15

nr 3 (415) |14­27.02.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

za życia Iwaszkiewicza, któ-

Promocja książki ,,Wieże"

rego darzyl wielkim podziwem

z udzialem kilkuset osób, dys-

dla jego talentu i ogromnego

kusja o niej, zostala zorganizo-

dorobku literackiego. A także

wana również w Ambasadzie

szczególną sympatią za milość

Ukrainy w Warszawie, a go-

tego pisarza do ziemi podolskiej

spodarzem byl ówczesny am-

i ukraińskiej. W czasie wizyty

basador Andrij Deszczycia.

podarowal autorowi ,,Brzeziny"

Ostatni raz widzieliśmy się

na pamiątkę misternie rzeźbio-

z Dmytrem Pawlyczko w War-

ną, huculską laskę, która do dziś

szawie, dwa lata później, do-

znajduje się tam w zbiorach.

kąd z mojej inicjatywy zostal

Wędrując  z  Pawlyczką

zaproszony wraz z żoną przez

w maju 2015 roku po Stawi-

Sejm RP na spotkanie intelek-

sku w rozleglym parku, wśród

tualistów i dawnych opozycjo-

prastarych sosen, rozmawia-

nistów, którzy przybyli z calej

liśmy o sytuacji na Ukrainie,

Europy środkowo-wschodniej.

a także o jego przekladach po-

Spotkanie odbylo się na Zamku

DOM IWASZKIEIWCZÓW W STAWISKU, OD STRONY ALEI GLÓWNEJ

ezji Iwaszkiewicza na język

Królewskim. Dość dlugo jeszcze

lepsze od oryginalów. Nie byl to

Ten dzień, kiedy matka wydala go

ukraiński i przyszlej książce

rozmawialiśmy później w hote-

Pawlyczko wręczyl mi do zbio-

z jego strony tylko komplement

na świat.

,,Wieże", do której opracowania

lu, ale mialem wrażenie, że po-

rów muzeum rękopis swego

skierowany do ukraińskiego

gorąco go zachęcalem. Rozma-

eta czul się na tej konferencji

nowego wiersza, którego po-

przyjaciela i wyraz ogromnej

wialiśmy też o Ukrainie jako

nieco wyobcowany. Byl dużo

Później Pawlyczko przeby-

wstanie zainspirowala wspo-

wdzięczności, ale stwierdzenie

jednym z najistotniejszych mo-

starszy od innych gości, mial

wal w Stawisku w 1994 roku,

mniana  fotografia.  Wiersz

faktu. Warto pamiętać, że Jaro-

tywów literackich w calej ­ jak-

inne, często bardzo tragiczne

kiedy w setną rocznicę urodzin

napisal w nocy w hotelu, pro-

slaw Iwaszkiewicz od najmlod-

że różnorodnej gatunkowo i te-

doświadczenia z wladzą ko-

Iwaszkiewicza zorganizowa-

sil abym go przyjąl i zachowal

szych lat stykal się z językiem

matycznie ­ twórczości autora

munistyczną w dawnym ZSRR.

no tam konferencję. Wyglo-

w archiwum.

ukraińskim, znal jego melody-

,,Slawy i chwaly". Bowiem ten

Jego postawa, która musiala

sil wówczas wyklad ,,Jaroslaw

Po kilku dniach pobytu Pań-

kę i slownictwo, biegle się tym

motyw, przewijający się w kil-

być w tamtym ponurym okre-

Iwaszkiewcz i Ukraina".

stwo Pawlyczkowie opuści-

językiem poslugiwal, mial więc

kudziesięciu wierszach Iwasz-

sie bardzo zlożona, niekoniecz-

W 2016 roku w Stawisku,

li Stawisko, ale wciąż trwaly

dokladne rozeznanie i skalę

kiewicza, w wielu jego opowia-

nie spotykala się ze zrozumie-

także w maju, odbyla się ­ zor-

prace nad powstaniem nowej

porównawczą. Slyszal ten ję-

daniach, memuarach i esejach,

niem. Pewno także podobnie

ganizowana z mojej inicjatywy

książki ,,Wieże", czyli obszer-

zyk uchem i sercem, bo w domu

jest i dziś wśród części mlodych

już przed wielu laty stal się in-

,,I Wiosna Poetycka". Przybylo

nym tomem poezji Jaroslawa

Iwaszkiewiczów w Kalniku na

i najmlodszych literatów i dzia-

spiracją dla Pawlyczki do wni-

na nią kilkudziesięciu poetów

Iwaszkiewicza w przekladzie

Podolu przyszlego poetę wy-

laczy politycznych obecnie

kliwego zainteresowania się

z calej Polski, zjawili się rów-

Dmytra Pawlyczki. Książka

chowywala mamka ukraińska.

na Ukrainie. Ale z pewnością

twórczością autora ,,Zarudzia".

nież redaktorzy czasopism li-

ukazala się w 2018 roku w du-

Wyjątkowo ważne stalo się to,

wiersze i twórczość Pawlycz-

To z kolei spowodowalo, że jako

terackich,  literaturoznawcy

żym nakladzie, w prestiżowym

że wiersze jednego z najwy-

ki bronią się same znakomicie.

redaktor pisma literackiego

i krytycy, profesorowie wielu

Wydawnictwie Bosz.. Zostala

bitniejszych i najbardziej po-

Dla nas jego czynna, trwająca

,,Wseswit" Pawlyczko zaprosil

uczelni. Celem spotkania byla

niezwykle starannie wydana,

czytnych pisarzy polskich XX

wiele dziesiątków lat postawa

w 1977 roku Iwaszkiewicza do

integracja środowisk literac-

opatrzona licznymi, udostęp-

wieku ukazaly się w najob-

gorącego orędownika ścislej

Kijowa, a następnie odbyli ra-

kich, prezentacja najnowszej

nionymi przeze mnie, zdjęcia-

szerniejszym i najbardziej re-

wspólpracy Ukrainy z Polską,

zem podróż na ziemię rodzin-

naszej poezji, rozmowy o stanie

mi archiwalnymi z muzeum

prezentatywnym wyborze, jaki

wspólnego budowania bez-

ną polskiego pisarza, to jest na

wspólczesnej literatury pol-

w Stawisku. Zawiera rów-

dotychczas zostal opublikowa-

pieczeństwa, wspóldzialania

wschodnie Podole i do Kalnika.

skiej i nie tylko. Gościem hono-

nież wybór listów Pawlyczki

ny jednocześnie na Ukrainie

na wielu polach, przerzucania

Iwaszkiewicz po wojnie byl kil-

rowym byl Dmytro Pawlyczko

i Iwaszkiewicza, glównie z lat

i w Polsce. Wiersze te ­ w wy-

trwalych i pięknych pomostów

kakrotnie na terenie Ukrainy.

wraz z żoną, który na jednym ze

siedemdziesiątych.

borze autorskim tlumacza ­ po-

kultury i literatury między obu

Oprócz wspomnianej podrózy

spotkań prezentowal swe utwo-

,,Wieże" opublikowane zo-

cząwszy od utworów z okresu

narodami czyni go postacią

do Kalnika szczególnie zapa-

ry, a także najnowsze przeklady

staly w wersji bilingwicznej

mlodzieńczego, a skończywszy

godną najwyższego szacunku

dla mu w sercu wizyta w Krze-

wierszy Iwaszkiewicza. Bral

­ po polsku i ukraińsku, a ich

na utworach ostatnich, świad-

i uznania. Cześć Jego pamięci!

mieńcu, gdzie 8 października

udzial we wszystkich pane-

publikacja byla możliwa dzięki

czą o nieustannych powrotach

1969 roku wyglosil do licznie

lach. W prywatnej obecnie wilii

życzliwości i wsparciu finan-

Iwaszkiewicza do krainy dzie-

Wspomnienie ze Stawiska

zebranych mieszkańców mia-

Aida usytuowanej w Podkowie

sowemu Ambasady Rzeczy-

ciństwa i mlodości, o ciąglym

sta przemówienie w czasie

Leśnej, która przed wojną byla

pospolitej Polskiej w Kijowie.

czerpaniu ze ,,światla Ukrainy".

Dmytrowi Pawlyczce

odslonięcia pomnika ku czci

miejscem spotkań Skamandry-

Ogromnie interesujące i ob-

O postrzeganiu Ukrainy jako

Juliusza Slowackiego wznie-

tów, nim powstalo w 1928 roku

szerne poslowie napisal autor

integralnej części demokra-

Pod wielką sosną, siostrą

sionego wedlug projektu ukra-

Stawisko, odbylo się przyjęcie

przekladu. We wprowadza-

tycznej i wolnej Europy ­ przy

gospodarzy,

ińskiego artysty Wasilija Boro-

z udzialem kilkudziesięciu nie-

jącym czytelnika do lektury

wspomnianej calej jej wyjąt-

staliśmy z poetą ukraińskim

daja. Na spotkaniu tym oprócz

tuzinkowych osób na cześć na-

wstępie w tej publikacji snu-

kowości i różnorodności. Są

razem

wielu innych pisarzy ukraiń-

szych gości z Ukrainy. Następ-

lem, między innymi, reflek-

barwnym zapisem przeżyć,

w rozmowie, która wiersze

skich i naukowców byl rów-

nego dnia poeta zwiedzil też,

sje: ,,Myślę, że książka ta jest

lirycznym dziennikiem pa-

stepów

nież obecny Dmytro Pawlycz-

ponownie, bardzo dokladnie

ważnym wydarzeniem w dzie-

mięci, hymnem na cześć pięk-

przywolala, blękitne dale,

ko. Bylo ono podsumowaniem

cale muzeum w Stawisku. In-

dzinie budowania pomostów

na przyrody i krajobrazów.

gruzy zdarzeń.

dążeń do zbliżenia środowisk

teresowal się każdym dzielem

między kulturą polską i ukra-

Przede wszystkim barwnym

polskich i ukraińskich poza

sztuki, biblioteką, snul wspo-

ińską. Przede wszystkim za

wspomnieniem wielu osób,

Oddychal ciszą park wokolo

plecami Wielkiego Brata, bu-

mnienia o poprzednich w tym

względu na wartość artystycz-

które te ziemie dawniej za-

tego domu,

dowania porozumienia i trak-

miejscu odwiedzinach.

ną  wierszy  Iwaszkiewicza

mieszkiwaly. Wyjątkowe jest

gdzie tu i tam się światla nagle

towania Ukrainy jako osobnego

W  jednym  z  albumów

i rangę artystyczną przekla-

także to, że trudu przekladu

zapalaly

podmiotu politycznego.

w gabinecie pisarza ujrzal zdję-

dów Pawlyczki. Trzeba wspo-

wierszy Iwaszkiewicza pod-

i przedwieczorna mgla na lące

Warto jeszcze dodać, że

cie Jadwigi, siostry Iwaszkie-

mnieć, że pierwsze przeklady

jąl się wlaśnie jeden z najwy-

się jawila

Pawlyczko po śmierci Iwasz-

wicza w tradycyjnym stroju

wierszy autora ,,Mapy pogody"

bitniejszych intelektualistów

trawy i ziola otulając srebrnym

kiewicza w 1980 roku napisal

ukraińskim, co wiele mówilo

pióra Pawlyczki ukazywaly

i poetów ukraińskich, a zara-

szalem.

przejmujący wiersz ,,Jaroslaw

o myśleniu na te tematy w ro-

się jeszcze za życia Iwaszkie-

zem postać, która w dziejach

Iwaszkiewicz"  poświęcony

dzinie autora ,,Panien z Wilka".

wicza, a on sam w jednym z li-

najnowszych Ukrainy ode-

Poeta mówil o wolności, o tej

pamięci polskiego przyjaciela.

Bylem zaskoczony i zarazem

stów wyrazil przekonanie, że są

grala szczególną rolę jako zna-

tęsknocie

W przekladzie Bogdana Zadury

uradowany, że następnego dnia

one znakomite, może niekiedy

mienity mąż stanu. Promocja

Ukrainy, o zawieszeniu,

zostal on opublikowany wraz

książki z udzialem Pawlyczki

niepewności,

z innymi utworami Pawlycz-

miala miejsce wlaśnie w Sta-

o wieszczym wierszu

ki w ,,Twórczości", w 1988

wisku podczas ,,Dialogu Dwóch

skamandryty ,,Wieża",

roku, miesięczniku przez wie-

Kultur". W spotkaniu wzię-

który poruszyl w nim najglębsze

le lat redagowanym wcześniej

li udzial przedstawiciele Am-

struny.

wlaśnie przez Iwaszkiewicza.

basady Ukrainy w Warsza-

We wspomnianym utworze

wie, goście z Krzemieńca i calej

Przed nami jak mgla ląki

Pawlyczko przedstawil pol-

Ukrainy, pisarze i naukowcy

przyszlość stala.

skiego poetę jako czlowieka

polscy. Wiceminister Kultu-

Urania jakże rozlożysta,

dialogu, propagującego jagiel-

ry i Dziedzictwa Narodowego

zadumana

lońską ideę budowania przy-

Jaroslaw Selin, podsekretarz

w Plejad bezmiary dlonie

jaźni i dobrowolnego przymie-

stanu po prezentacji publikacji,

wyciągając,

rza między trzema narodami.

odznaczyl Dmytra Pawlycz-

żywiczne nam proroctwa swe

Pisal w tym wierszu nie bez

kę najwyższym odznaczeniem

szeptala.

pewnego patosu:

w naszej kulturze: Medalem

Narody trzy po nim placzą, a ludzkość

Zaslużony Kulturze Polskiej

będzie świętować,

X. 21

Gloria Artis.

DOM DMYTRA PAWLYCZKI W DNIU POGRZEBU