18

nr 3 (415) |14­27.02.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Lwowskie zegary wieżowe  (cz I)

Średniowieczny Lwów

wysokości 18,5 cm. Drugi

mniejszy dzwon kwadranso-

nie mógl żyć i normalnie

wy (średnica 75 cm, wysokość

funkcjonować bez zegara,

69 cm), ozdobiony reliefem św.

który wskazywalby czas

Michala Archaniola, ,,smaga-

i regulowal dzialalność

jącego ognistym mieczem dia-

mieszkańców i gości

bla u stóp leżącego. Św. Michal

miasta, zwlaszcza

ze skrzydlami na ramionach

i w helmie z pióropuszem za-

kupców handlujących

slania swą pierś owalną tarczą,

w Rynku lwowskim.

na której widoczny krzyż". Ten

Najbardziej znanym

zegar pelni swoją slużbę do dnia

i przez dluższy czas

dzisiejszego.

jedynym we Lwowie

Na wieży ratuszowej jest

byl zegar na wieży

jeszcze jeden dzwon, odlany

w roku 1835 w ludwisarni Jana

ratuszowej.

Bellmanna we Lwowie. Jest to

tak zwany dzwon alarmowy,

JURIJ SMIRNOW

J

który jak podaje Karol Badecki,

uż na wieży pierwszego

,,w ślad za dawnymi dzwonka-

ratusza, zbudowanego po

mi wlaściwego ratusza, któ-

nadaniu miastu przez kró-

re wzywaly rajców na narady,

ZEGAR RATUSZA LWOWSKIEGO

la Kazimierza Wielkiego prawa

a pospólstwo do ważnych ob-

Magdeburskiego, mial być ze-

w ówczesnym świecie nauko-

wieszczeń, ma za zadanie alar-

ŚREDNIOWIECZNY RATUSZ LWOWSKI

gar, lecz o nim nie zachowala się

wym Lwowa. Uregulowaniem

mować miasto o nadzwyczaj-

w kronikach żadna wzmianka.

monachus) zbudowal nowy ze-

,,tablice zegarowe ,,ustawiono na

jego zająl się profesor Stamdfer.

nym zdarzeniu. Ongiś wzywal

Ratusz ten splonąl w 1381 roku

gar, nad mechanizmem którego

wszystkich czterech stronach

Funkcjonowal ten zegar tylko

latarników przed 11 godziną

podczas groźnego pożaru, któ-

pracowal kilka lat. Kronikarz

wieży, bogato pomalowano i po-

lat jedenaście, do bombardo-

wieczór do gaszenia latarni

ry zniszczyl też znaczną część

B. Zimorowicz zegar mnicha

zlocono". ,,Indeksy" czyli cyfry

wania Lwowa przez Austria-

w mieście (stąd zwano go także

miasta. Nie zachowaly się rów-

Grzegorza nazywal automa-

zrobiono z miedzi i pozlocono.

ków w 1848 roku. A. Czolowski

z austriacka ,,Lumpenglocke").

nież opisy pierwszej budowli,

tycznym, czyli wybijającym

O tym zegarze wspominal nawet

pisal: ,,Rynek lwowski zamie-

Później w poludnie nawolywal

bowiem wszystkie księgi miej-

godziny, zaś tarcze jego poma-

poeta Klonowicz w swojej slyn-

nil się w pieklo. Bylo już pól do

przekupniów do opróżnienia

skie i inne dokumenty splonęly

lowal kunsztownie Jan malarz

nej ,,Roksolanii".

czwartej po poludniu, gdy po-

rynku. W czasie I wojny świa-

razem z nią.

(Johannes pictor).

W roku 1619 budowniczy

tworny huk rozlegl się w ca-

towej wreszcie sygnalizowal

Już w 1382 roku księga miej-

Po wielkim pożarze Lwowa

Andrzej Bemer ukończyl bu-

lym mieście. To kopula wieży

pierwszy, że grożące miastu

ska wspomina nowy ratusz, jako

w 1527 roku, w którym splonąl

dowę nowej wieży ratuszowej

ratuszowej runęla w gląb, dru-

niebezpieczeństwo aeroplano-

już zbudowany. Byla to budow-

szczyt wieży ratuszowej, odre-

(tzw. Kampianowskiej) o wyso-

zgocąc swym ciężarem dzwony

we minęlo". Tymże dzwonem

la gotycka, murowana z cegly

staurowal ją majster Oprelicz,

kości 30 sążni, czyli 58 metrów.

i zegar, a równocześnie plomień

obserwator, który stale dyżuro-

czerwonej, pokryta dachówką.

kolorową dachówką nakryl

W tymże roku osadzono z po-

buchnąl ze zdwojoną silą. Cale

wal na wieży, mial alarmować

Chlubą miasta i magistratu byl

strycharz Jan Aniol, zaś tar-

wrotem zegar i zawieszono dwa

drugie i trzecie piętro utonęlo

o pożarze lub innym wielkim

zegar ratuszowy, ustawiony na

czę zegarową pomalowal brat

dzwony zegarowe. Slużyl ów

w plomieniach...".

ogniu na terenie miasta.

wieży ratuszowej.

Aleksy z zakonu dominikanów.

zegar miastu aż do roku 1721,

Dopiero na wiosnę 1851

W XIX wieku ponad 50 lat

Pierwsza wzmianka o nim

W 1557 roku z polecenia wladz

kiedy sprawiono nowy mecha-

roku wieża zostala odbudowa-

opiekowal się zegarem ratuszo-

pochodzi z 1404 roku. Alek-

miejskich gruntowne odno-

nizm zegarowy. W roku 1788

na, lecz bez kopuly. Z fabryki

wym legendarny zegarmistrz

sander Czolowski pisal, że

wienie wieży przeprowadzil

ustąpil on miejsca kupionemu

austriackiej Wilhelma Stie-

Józef Weiss. W XX wieku ze-

,,obowiązek jego regulowania

murator Jan Lis, odnowiono

zegarowi z wieży kościola oj-

hla pod Wiedniem sprowa-

gar ratuszowy byl kilka razy

i nakręcania należal do cechów

i przyozdobiono też zegar.

ców jezuitów. Zegar ten rozbil

dzono nowy zegar. Dzwony dla

odnawiany i regulowany. We

ślusarzy i puszkarzy...". W za-

Niestety, już w 1571 roku

się razem z wieżą ratuszową

niego odlano w znanej ludwi-

wrześniu 1932 roku odnośną

piskach miejskich wspomina-

wybuchl nowy pożar, który

w czasie jej zawalenia w roku

sarni Hilzera w Wiener ­ Ne-

uchwalę zatwierdzil magistrat

no również o miejskich zegar-

zniszczyl szczyt wieży i zegar.

1826.

ustadt. Wielki dzwon godzino-

lwowski. ,,Slowo Polskie" pi-

mistrzach, w poczet których

Dlatego na odbudowanej wieży

Na nowo zbudowanej w 1832

wy jest metrowej wysokości,

salo, że chodzi o podświetle-

zaliczal się także konwisarz,

tymczasowo ustawiono zegar

roku 65-metrowej wieży osa-

zaś średnica jego wynosi 115

nie tarczy zegara. O tej sprawie

ludwisarz i zegarmistrz (ma-

z bramy Halickiej, a mistrz Mel-

dzono nowy zegar sprowadzo-

cm. Plaszcz dzwonu zdobi fryz

dyskutowano już nie mniej niż

gister orologii) zarazem. Jeden

chior Thyl ze Śląska zabral się

ny z Wiednia. 2 października

z owoców i liści winogronu. Na

lat trzydziestu. Przed kilku laty

z nich mial na imię Larencius

do wykonania nowego zegara,

1835 roku nowy ratusz zostal

plaszczu umieszczono też na-

dlugoletni zegarmistrz miejski

Hellenbazem.

który zostal osadzony na szczy-

uroczyście poświęcony. Me-

pis w języku niemieckim ,,Ge-

śp. Schneikart odnowil tarcze

Obok zegara na wieży znaj-

cie wieży już w roku 1574. Rada

chanizm nowego zegara wy-

gossen im jahre 1849 von Ignaz

zegarowe, ale pozostal dziwny

dowal się dzwon godzinowy

miejska ufundowala również

konany byl w warsztatach

Hilzer zu Wr. Neustadt". Na

bląd tego zegara, mianowicie,

czy alarmowy. W1489 roku

mniejszy dzwon do wybijania

wiedeńskiego Instytutu Poli-

przedniej stronie plaszcza znaj-

że dluższe wskazówki ozna-

rada miejska postanowila roz-

kwadransów. Cyferblaty czyli

technicznego i wywolal podziw

duje się relief Trójcy Świętej,

czają godziny, a mniejsze mi-

budować stary ratusz, również

nuty, ,,przez co obcy, nieznający

znacznie go powiększyć i przy-

naszego starego zegara ratu-

ozdobić. 10 sierpnia z wiel-

szowego, nie mogą się zorien-

ką uroczystością i w obecno-

tować". Dodać należy, że tarcza

ści królewicza Jana Olbrachta,

zegarowa ma trzy metry śred-

który wracal ze zwycięskiej

nicy, jest więc ogromna, i jej

wyprawy na Tatarów, polożo-

oświetlenie bylo i jest znacz-

no kamień węgielny pod nową

nym  problemem  technicz-

wieże. Budowa jej trwala trzy

nym. Dopiero w kwietniu 1933

lata. ,,W 1491 roku osadzono na

roku dla oświetlenia wszyst-

jej szczycie, w prowizorycznej

kich tarcz wprowadzono wy-

komorze drewnianej, stary ze-

nalazek inżyniera Franciszka

gar z pierwotnej wieży i zawie-

Hausnera, opatentowany na-

szono nowy dzwon, 11 cetna-

wet w Urzędzie Patentowym

rów ważący, wykonany przez

Polskim.

puszkarza Walentego".

W latach 1995­1996

W owym czasie na tarczy

przeprowadzono

zegarowej znajdowalo się 24

podzialy, zaś trębacz wybijal

kolejny remont

dzwonem ręcznie 24 godziny.

i regulowanie naszego

Również na tarczy zegarowej

zegara, otóż nadal

byla tylko jedna strzalka ­ go-

dokladnie wskazuje

dzinowa. Strzalka, która wska-

czas nie zważając na

zywala minuty, zjawila się

znacznie później. W roku 1504

swój solidny wiek.

mnich  Grzegorz  (Gregorius

RATUSZ LWOWSKI 1836 ROK