13

nr 1 (413) |17­30.01.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Żydowskie dziedzictwo Lwowa

Jednym z jaskrawych

zostal zbudowany w stylu mau-

wydarzeń w kulturalnym

retańskim, popularnym w ży-

i naukowym życiu Lwowa

dowskiej architekturze Europy.

w 2022 roku stalo się wydanie

Ten gmach, jak również szereg

monografii profesora Jurija

innych znaczących projektów

Biriulowa pod tytulem

architektonicznych,  poma-

,,Dziedzictwo żydowskiej

ga zrozumieć i przezwycię-

architektury Lwowa".

żyć tak zwane egocentryczne

Monografia powstala

traktowanie tego, co nazywa-

jako rezultat wieloletniej

my dziedzictwem narodowym.

pracy badawczej autora

Wielonarodowościowa sztuka

we lwowskich archiwach,

i architektura lwowska wy-

muzeach, bibliotekach. Autor

prowadza badaczy poza grani-

zdolal zebrać i zaprezentować

ce wąskiego spojrzenia na to, co

unikatowe materialy

nazywamy wkladem przedsta-

naukowe, które wzbudzily

wicieli różnych spoleczności,

ogromne zainteresowanie

różnych narodowości w kul-

zarówno fachowców, jak

turalne dziedzictwo Lwowa.

i szerokiej publiczności,

Przychodzimy do wniosku, że

krajoznawców, milośników

dziedzictwo to wychodzi poza

Lwowa. Na razie książka

granice tylko żydowskiego,

zrobila sensację we Lwowie,

tylko polskiego czy tylko ukra-

lecz wierzymy, że niedlugo

ińskiego. Zabytkowa, histo-

JURIJ BIRIULOW (OD LEWEJ) I YOHANAN PETROVSKY-SHTERN

monografia będzie wydana

ryczna część Lwowa również

po angielsku i po polsku

wychodzi poza granice tyl-

zabytków we Lwowie jest

Lwowskiej Narodowej Aka-

w kierunku przyszlości. Kiedy

i znajdzie zainteresowanych

ko polskiej, tylko ukraińskiej,

znacznie więcej, lecz na razie

demii Sztuki. Na prezentację

mówimy o żydowskiej archi-

czytelników w innych krajach.

tylko żydowskiej czy tylko or-

wybrano najbardziej znaczą-

przybyl aż z USA prof. Yohanan

tekturze Lwowa, mówimy rów-

W każdym bądź razie praca

miańskiej dzielnic, czyli znów

ce, reprezentujące żydowskie

Petrovsky- Shtern. Musial od-

nież o żydowskiej spoleczno-

profesora Biriulowa miala we

poza granice egocentrycznego

dziedzictwo kulturalne naszego

być lot z Ameryki do Niemiec,

ści miasta, również o polskiej,

Lwowie fenomenalny sukces.

rozumienia rozwoju tych na-

miasta. Monografia zostala po-

z Niemiec do Warszawy, dalej

ukraińskiej i austriackiej spo-

rodowości, ich dziedzictwa ar-

dzielona na pięć bloków wedlug

pociągiem do Krakowa, z Kra-

leczności. Razem owe spolecz-

chitektonicznego, artystycz-

historycznego i funkcjonal-

kowa do Przemyśla i do Lwowa.

ności skladaly barwną mozaikę

TEKST I ZDJĘCIA

nego i kulturalnego. Wlaśnie

nego przeznaczenia opisanych

Wlaśnie on rozpocząl prezen-

dawnego Lwowa.

JURIJ SMIRNOW

N

o tym opowiada monografia

zabytków. Autor w pierwszej

tację monografii, a także opo-

Analizując żydowską

profesora Jurija Biriulowa".

aklad stanowil 1000 eg-

kolejności podal adresy (przed-

wiedzial o różnych sytuacjach

architekturę Lwowa

Monografia  ,,Dziedzictwo

zemplarzy, zaś już za mie-

wojenne i obecne), rok lub wiek

wynikających podczas pracy

w aspekcie historyczno-

żydowskiej architektury Lwo-

siąc byl calkiem wyczer-

wzniesienia, wlasność, nazwi-

nad książką calego zespolu or-

wa" jest dopiero pierwszą ja-

pany i książkę nie można bylo

sko architekta, historię bu-

ganizatorów i redaktorów oraz

kulturalnym, można

skólką szerszego projektu ba-

kupić ani we lwowskich księ-

downictwa, również obecny

o dalszych planach wydania

dojść do wniosku, że

dań dziedzictwa lwowskich

garniach, ani w wydawnictwie

stan i wykorzystanie zabytku.

następnych tomów reprezentu-

wszystkie spoleczności

Żydów. Profesor Yohanan Pe-

,,Starego Lewa" które wlaśnie

Wszystko to robi książkę bar-

jących żydowskie dziedzictwo

byly powiązane ze sobą

trovsky-Shtern pracuje nad

książkę wydalo. Jest to oczy-

dziej zrozumialą i lekką w czy-

Lwowa. Profesor Petrovsky-

i żadna z nich nie tworzyla

tym projektem już od roku 2017.

wiście praca naukowa, ale także

taniu, zwlaszcza dla odbiorców

-Shtern między innymi powie-

swojej kultury, swoich

W lutym 2023 roku planowane

popularna, dostępna i ciekawa

niezawodowych.  Niezwykle

dzial, że ,,istnieje już pokaźna

zabytków w izolacji od

jest wydanie kolejnego tomu,

nie tylko dla naukowców, lecz

ciekawe są też materialy bio-

liczba książek poświęconych

innych, lecz odwrotnie

mianowicie monografii Iry-

też dla szerokiej publiczności.

graficzne o wlaścicielach, ar-

różnym  aspektom,  różnym

­ w stalym i bardzo

ny Kotlobulatowej. W planach

Monografia zostala rekomen-

chitektach i instytucjach, któ-

stronom żydowskiego dzie-

ścislym kontakcie.

jest też monografia o grafice

dowana do wydania przez Radę

re przed wojną znajdowaly się

dzictwa Lwowa. Istnieje po-

Razem mamy ciekawy

i malarstwie żydowskich ar-

Naukową Lwowskiej Narodo-

w tych obiektach. W monografii

kaźna liczba książek, w których

i zarazem skomplikowany

tystów lwowskich, katalogi

wej Akademii Sztuki, w której

uwzględniono również slownik

opisany jest wklad żydowskiej

obraz kulturalnego

dziel sztuki żydowskiej zwią-

wlaśnie pracuje profesor Jurij

lwowskich architektów i bu-

gminy Lwowa w rozwój lwow-

i materialnego rozwoju

zanej ze Lwowem czy też kata-

Biriulow. Otrzymala też wysoką

downiczych pochodzenia ży-

skiej sztuki i kultury. Jest jed-

każdej spoleczności.

logi zbiorów sztuki żydowskiej

ocenę recenzentów, mianowicie

dowskiego, bibliografie i adno-

nak bardzo ważny moment,

lwowskiego Muzeum Etnogra-

polskiego profesora Jerzego Ma-

tację w języku angielskim.

który trzeba omówić osobno.

Przykladem może być je-

fii i Przemyslu Artystyczne-

linowskiego, prezesa Polskiego

Prezentacja nowej mono-

Jest to stosunek każdego narodu

den z czolowych zabytków ży-

go. Wydawnictwo tych ksią-

Instytutu Badań Sztuki Świa-

grafii profesora Jurija Biriu-

do swojego dziedzictwa kultu-

dowskiej architektury Lwowa,

żek jest możliwe tylko dlatego,

towej w Warszawie, profesora

lowa miala miejsce w ostat-

ralnego. Monografia profesora

mianowicie szpital żydowski

że we wspólczesnym ukraiń-

Uniwersytetu Mikolaja Koper-

nich dniach 2022 roku we

Biriulowa wskazuje, że spole-

Maurycego Lazarusa przy ulicy

skim Lwowie jest szerokie za-

nika w Toruniu i izraelskiego

lwowskim Muzeum Etnogra-

czeństwo zmienilo swój stosu-

Rappaporta. Zbudowany z ini-

interesowanie dziedzictwem

naukowca Krawcowa, doktora

fii i Przemyslu Artystyczne-

nek do zagadnienia kim jeste-

cjatywy bogatego mecenasa ży-

wszystkich narodowości za-

historii sztuki z Centrum Badań

go. Wojna i agresja rosyjska

śmy i jaki jest nasz stosunek do

dowskiego dla spoleczności ży-

mieszkujących miasto w ciągu

Sztuki Żydowskiej Żydowskie-

nie przeszkodzily milośnikom

swojej historii. Książka wska-

dowskiej, lecz wedlug projektu

dlugich wieków jego historii.

go Uniwersytetu w Jerozolimie.

lwowskiego dziedzictwa histo-

zuje, że szanujemy nasze dzie-

znanego architekta polskiego

Wojna oczywiście wnosi swo-

Bardzo ważna dla wydania mo-

rycznego wziąć udzial w tej im-

dzictwo, rozumiemy, że trzeba

Kazimierza Moklowskiego, zaś

ją korektę w te plany. Zamie-

nografii byla praca organiza-

prezie ­ sala byla wypelniona,

nam budować naszą przyszlość

budowala gmach firma ukraiń-

rzano, już w 2023 roku, wydać

cyjna doktora habilitowanego

miejsc wolnych nie bylo. Obec-

w oparciu o to dziedzictwo. Bez

skiego przedsiębiorcy profeso-

drugi naklad monografii Juri-

Yohanana Petrovsky-Shterna,

ny byl autor prof. Jurij Biriulow

zrozumienia naszej przeszlości,

ra Iwana Lewińskiego. Gmach

ja Biriulowa. O tę książkę stale

profesora Historii Żydowskiej

i prof. Roman Jaciw, wicerektor

po prostu nie jest możliwy ruch

pytają we wszystkich księgar-

Uniwersytetu w Evanston, Illi-

niach Lwowa, ale są trudności

nois, USA. Profesor Petrovsky-

techniczne. Pierwszy naklad

-Shtern byl również redaktorem

byl wydrukowany w Char-

naukowym monografii ,,Dzie-

kowie, gdzie przed agresją ro-

dzictwo żydowskiej architek-

syjską byla potężna baza poli-

tury Lwowa".

graficzna. Niestety, Charków

Monografia jest naukowym

bardzo ucierpial od bombardo-

opracowaniem pamiątek ar-

wań rosyjskich, część drukar-

chitektury żydowskiej Lwo-

ni jest nieczynna, do innych

wa od XVI wieku do 1939 roku.

są wielkie kolejki klientów.

Książka powstala jako nauko-

Ale mamy nadzieję, że już nie-

wy opis 440 pamiątek archi-

dlugo odniesiemy zwycięstwo

tektury żydowskiej Lwowa,

nad wrogiem i że wszystko, co

tych, które można zobaczyć

zrujnowane zostanie odbudo-

dziś przy ulicach miasta, jak

wane, natomiast odbiorcy ujrzą

i tych, które zostaly zniszczo-

wszystkie książki, o które cho-

ne w czasie II wojny światowej.

dzilo w tym reportażu.

Autor podkreślil, że żydowskich