28

nr 1 (413) |17­30.01.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

,,G-muzeum" ­ nowe eksponaty z okresu Rzeczypospolitej

i zagadka jezuitów

Muzeum krajoznawcze

w Gródku Podolskim,

popularnie zwane

,,G-muzeum", otrzymalo

nowe eksponaty,

opowiadające o historii

miasta i okolic. Są to

artefakty, znalezione

FRAGMENT KAFLU Z HERBEM

przez miejscowego

JEZUITÓW Z XVIIІ WIEKU

krajoznawcę, historyka

kościola św. Anny.

i jednocześnie

A to byly okolice,

dziennikarza ,,Nowego

gdzie prowadzono

Kuriera Galicyjskiego"

wykopaliska.

oraz autora niniejszego

Większość fragmentów ka-

artykulu. Podkreślamy,

fli pochodzila z jednego pieca.

że są to wylącznie rzeczy

Dom, w którym stal piec, znisz-

znalezione, a nie owoc

czyl ogień. Świadczą o tym wy-

grabieżczych wykopalisk.

raźne ślady spalenizny. Praw-

Jednak większość

dopodobnie jest to świadectwo

z nich nie można nazwać

tragicznych wydarzeń na Po-

dolu w polowie XVII w. Możli-

przypadkowymi.

we, że stalo się to za przyczyną

KUSTOSZ ,,G-MUSEUM" PAWLO ZALUCKI (OD LEWEJ) I DMYTRO POLUCHOWYCZ Z PRZEKAZANYMI

najazdu Tatarów, którzy po bi-

TEKST I ZDJECIA

ARTEFAKTAMI

twie pod Zborowem w 1649 r.

DMYTRO POLUCHOWYCZ

J

przeszli przez Podole z ogniem

i mieczem. Możliwe, że to woj-

ako aktywny krajoznawca,

miasta. Potrzebne byly kolejne

ska Bogdana Chmielnickiego,

autor nie przepuszcza oka-

wykopaliska. Ale gdzie kopać?

które w 1653 r. zdobyly Gro-

zji zbadania wszelkich prac

W poszukiwaniu

dek i, jak pisze kronikarz, ,,nie

ziemnych na terenie historycz-

zalążków Gródka

oszczędzily ni szlachcica, ni

nego centrum Gródka. Uważa

pospólstwo". Zamek znajdowal

za swój obowiązek, by zajrzeć

w latach 2018­2020

się o kilkadziesiąt metrów od

do piwnicy czy rowu. A raptem

autor wielokrotnie

spalonego domostwa. Prawdo-

znajdzie się tam coś interesują-

badal prawobrzeżne

podobnie, mogą to być też pa-

cego. I czasem się trafia...

tereny miasta nad

miątki po nieudanym oblężeniu

Tak, w 2017 r. dzięki pracom

Smotryczem. Wyniki

miasta przez wojska kozackie

ziemnym pod jednym ze skle-

tych wycieczek pomogly

pod dowództwem Petra Doro-

pów znaleziono interesujące

szenki, który w 1672 roku zająl

miejsce, bogate w zabytki. Sam

później zlokalizować

miasto, ale zamku nie zdobyl.

wykop mial rozmiary 1,5x1,5 m,

kolejne prace ekipy

Kafle z XVII w. cieszą, bo są

ale w gruncie znaleziono okolo

dr Nieczytajly w 2021

też ladne, a pod względem ilo-

dwudziestu fragmentów wyro-

r. Najważniejszym

ści zachowanego materialu ­

bów szklanych z XVII w. (kie-

odkryciem byly mury

znaleziskiem nie częstym. Nic

liszki, kufle, szklanki i flaszki),

zamku gródeckiego,

nam jednak nie mówią o tym,

pięć ceramicznych fajek, meta-

który uważano za

za czyją przyczyną splonąl

lowy nóż i mosiężne lusterko.

budynek.

Szklane lustra w tym okresie

calkowicie zniszczony

Ale dwa fragmenty kafli, da-

byly rzadkością i zwykli ludzie

jeszcze w XVIII w., gdy

towane XVIII w., są zagadką hi-

korzystali z wypolerowanych

zostal on rozebrany na

storyczną, którą trzeba będzie

miedzianych lub mosiężnych.

budulec.

dopiero rozwiązać. Jak widać

Tak nasycone starociami zna-

na zdjęciu, nie są one udekoro-

leziska nie trafiają się często.

wane ornamentyką roślinną,

Nawet dokladne miejsce,

Uplynęlo kilka

lecz... herbem jezuitów! I tu py-

gdzie stala forteca, zostalo za-

miesięcy i z funduszy

tanie ­ skąd wzięla się symboli-

pomniane. O tych pracach do-

ka jezuitów na terenie klasztoru

kladnie relacjonowal ,,Nowy

Rady Miejskiej

franciszkanów? Tym bardziej, że

Kurier Galicyjski".

Gródka ekspedycja

o dzialalności jezuitów w Gród-

Prace sfinansowaly również

KAFLE Z XVII WIEKU

archeologiczna

ku nie ma żadnej wzmianki.

lokalne wladze, co jest zjawi-

z Kamieńca Podolskiego

Przynajmniej autor na takową

kafli, również fragment zawie-

skiem rzadkim nie tylko w obw.

fragmenty szklanek i cera-

pod kierownictwem

nie natrafil.

chmielnickim, ale i w Ukrainie.

miczny kalamarz.

rający pewną zagadkę...

dra Pawla Nieczytajla

Można przypuścić jedynie,

Do organizacji prac wlączyl się

Pawlo Nieczytajlo, który

Nieuchwytni jezuici

że obok klasztoru franciszka-

Wydzial kultury Rady miasta.

później obejrzal te artefakty,

zbadala ten teren

nów dzialala niewielka szko-

Wladze lokalne są przeważnie

stwierdzil, że są to typowe dla

Miasteczko Gródek Podolski

i natrafila na karczmę

la prowadzona przez jezuitów,

Podola kafle z ornamentyką ro-

dość obojętne na historię swo-

także dziś jest jednym z centrów

z XVII wieku.

o której informacja nie zacho-

ich ziem i Gródek jest tu raczej

ślinną. W tymże wykopie zna-

spoleczności polskiej na Ukra-

Interesujące jest i to,

wala się lub dotychczas nie zo-

leziono również inne fragmenty

wyjątkiem, niż regulą.

inie oraz znaczącym ośrod-

że bezpośrednio pod

stala odnaleziona. Ta zagadka

Prace badawcze planowa-

kiem rzymskiego katolicyzmu.

karczmą archeolodzy

czeka na swe rozwiązanie.

no kontynuować i w tym roku,

Dzialają tu trzy kościoly, se-

odkopali ślady

ale przeszkodzila wojna z Rosją.

minarium katolickie i Instytut

Trypilla i inni

Pojawily się ważniejsze wydat-

Teologiczny NMP (mieści się

osady trypilskiej.

Kompleks znalezisk z okresu

ki, a i dr Nieczytajlo zamienil

w klasztorze ss. Milosierdzia).

Wyniki tej ekspedycji

kultury trypilskiej (ten rodzaj

lopatę na karabin maszynowy.

przedstawione są dziś

W XVIII Gródek byl

ceramiki datowany jest IV­III w.

Podczas podobnych prac

w ,,G-muzeum".

też ośrodkiem zakonu

p.n.e.) jest znaleziskiem absolut-

w 2019 r. autor zajrzal do wy-

nie przypadkowym i, niestety,

kopu na terenie obejścia miej-

franciszkanów. Od

odkryli go ,,czarni archeolodzy".

scowego mieszkańca, leżą-

Badania pokazaly, że lewy

początku klasztor

Pewnego razu podczas fo-

cego pod górą zamkową. Jego

brzeg Smotrycza zaczęto za-

franciszkanów

tog ra fowa n i a

przyrody

ciekawość zostala nagrodzo-

siedlać dopiero od polowy XVII

znajdowal się

w uroczysku ,,Skala" w dolinie

na ­ w wykopie odnalazl wiele

wieku. Chociaż wcześniej uwa-

obok zniszczonego

Smotrycza kolo Gródka, autor

fragmentów ornamentowanych

żano, że Gródek powstal wla-

przez komunistów

natrafil na ślady dzialalności

śnie w tym miejscu. Zrodzilo

kafli z polowy XVII w. Bylo tam

,,czarnych archeologów", którzy

się pytanie, gdzie leży zalążek

też kilka fajek ceramicznych,

KAFEL ,,EUROPEJSKI"