedy-

(widać ślady), spotyka mnie, machając

kolwiek widzialem. Bez tego byloby dla

radośnie ogonem i siedząc na parapecie

mnie wszystko bardzo ciężkie dziś i w naj-

z widokiem na miasto. Wskoczyl tam

W centrum Katiużanki jest też dużo

gdzie znajduje się duże skrzyżowanie dróg

Wlaściciel warsztatu opon napra-

bliższych dniach. Dlatego i ja, z calego ser-

oczywiście z lóżka. To wszystko bar-

spalonego sprzętu. W ziemi widać kapo-

z rondem i betonowym jajem pośrodku. Tu-

wia kolo i też mówi, że w Iwankowie

ca, dziękuję.

dzo mnie bawi. Mialem w dzieciństwie

niery, w których staly transportery opan-

taj wszystko jest zupelnie czarne od ognia.

byli bialorusini. ,,Cóż my, nie odróżni-

owczarka niemieckiego i kocham duże

cerzone lub czolgi, wiele ogrodzeń w po-

Pod nogami fragmenty pocisków, lusek

my ich akcentu od moskalskiego?" Byli

Droga do strefy

psy. Dzięki przyjacielowi trochę się od-

bliżu domów zostalo zniszczonych ­ wróg

i amunicji różnych kalibrów. Mówi się, że

też buriaci, którzy torturowali i zabijali

Czarnobylskiej:

najduję w tamtych szczęśliwych dniach.

ustawil swoje samochody tuż przy oknach

nasze wojsko bronilo tu miasta. To rondo

miejscowych. ,,Rozstrzelano dwudziestu

mosty tymczasowe

Przed pójściem spać spacerujemy po mie-

okolicznych domów. Za wsią przeplywa

bylo miejscem pierwszej prawdziwej bi-

naszych mieszkańców". Okupanci byli

19 kwietnia 2022 roku

ście, po czym znowu nie mogę porządnie

malownicza rzeka Zdwiż. Mostu nie ma,

twy z rosjanami przybylymi z Bialorusi.

zaskoczeni, że ludzie w domach mają

Możesz przestać pracować jako prze-

umyć Aidarowi lapy.

ale jest już tymczasowy objazd, który koń-

Asfalt dalej w stronę Czarnobyla jest

cieplą wodę i toaletę. ,,Dopóki rosja jest

wodnik w Czarnobylu, ale nie przestanie

Przyjaciel P. w końcu przybywa. Z po-

czy się pontonem. Nigdy nie przekracza-

straszliwie pobity, trzeba jechać bardzo

taka, jaka jest, nie będziemy mieć poko-

cię tam ciągnąć. Wsiadam więc do samo-

czuciem wykonanego obowiązku i trochę

lem przeszkód wodnych tymczasowymi

ostrożnie. Planuję dostać się do punktu

ju. Musimy ją zniszczyć" ­ mówi i zaklada

chodu i tym razem sam (i to byl mój bląd!)

ze smutkiem oddaję mu Aidara, wspomi-

mostami wojskowymi i to doświadczenie

kontrolnego Dytiatki, bo nie mam specjal-

naprawione kolo. Dzięki tym ludziom za

ruszam w drogę, którą przejechalem setki

nając szczeniaka rottweilera uratowanego

podnosi nieco adrenalinę. Nie wyobrażam

nego zezwolenia na wejście do Strefy, któ-

dwie godziny jestem w domu.

razy, zabierając turystów, aby pokazać

z córką w lutym, który teraz dość urósl

sobie, jak w pierwszych dniach po okupa-

re jest teraz wymagane.

Droga na zachód: Aidar

skutki katastrofy spowodowanej przez

i mieszka u dobrych ludzi.

cji przyjechala do strefy czarnobylskiej

W malej wiosce Choczewa zniszczono

21­22 kwietnia 2022 roku

czlowieka w kwietniu 1986 roku. Uczucia

Postanawiamy zrobić jeszcze jedną

ciężarówka z humanitarną pomocą moich

kolejny most. Konieczny jest objazd polną

są dość surrealistyczne: bardzo niezwykly

Zadzwonil mój polski przyjaciel P. Po-

ważną rzecz. Skoro tu jesteśmy, chcemy

polskich przyjaciól-wolontariuszy. Nie

drogą. Jadę, zawsze myśląc o możliwych

jest widok wiosek i lasów postrzelanych

wiedzial, że ostatnio w drodze z Kijowa,

pojechać i zapalić bialo-czerwone i żól-

bylo jeszcze wtedy nowych przepraw.

minach. Przede mną nikogo nie ma. W koń-

i zniszczonych przez orków.

we wsi Buzowa, kolo rozwalonego domu

to-niebieskie znicze na grobach Polaków,

Dalej wzdluż drogi widzę wszędzie spalo-

cu jestem na asfalcie. Ale co to jest? Jakiś

Wojna przypomina o sobie po raz

wziąl ze sobą rannego psa. Gospodarzy nie

którzy tu zginęli w 1943 roku. Będzie to

ne resztki sprzętu, a po obu stronach asfaltu

dziwny dźwięk w samochodzie i jedzie

pierwszy w drodze z wioski Luteż. Za pu-

bylo w pobliżu i nikt nie wie, gdzie są. Zo-

(przede wszystkim z mojej strony, jako

okopy wroga. O ich przynależności do mo-

jakoś wolniej. Wychodzę: przebita opona.

stą stacją benzynową samochody skręcają

stawil go w klinice weterynaryjnej w Kijo-

Ukraińca) bardzo ważny gest wdzięczno-

skali świadczą charakterystyczne porozrzu-

Ok, zalożę zapasową. Nigdy tego nie robi-

w prawo, przez las. Nigdy tu nie bylem. To

wie. Teraz prosi o przywiezienie go na gra-

ści wobec Polski za obecną pomoc i wspar-

cane gdzieniegdzie zielono-biale papierowe

lem w tym aucie, ale mam doświadczenie

objazd zniszczonego mostu przez Irpień.

nicę pod Wolodymyrem Wolyńskim. Chce

cie. Może to pomoże choć trochę zagoić

paczki z żywnością dla wojska z namalowaną

z innymi. Klucz dolączony do kola zapaso-

Ale w takim razie musi być przeprawa

go zabrać do siebie. Cóż, wiozlem już z nim

nasze wspólne rany.

gwiazdą. Jest ich po prostu mnóstwo.

wego nie chce jednak odkręcać śrub mocu-

przez tamę. Irpień, podobnie jak Teteriw,

ludzi z mojego miasta, ale nigdy jeszcze do-

Po zakupie zniczy udajemy się do są-

Przed Iwankowem zatrzymuję się

jących kola. Ale widzę, że niby już obraca.

padl ofiarą komunistów w latach 60., kie-

roslego psa.

siedniej wsi Werba, gdzie na grobie za-

obok wspanialej (przed wojną) kawiarni

Tylko tego mi teraz brakowalo!

dy zbudowano tu zbiornik wodny, tzw. Mo-

W klinice otrzymuję paszport zwierzę-

bitych Polaków stoi krzyż. Uzbrojony

,,Żurawli". Zawsze byla tam pyszna kawa

Mam szczęście. Autobus z wolontariu-

rze Kijowskie. Jego poziom zostal podnie-

cia ze stemplem szczepienia. Teraz może

żolnierz zatrzymuje nas na punkcie kon-

i jedzenie. Widzę ludzi usilujących zalatać

szami zatrzymuje się po kilku minutach

siony ponad koryta rzek, i aby mogly dalej

przekroczyć granicę. Za jakiś czas przy-

trolnym przy wejściu do wsi i dowiedziaw-

ogromną dziurę w ścianie budynku. Nie

w pobliżu. Wiozą pomoc do Dytiatek z Wo-

plynąć do Dniepru, gigantyczne pompy

prowadzają samego Aidara. Duży kundel

szy się o celu naszego przyjazdu, mówi,

chcą mnie wpuścić do środka: ,,Moskale

lynia. Bardzo interesują ich moje historie

pompowaly do niego wodę z Irpienia i Tete-

w kolorze kawy z mlekiem. Jest spokojny

że jego dziadek zostal tu zabity przez

wszystko tam wywrócili do góry nogami,

o Strefie. Tylko dzięki nim i ich narzędziom

rewa. Moskale przeszli ostatnią rzekę (nasi

i przyjazny wobec personelu kliniki. Dosta-

żolnierzy AK, ale uważa nasz cel za do-

napaskudzili wszędzie". Po drugiej stronie

można kolo wymienić. Problem jednak nie

most nie zdążyli wysadzić), ale Irpień ich

ję dlugą smycz i wychodzę na zewnątrz.

bry. Faktycznie, we wsi na skrzyżowaniu

ulicy znajduje się hotel. Spalony. Drzwi

znika. Opona zapasowa jest w polowie na-

zatrzymal. Mieszkańcy Demidowa (wioski

Jest ranek i Aidar musi wykonać calą swo-

stoi krzyż z napisem o zabitych Polakach

zamknięte, z napisami ,,miny". Żolnierze

pompowana, i wydaje się, że moja pompa

po pólnocnej stronie rzeki) zniszczyli tamę

ją pracę ­ przed nami dluga droga.

i drugi ­ z napisem o poleglych upowcach.

obok twierdzą, że wlaściciel mógl sam

elektryczna też się zepsula. Radzą mi wra-

i woda częściowo zalala ich wlasną wio-

Jedziemy. Pies, na którego czole widzę

Podzielila ich wtedy nienawiść, ale zjed-

to napisać, aby szabrownicy nie rozkradli

cać do Iwankowa. Slusznie: jest już szes-

skę, ale zatrzymala wroga.

zagojoną, ale świeżą jeszcze ranę, jest wy-

noczyla ich wieczność. Zapalamy świece,

reszty.

nasta, niedlugo zrobi się ciemno. Bardzo

Podjeżdżam pod tamę w kolumnie

raźnie zaniepokojony. Piszczy i nie znajdu-

krótka modlitwa. Potem żegnamy się. Mój

Kolejny pontonowy most przez Teteriw

dziękuję i powoli wracam do miasta, nie

je sobie miejsca. Przeskakuje z tylnego sie-

innych samochodów. Postrzelane są nie

polski przyjaciel musi już jechać. Chcę na-

i oto jestem w Iwankowie. Zamierzam od-

docierając do Dytiatek.

dzenia na przednie, próbując nawet stanąć

tylko konstrukcje betonowe, ale także la-

tomiast udać się na inny cmentarz polski,

naleźć muzeum krajoznawcze, w którym

Szczęście znów mi się uśmiecha.

tarnie ­ tak gęsty byl tutaj ogień. Wysa-

mi lapami na kolana. Staram się go uspo-

gdzie oprócz ofiar 1943 roku pochowani są

znajdowaly się obrazy Maryi Pryjmaczen-

W pobliżu centrum widzę montażownię

koić. Oczywiste jest, że nigdy nie jeździl

żolnierze, którzy walczyli z bolszewikami

dzono tamę, ale zrobiono już tymczasowy

ko ­ genialnej artystki o niepowtarzalnym

opon, na której obslugują jakiegoś jeepa.

samochodem. Próbuję go nakarmić ­ nie

w 1920 roku. Leży w pobliżu malej wioski

przejazd.

stylu. W lutym podczas ostrzalu miasta

Wlaściciel samochodu daje mi miejsce:

je. Pije trochę wody. Na stacji benzynowej

Sokil.

W Demidowie jadę do zoo ,,12 miesię-

muzeum splonęlo. Ochronie udalo się jed-

,,Jestem tutejszy, a ty, sądząc po rejestra-

We wsi pomaga mi miejscowy starszy

kupuję hot doga, którego zjada.

cy". W marcu czytalem przerażające wia-

nak wynieść przynajmniej część obrazów

cjach, jeszcze wracasz do Kijowa". Podczas

Zatrzymujemy się na polu, przy dro-

pan. Jedziemy z nim polną drogą dość dale-

domości, że zwierzęta, których nie można

artystki i ukryć je do czasu wyzwolenia

naprawy opony i pompy (bardzo dziękuję!)

ko za Sokilem i za każdym razem boję się

dze. W klinice powiedzieli, że takie prze-

bylo wywieźć i nakarmić, umieraly z glo-

Iwankowa. Muzeum jest doszczętnie spa-

rozmawiam z kierowcą. Mówi, że caly

tu utknąć. Okazuje się, że trochę poblądzi-

du i ostrzalów. Na zewnątrz wszystko wy-

rwy należy robić co kilka godzin. Aidar

lone, ale stoi nadal w pięknej historycznej

czas byl w Iwankowie i zabieral swoich

lem, bo do cmentarza prowadzi asfaltowa

wyrywa się (nie zdążylem przypiąć mu

gląda jak dawniej, ale samego terenu nie

części miasta ­ na wzgórzu Zamkowym.

mieszkańców na kontrolowane przez nas

droga od granicy z Polską.

smyczy) i wybiega z auta tuż na drugą

widzę, bo wejście jest zamknięte. Stróże

W pobliżu olbrzymie stare dęby, park, bez-

terytorium. Nasi wojskowi nie zdążyli

Do 1943 r. istnialy tu dwie wsie

stronę autostrady. Samochody hamują na

radzą skontaktować się z wlaścicielem,

troskie koty biegające dookola.

wysadzić mostu nad Teteriewem, bo nie-

Ostrówki i Wola Ostrowiecka. Zostaly

czas, a ja krzyczę i macham ręką. Pies jest

ale nie mam czasu. Dość powiedzieć, że

Sam Iwanków również ucierpial od

przyjaciel siedzial im na ogonie. Natomiast

zniszczone przez upowców. Odnajdujemy

przestraszony i siada na trawie. Mówię

większość zwierząt przeżyla.

ostrzalów. Zacięte walki toczyly się na

wielu uciekających moskali pobito grada-

cmentarz, dość duży, w pięknym sosno-

mu, żeby już tego nie robil.

Najbardziej ofiarny Demidow nie mial

jego pólnocno-zachodnich obrzeżach,

mi i bajraktarami,.

wym lesie. Jest tu wiele różnych mogil.

tyle szczęścia: woda jest wszędzie. Oku-

Zapalam znicze przy grobie żolnierzy

panci zabili też wielu mieszkańców wsi.

z 1920 r., przy pomniku oddaję hold pole-

Dalej na trasie ­ Dymer. Do lutego bylo

glym w 1939 r., a pod wielkim krzyżem, na

to ladne miasteczko, w którym lokalna spo-

którym po polsku i ukraińsku jest napis, że

leczność kilka lat temu samodzielnie wy-

30 sierpnia 1943 r. zostali tu zabici miesz-

remontowala wszystkie ulice i miala kilka

kańcy Ostrówek i Woli Ostrowieckiej,

dobrze prosperujących przedsiębiorstw.

odmawiam modlitwę. Myślę, że mój gest

Jedno z nich ­ Viknaland, produkowalo pla-

jest bardzo potrzebny. Zwlaszcza teraz.

stikowe okna i wyglądalo bardzo nowocze-

Moja rodzina nie mieszkala na Wolyniu,

śnie. Widzę, że jedna z hal przedsiębiorstwa

ale w imieniu Ukraińców przepraszam

splonęla, a budynek administracyjny zostal

wszystkich, którzy zginęli.

uszkodzony wskutek ostrzalu armatniego.

Zabieram mego przewodnika do domu.

Za Dymąerem ­ cala masa spalonego

Kategorycznie odmawia przyjęcia pie-

sprzętu. Sądząc z tego, że jest skierowany

niędzy, ale chętnie bierze kilka butelek

do Kijowa, mam nadzieję, że to zlom wro-

polskiego piwa, które przywiózl mi mój

ga. Znaki identyfikacyjne nie są widoczne

przyjaciel P. Wypijmy więc, za nasze ukra-

­ wszystko doszczętnie zniszczone przez

ińsko-polskie pojednanie!

ogień.