16

nr 1 (413) |17­30.01.2023

Rozmowy Kuriera

www.kuriergalicyjski.com

Kurierowe rozmowy przy kawie

W świecie wyobraźni Janiny Petry-Przybylskiej

Rozmowa ANNY

GORDIJEWSKIEJ

z ANNĄ KOZLOWSKĄ-

RYŚ, historykiem sztuki,

filologiem, autorką książek

o Kresach.

Widzę, że dzisiaj masz przy so-

bie jakąś dość starą książkę...

Tak, to powieść historyczna dla mlo-

dzieży, nagrodzona na konkursie li-

terackim miasta Warszawy w 1929

r., ,,Goniec królewski" Seweryna

PROJEKT OPAKOWANIA CZEKOLADY DLA FIRMY ,,L. ZALEWSKI"

Przybylskiego z piękną okladką

(LATA 30.)

i ilustracjami stworzonymi przez

Janina Kilian-Stanislawska. Artyst-

jego żonę Janinę Petry-Przybylską.

ka chętnie dzielila się też na lamach

Trudno jest oko oderwać od tego ba-

JANINA PETRY-PRZYBYLSKA Z BRATEM JULIUSZEM, DYR. A.

wspomnianego pisma z czytelniczka-

śniowego wręcz świata wyczaro-

SOLTYSEM I. F. FRĄCZKOWSKIM (1930)

mi radami, jak wlasnoręcznie uszyć

wanego przez Przybylską. Podobnie

(1931). Byla też autorką okladek

lalkę albo wykonać oryginalne ozdoby

zresztą jak od innych jej ilustracji,

folderów turystycznych, reklamu-

choinkowe. Pelen uznania pisal Stani-

choćby tych w książce Haliny Gór-

jących wczasy nad Dniestrem, Po-

slaw Machniewicz o jej sztuce lalkar-

skiej ,,O księciu Gotfrydzie rycerzu

dole, Zaleszczyki. Swój talent poka-

skiej: ,,Opisywać się nie dadzą, trudno

Gwiazdy Wigilijnej, Dwanaście cu-

zala też w plakacie, projektując m.in.

prawić o ich pięknie, trzeba je widzieć

downych opowieści przez mistrza

plakaty na VIII i IX Targi Wschodnie

i często oglądać, by nauczyć się cenić

Johannesa Sarabandusa astrologa

w 1928 i 1929 r.

ich lalkowate duszyczki i umieć wspól-

króla jegomości spisanych". Wraz

żyć w ich uludnym a tak pociągającym

z kreską Janiny Petry-Przybyl-

We Lwowie zachwycano się

świecie, świecie fosforycznego czaru

skiej książki wręcz ożywaly. Choć

jej kostiumami teatralnymi

i marzenia". I tak oglądając projekty

niektórzy mawiali o niej ,,lwowska

i scenografiami.

i realizacje Petry-Przybylskiej, myślę

Stryjeńska", styl Petry-Przybylskiej

Rzeczywiście, Lwów można by rzec

sobie, że uczennice Żeńskiego Gimna-

rozpoznać można niemal od pierw-

OKLADKA ,,ŚWIATA KOBIECEGO"

oniemial 2 maja 1930 r. podczas pre-

zjum Prywatnego im. Juliusza Slowac-

szego rzutu oka. Ot, chociażby wi-

PROJEKTU JANINY PETRY-

miery w Teatrze Miejskim sztuki ,,Lwie

kiego we Lwowie, gdzie byla zatrud-

dząc okladkę powieści Bronislawy

PRZYBYLSKIEJ (1927)

serce: widowisko sceniczne w 4. czę-

niona, mialy świetną nauczycielkę, do

Bobrowskiej ,,Janek w Legionach"

ściach na tle oblężonego Lwowa w daw-

Przyjaciól Sztuk Pięknych. Niewy-

pozazdroszczenia.

(1930) czy ,,Strażnicy" Stefana Losia

nych czasach". Jej autorem byl starszy

kluczone, że brala też wcześniej udzial

(1931). W innych z kolei trudno by-

Nie można również zapo-

brat Janiny, lwowski literat Juliusz Ste-

w wystawach prac uczniów szkoly,

loby ją rozpoznać ­ jak w przypad-

mnieć o lalkach czy kukiel-

fan Petry, muzykę skomponowal Adam

jakie organizowano regularnie na za-

ku okladki do ,,Na Amazonce i we

kach do lwowskich szopek

Soltys, zaś ona zaprojektowala pięk-

kończenie roku szkolnego.

wschodnim Peru" (1931) Mieczysla-

LALKA WYKONANA PRZEZ J.

satyrycznych.

ne bajkowe kostiumy i scenografię.

wa Bohdana Lepeckiego. Tworzyla

PETRY-PRZYBYLSKĄ (LATA 30.)

Wspólpracowala również z pi-

Notabene, sztuka zostala nagrodzona

Wspólnie z malarzem i karykaturzy-

również rysunki do podręczników

smami kobiecymi.

w 1928 roku w konkursie dramatopi-

pląsu motyli, to znów charakteryzo-

stą Fryderykiem ,,Frycem" Kleinma-

szkolnych, m.in. do podręcznika

sarskim, lecz dodatkowego wymia-

waly groteskowo postacie, odejmując

Lwowianki czytające pismo ,,Świat

nem zaprojektowala i wykonala lalki

laciny Mariana Auerbacha i Karola

ru nadala jej na deskach scenicznych

im cielesnego ciężaru. W powodzi barw

Kobiecy" nie jeden raz zatrzymy-

do szopki satyrycznej ,,Lątki 1925"

Dąbrowskiego oraz podręcznika ję-

Janina. Henryk Hescheles, redaktor

tonęla scena, barw przeważnie cie-

waly swój wzrok na pięknej okladce

z tekstami Henryka Zbierzchowskiego,

zyka francuskiego Zygmunta Czer-

lwowskiej ,,Chwili", pisal po premierze,

plych i niejaskrawych" a ,,prym w tym

projektowanej przez zdolną graficz-

Mariana Hemara i Józefa Mayena, wy-

nego; okladkę do książki Stanislawa

że ,,upajaly oczy przepiękne i oryginal-

kolektywnym wysilku obdarowania

kę ­ sygnującą swoją pracę to pelnym

stawianej w teatrze ,,Semafor" w grud-

Malca ,,Harce elektronów: popular-

ne stroje, na wskroś zarówno malarsko

publiczności radosną rozkoszą este-

podwójnym nazwiskiem, to jedynie

niu 1924 roku, zaś rok później do wido-

ny wyklad o falach elektrycznych,

jak i scenicznie indywidualne, które to

tyczną" przyznal Hescheles wlaśnie

nazwiskiem po mężu a innym razem

wiska ,,Teatr marionetek sportowych"

o radjofonji i telewizji" (1930); Felik-

tańczyly przed nami jak mgla tęczowa

plastycznej wspóltwórczyni przedsta-

inicjalami ,,J.P.P.". W kilku numerach

­ lalki przedstawiające ,,wszystkie

sa Burdeckiego ,,Tajemnice Marsa"

wienia. Paleta barw, którą poslugiwala

z końca lat 20. pojawialy się też zdję-

wielkości sportowe", a akcja dziala się

się Janina Petry-Przybylska, byla za-

cia zaprojektowanych przez Janinę

na Wysokim Zamku, w raju i na Są-

zwyczaj wlaśnie taka: dość uproszczo-

tkanin, serwet, nawet maskotek ,,au-

dzie Ostatecznym. Widowiska te są

na, jasna, radosna. Kostiumy sceniczne

tomobilowych" i ­ oczywiście ­ lalek.

mi znane niestety jedynie z krótkich

jej projektu można bylo podziwiać już 2

wzmianek. Wiadomo, iż w ,,Lątkach

Oczywiście, lalki!

lata wcześniej, gdy w 1928 r. Teatr Maly

1925" lalki przedstawialy szereg mniej

wystawial baśń fantastyczną dla dzieci

Lalki Janiny Petry-Przybylskiej bu-

lub bardziej znanych osobistości Lwo-

Wilhelma Raorta ,,W noc świętojańską".

dzily podziw ­ i pomyslem, i wykona-

wa. Ich korowód rozpocząl zalożyciel

Mlodą artystkę zauważono już spo-

niem! Rodzily się te lalki w pracowni

Lwowa ­ książę Jaroslaw Lew, na któ-

ro wcześniej ­ jako świeżo upieczona

przy ul. Dlugosza 31. Normalne i prze-

rego potężny zew zjawily się wszystkie

absolwentka Wydzialu Sztuk Zdob-

dziwne, wesole i smutne, bladawe i ru-

lwowskie lwy: magistracki lew, kino

niczych i Przemyslu Artystyczne-

miane, zadumane i figlarne ­ male ar-

,,Lew" i Salomon Löw, by wspólnie udać

go Państwowej Szkoly Przemyslowej

cydziela. Lalki szyte i wypychane jak

się na przechadzkę po wspólczesnym

zaprezentowala swoją pracę zatytu-

kukielki do teatrzyku a przy tym tak

Lwowie. Kolejne epizody nawiązywaly

lowaną ,,Chrystus" w grudniu 1920 r.

ozdobne, że zaslonięte szklanym klo-

do aktualnych, frapujących lwowską

na IV Wystawie Sztuki zorganizowa-

szem niczym biedermeierowskie cacka

publikę wydarzeń ­ niekiedy interwe-

nej przez Związek Artystek Polskich

z porcelany winny ozdabiać serwantki,

niowala cenzura, każąc ten czy ów epi-

we Lwowie w salach Towarzystwa

jak orzekla w jednej z recenzji wystawy

zod usunąć z przedstawienia. Kukielki

przedstawialy znanych ze sfer polityki,

lwowskich sfer literacko-dziennikar-

skich oraz kól artystycznych. Oczy-

wiście postaciom nadano przekręcone

imiona. Byli więc tam: Grabiec ,,Ca-

lopolski", Jaśnie Oświecający Rabski,

General Orski, Profesor Kuljusz Jeiner,

A hrabia Szredro, krytyk P. Lohn, Ten-

-ryk Babrawiński, Gazda Jodlicz Ta-

trzański, Ignacy Gentle-Mann, Fyr-

dektor Drączkowski ­ że wymienię

tylko część z postaci.

Znamy także projekty Petry-

-Przybylskiej dla firmy cu-

kierniczej ,,L. Zalewski".

PROJEKT MAKATEK DO POKOJU DZIECIĘCEGO (1927)

LEŚNICZÓWKA W WOLOSKIEJ WSI K. BOLECHOWA