25

nr 1 (413) |17­30.01.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

W. Kossaka,

Béthény w okolicy Reims. Po

wartości historycznego do-

1913 rok byl w Rosji ro-

wręczyl obraz pulkowi gwar-

a Habsburgowie

zakończeniu manewrów, w któ-

kumentu". ,,Rewię w Béthény"

kiem jubileuszowym ­ rokiem

dyjskiemu. Uroczystość z wiel-

­ Pochwalskiego.

rych bralo udzial okolo 130. 000

krótko wystawiano w Paryżu,

300-lecia dynastii Romano-

kim ceremonialem odbywala się

I tak, jak na ironię

żolnierzy, w obecności prezy-

a w 1904 roku w Petersburgu.

wych. Jak pisal sam Rosen,

w Palacu Zimowym. W jednej

denta Francji Louberta, cara Mi-

Mikolaj II zakupil obraz i umie-

jemu jako honorowemu pro-

z sal obraz okryty zasloną usta-

dziejów, w tym samym

kolaja II i licznych dostojników

ścil go z Palacu Zimowym. ,,Re-

fesorowi petersburskiej Aka-

wiono na sztalugach. ,,O ozna-

czasie u trzech

obydwóch państw, odbyla się

wia w Béthény" byla jednym

demii Sztuk Pięknych, ,,...lata

czonej godzinie delegacja pul-

zaborców najbardziej

parada pulków francuskich róż-

z najlepszych dziel Rosena

1912­1914 nastręczaly nową

kowa, zlożona z przedstawicieli

milowanymi malarzami

nych formacji. Jan Rosen rów-

i zdobyla uznane tak we Francji,

robotę dla rosyjskiego dworu".

wszelkich szarż i szeregowców,

byli przedstawiciele

nież byl zaproszony na tę paradę

jak w Rosji. Wlaśnie za ten obraz

Akademia zamówila u Rosena

ustawiala się na baczność przed

narodu, którego

i to co zobaczyl ,,przeszlo ocze-

prezydent Francji Loubert od-

obraz ,,Epizod z bitwy pod Lip-

sztalugami. Cesarz wchodzil ze

kiwania jego batalistycznych

znaczyl artystę Krzyżem Kawa-

skiem". Obraz przeznaczono dla

świtą i w krótkiej przemowie

kulturę starano się

zamilowań...". Wkrótce potem

lerskim Legii Honorowej.

jednego z pulków gwardii, dla-

streszczal moment historyczny,

zniszczyć i zgladzić

dostal artysta zamówienie Mi-

W tym samym czasie wielki

tego też artysta wybral epizod

przedstawiony w obrazie. Wtedy

z powierzchni ziemi.

kolaja II na odtworzenie re-

książę Aleksy, który mial ran-

odbicia przez kozaków gwar-

zaslona spadala, delegacja defilo-

Car i wielcy książęta

wii w Béthény. Po raz pierwszy

gę admirala floty rosyjskiej,

dii 19 października 1813 roku

wala przed obrazem, a po wyjściu

nie tyko wylawiali

w swej twórczości mial Rosen

zamówil u Rosena trzy obrazy

wszystkich armat zabranych

cesarza zabierala cesarski dar".

z pracowni polskiego

namalować ogromny obraz na

przedstawiające sceny z pobytu

artylerii rosyjskiej przez woj-

Z powodu 300-lecia dyna-

temat wspólczesny, przedstawić

rosyjskich gwardyjskich ma-

ska Napoleona dwa dni przed-

stii J. Rosen byl odznaczony

artysty co lepsze studia,

nie historyczne, lecz wspólcze-

rynarzy w Paryżu w 1814 roku.

tem. Najpierw Rosen wykonal

orderem św. Anny; ,,patent i in-

ale zamawiali wielkie

sne jednostki wojskowe, wspól-

Obrazy przeznaczono dla klu-

pólmetrowy szkic, który nie

sygnia orderu" przeslano mu do

batalistyczne plótna do

czesne postacie polityków i ge-

bu ,,gwardyjskiego ekwipażu"

tylko otrzymal akceptację cara,

Lozanny. W 1913 roku arty-

ozdoby swych palaców".

neralów na czele z prezydentem

w Petersburgu. Pierwszy obraz

lecz Mikolaj II nabyl go do swo-

sta po raz ostatni przebywal

i cesarzem. W trakcie powsta-

przedstawial powitanie Alek-

ich prywatnych zbiorów.

w Petersburgu, gdzie przedsta-

nia obrazu obydwaj chętnie

Inny  krytyk  sztuki  H.

sandra I przez oddzial maryna-

Znany krytyk sztuki Witold

wil szkice do kolejnego obrazu

pozowali Rosenowi ­ Loubert

Szczygliński uważal, że w Pe-

rzy w chwili, gdy car wychodzil

Bunikiewicz w 1922 roku za-

,,Atak Pawlogradców pod Cra-

w Paryżu, a Mikolaj II w Pe-

tersburgu nie rozumieli sedna

z palacu Talleyranda. Dwa dru-

uważyl, że ,,prześliczne szkice,

onne". W. Bunikiewicz pisal,

tersburgu. Niejeden z francu-

gie obrazy mialy za temat sce-

twórczości Rosena, czego do-

próby i studia J. Rosena... stano-

że dwór carski w Petersburgu

skich generalów zglaszal się do

wodem byly wlaśnie ,,zakupy

ny z życia tychże gwardyjskich

wią niejednokrotnie znacznie

bardzo wysoko ocenil twór-

pracowni artysty z prośbą, by

obrazów jego przez nadnew-

marynarzy w paryskich kosza-

większy zabytek artystyczny,

czość Rosena.

uwiecznić go na tym obrazie.

skich wladców, przeciw którym

rach ,,de Babylone".

niż samo dzielo. Dlatego nie-

,,Dynastia rosyjska

tworzyl wojsko polskie, a któ-

Artysta niezwykle starannie

W 1909 roku na zamówienie

wielka jest stosunkowo liczba

przez dlugie lata

przeprowadzil studia portre-

z Petersburga J. Rosen namalo-

rzy bagatelizując w nim twór-

obrazów Rosena w porównaniu

towe, również z dokladnością

cę-obywatela, uznawali w nim

wal kolejny wielki obraz bata-

z liczbą fragmentów i studiów,

byla glównym niemal

tylko malarza równego Meso-

skopiowal francuskie mundury,

listyczny ,,Bitwa pod Batynem

rozsypanych po Europie". Prace

odbiorcą Rosena,

nierowi, Langowi i innym ów-

broń, ordery. ,,Rzecz wymagala

w 1803 roku", w której Rosjanie

nad ,,Epizodem z bitwy pod Lip-

podobnie jak Wilhelm

czesnym świetnym batalistom,

niemal fotograficznej doklad-

odnieśli zwycięstwo nad woj-

skiem" Rosen zakończyl w 1913

II byl wielbicielem

malującym tylko obrazy".

ności" ­ pisal Rosen ­ ,,i nabrala

skami tureckimi.

roku i car Mikolaj II osobiście

Zakarpacka paleta Stanislawa Andrzejewskiego

Stanislaw Andrzejewski

ludzi. Jak obecnie ­ przyjęlo tysiące

jest synem Polaków

uchodźców ze wschodnich regionów.

deportowanych na Syberię

jedynie za ich narodowość

Tu zacząl Pan malować. Jak za-

i język. Urodzony na

częla się Pana pasja?

Ukrainie, cale swe życie

Malować lubilem od dzieciństwa, ale

poświęcil nauczaniu dzieci

nigdy specjalnie tego się nie uczylem.

niepelnosprawnych. Wiele

Obrazy zacząlem tworzyć tu, na Za-

lat mieszka w miejscowości

karpaciu. Tu sama przyroda jest na-

Korytniany kolo Uzhorodu,

tchnieniem do twórczości. Podoba mi

gdzie jest wychowawcą.

się obserwować góry, siedzieć kolo

Prócz tego jest z powolania

rzeki, wodospadu, oddychać aroma-

i potrzeby serca artystą ­

tem sakur, spacerować nadbrzeżem

maluje piękno przyrody

w Użhorodzie, jeździć po wioskach.

Zakarpacia. Chce sprzedać

Wszystko to, co mnie otacza, przeno-

swe obrazy, by pieniądze

szę jaskrawymi farbami na plótno.

przekazać na Sily Zbrojne

Ukrainy.

Poznalam Pana na uroczysto-

ściach z okazji Święta Niepod-

leglości Polski w Użhorodzie,

Z artystą i pedagogiem STA-

organizowanej przez Towarzy-

NISL AWEM  ANDRZEJEW-

stwo w listopadzie. Mówil Pan,

SKIM rozmawiala ANNA STOŻ-

że swoje obrazy zawsze darowal

KO, redaktor ukraińsko-polskiej

Pan ludziom. Czy zna Pan ich

platformy medialnej.

dalszy los?

Panie Stanislawie, urodzil się

Tak. Jeszcze w latach 90. XX w. moją

STANISLAW ANDRZEJEWSKI

Pan  na  Żytomierszczyźnie

szkolę często odwiedzaly delega-

w polsko-ukraińskiej rodzinie.

cje z zagranicy z różnych fundacji,

Zawsze lubilem dzieci i nie mia-

Rozmawial Pan w domu po pol-

wspierających ukraińskie dzieci nie-

lem problemów z wyborem zawodu.

sku czy po ukraińsku? Za kogo

pelnosprawne. W czasie tych wizyt

Chcialem te dzieci nauczyć czegoś

Pan uważa się dziś?

darowalem gościom swe prace. Teraz

pożytecznego, adaptacji do warun-

są one w Ameryce, Niemczech, Francji,

ków życia. Naturalnie, nie jest to pro-

Od malego w rodzinie rozmawialiśmy

Holandii i innych państwach.

ste, jest to, powiedzialbym, wyzwanie

po ukraińsku. Mój ojciec byl Polakiem,

dla nauczyciela. Jednak w ciągu tych

matka ­ Ukrainką. Urodzilem się na

Co poslużylo impulsem do

47 lat pracy ani chwili nie żalowalem

Ukrainie. Języka polskiego prawie nie

sprzedaży swoich prac na

swego wyboru.

używam, ale pamiętam o swoich pol-

wsparcie SZU? Chęć bycia

skich korzeniach. Należę do Towarzy-

pożytecznym?

Jak spotkano Pana na Zakar-

dotyczące wspólnego wroga. Ukraiń-

stwa Kultury Polskiej Zakarpacia im.

paciu, gdy przyjechal Pan do

Już od kilku lat jestem na emeryturze.

Gniewy Wolosiewicz. Często spoty-

cy odczuli duchowe i moralne wspar-

szkoly-internatu?

Obrazów nazbieralo się kilkadziesiąt.

kam ludzi, mających podobną historię.

cie ze strony polskiej, ja również.

Chcialbym mieć swój wklad w zwy-

Nasze Towarzystwo otrzymywalo

Mam jedynie pozytywne wrażenia

Jak Pan odczul wsparcie pol-

cięstwo, a moim kapitalem jest moja

i odczucia. Mieszkalem w wiosce

pomoc żywnościową.

skich kolegów po wybuchu

twórczość. Dlatego polowę uzyska-

węgierskiej, pracowalem jako na-

Pracowal Pan w fabryce, slużyl

wojny na Ukrainie?

nych pieniędzy przekażę na wsparcie

uczyciel-defektolog w czasliwiec-

w wojsku. Dlaczego zdecydowal

naszych obrońców.

kiej pomocniczej szkole-internacie.

Jako rzecz naturalną. Polska jest naj-

się Pan wybrać zawód pedago-

Wielonarodowe Zakarpacie zawsze

lepszym przyjacielem Ukrainy, oba

Dziękuję za rozmowę.

ga dzieci niepelnosprawnych?

dobrze ustosunkowuje się do nowych

państwa mają ścisle powiązania,