16

nr 4 (416) |28.02.­16.03.2023

Z pamiętnika podróżnika

www.kuriergalicyjski.com

Co to jest ,,podziemna ulica" ­ kto, kiedy i po co ją utworzyl

Tajemnice, szkielety i skarby

podziemnego Gródka Podolskiego

Pomimo, że wykonane

się bez ofiar. Ten wypadek mial

swe dobre znaczenie ­ lokalni

ludzką ręką podziemia

krajoznawcy, bracia Aleksan-

są najbardziej

der i Wadym Zagórscy zbadali

rozpowszechnionymi

część podziemnych labiryntów,

zabytkami na naszych

zlokalizowanych pod centrum

terenach, to do dziś

miasteczka, wykonali ich sche-

pozostają praktycznie

mat i serię zdjęć. Dzięki tym

niezbadane. Przyczyn

odważnym badaczom naresz-

cie mogliśmy zobaczyć, jak na-

takiego stanu jest kilka.

prawdę wyglądają legendarne

Na Ukrainie praktycznie

gródeckie podziemia. Zdjęcia

od dwudziestu lat nie są

z 2006 r. są ich autorstwa.

finansowane badania

,,polowe", a sama

Podziemne szkielety

archeologia ledwo zipie.

Zdjęcia braci Zagórskich sta-

ly się dla mnie odkryciem. Po raz

pierwszy trafilem do podziemi,

DMYTRO POLUCHOWYCZ

A

będąc jeszcze uczniem i bylo to

rcheologowie, którzy cu-

na szkolnym podwórku.

dem ocaleli, zajmują się

Nasza szkola ma interesującą

przeważnie ,,ochronny-

historię. Zbudowano ją w latach

mi" wykopaliskami. Czyli, gdy

1930-1934 jako polską. Obok

rusza jakaś budowa na tere-

byla i żydowska. Po kilku la-

nach historycznych, to firma

tach w ZSRR zaczęla się maso-

budowlana zobowiązana jest

wa likwidacja szkól mniejszo-

W PODZIEMIACH GRÓDKA PODOLSKIEGO

oplacić badania archeologicz-

ści narodowych i szkola stala

ne pod zabudowę, ale nawet i to

się zwyklą sowiecką. Obecnie

W obw. czerkaskim obowiązko-

mury miejskie. Jednak w żad-

uliczki do zamku z czasem prze-

nie zawsze dziala. Budowlańcy

jest to Gródeckie Liceum nr 1.

wo opowiedzą turystom o pew-

nym razie nie bylo to ,,metro".

rodzil się w legendę o koryta-

wolą ,,umówić" się z urzędnika-

Szkolę wybudowano pośród

nym ,,panu", który w okresie

Maksymalnie tunel mial oko-

rzach w stylu ,,metro" do Ka-

mi z wydzialów ochrony środo-

sadu, który wcześniej nale-

koliszczyzny uciekal od hajda-

lo kilkaset metrów i wycho-

mieńca czy Zbaraża. Z chwilą,

wiska historycznego, niż tracić

żal do kościola św. Stanislawa,

maków podziemnymi koryta-

dzil w dobrze ukrytym miejscu.

gdy w XIX wieku rozebrano

czas i pieniądze na archeologię.

wystawionego z fundacji Za-

rzami w zlotej karecie z szóstką

Wykorzystywano te przejścia,

większość malych zameczków

Dla porównania podam cyfry:

mojskich w XVIII w. Szkolny

koni. Na Podolu we wszystkich

aby wysylać poslańców po po-

w miastach, w legendach pozo-

w Polsce jest okolo 7 tys. prak-

stadion ulokowano akurat na

eksmiasteczkach są pewni, że

moc lub oddzial w celu napadu

staly te zachowane i najbardziej

tykujących archeologów, a na

starym cmentarzu i dziedziń-

ich podziemia ciągną się do sa-

na tyly wroga. To przez taki tu-

znane zamki okolic.

Ukrainie... zaledwie 300.

cu kościola. Sam kościól, jak

mego Kamieńca Podolskiego lub

nel Andrij, bohater ,,Tarasa Bul-

Los takich podziemi najle-

Z drugiej strony, podziem-

i nekropolię bolszewicy zdążyli

Miedzyboża! A twierdzą, że na-

by", przynosil żywność pięk-

piej ukazuje przyklad Gródka

na Ukraina to prawdziwa Terra

zniszczyć już wcześniej. Gdzieś

wet do Chocimia! Na terenach

nej Polce w oblężonym mieście.

Podolskiego.

Incognita, kryjąca się w samej

okolo 1982 r. po środku sta-

Tarnopolskiego takie przej-

Natomiast legendy o tunelach

Gródeckie ,,metro"

strukturze zabytków. Wejścia

dionu ziemia się zapadla, od-

ścia ciągną się do Zbaraża, a na

prowadzących do Kamieńca,

do podziemnych labiryntów już

krywając wejście do podziemi.

Ziemi Lwowskiej ­ do Lwowa.

Międzyboża czy Lwowa, opie-

Podziemne lochy Gródka są

dawno są zasypane lub zamu-

Zaryzykowaliśmy z kolegą tam

I wszystkie są takie, że można

rają się na innych przeslankach.

klasycznym przykladem tego

rowane i nie tak latwo na nie

zajrzeć.

po nich ,,jeździć końmi".

W epoce I Rzeczypospolitej

rodzaju miejskiej architektu-

trafić. Jedyną możliwością są

Tunel okazal się taki, jak

Inny rodzaj legend opowiada

w każdym miasteczku byla tzw.

ry. W samym mieście o pod-

przypadki, gdy nagle korytarz

ten późniejszy pod leżącym

o skarbach. Bo cóż by to bylo za

,,podziemna ulica", którą two-

ziemnym labiryncie wiedzą

zapada się i ziemia ukazuje swe

o kilkadziesiąt metrów placem

podziemie bez beczek ze zlotem?

rzyly polączone ze sobą lochy

wszyscy mieszkańcy. Jak tu nie

czeluście. Jednak nawet i w tych

­ wykuty w glinie, sklepio-

Tu ukryta jest zlota czapka tu-

pod każdym miejskim budyn-

wiedzieć? Wystarczy przespa-

przypadkach nikt nie śpieszy

ny z bocznymi niszami w jed-

reckiego chana, który zgubil ją

kiem. To od tej ulicy ciągnęly

cerować się po centrum mia-

z odkryciem do naukowców, bo

nakowych odstępach. Jednak

podczas ucieczki z Podola, tam -

się przejścia do zamku obron-

steczka, które cale pokryte jest

znów oplata prac badawczych

bliżej do miejsc, gdzie stal ko-

zlota kareta magnata (zmieniają

nego, aby można bylo się ukryć

śladami po zapadnięciach pod-

spada na budżet lokalny, a ten

ściól, korytarz byl murowa-

się tylko nazwiska) lub schowa-

w razie niespodziewanego ob-

ziemnych tuneli. Ślady mogą

już dawno zostal zaplanowany

ny z cegly. Okazala się tam

ne są skarby Karmeluka czy na-

lężenia. Tych podziemii starano

być różne: od zapadniętych

i ma swoje dziury. Wobec tego

podziemna krypta z trumna-

wet cala turecka skarbnica.

się nie szturmować, bo glownie

chodników, gdzie ziemia nieco

dziurę w ziemi czym prędzej

mi. Prawdopodobnie podczas

Wszystko to są jedynie le-

chodzilo o zdobycz, a nie o to,

obniżyla się, do naprędce za-

zasypują i na tym koniec.

niszczenia świątyni zwloki

gendy ­ twórczość ludowa, cho-

żeby polożyć glowę. Do podzie-

sypanych olbrzymich dolów.

Zdarza się na zapomniane

zostaly ograbione, bo trumny

ciaż nie zawsze bezpodstawna.

mi starano się nie wchodzić, by

Chodzenie między nimi nie za-

tunele trafić podczas prac bu-

byly rozbite, a kości z resztka-

Wprawdzie  w  większo-

nie dostać po glowie z jakiegoś

wsze jest bezpieczne.

dowlanych, wówczas budow-

mi kosztownych tkanin leżaly

ści miasteczek byly podziem-

ciemnego kąta. Fakt rzeczywi-

Na początku lat 80. XX w. za-

lańcy z przyczyn powyższych

wprost na podlodze. Mali ba-

ne tunele, prowadzące poza

sty o istnieniu przejścia z takiej

padlo się cale skrzydlo wybu-

zalewają wszystko betonem

dacze zwiali stąd w strachu. Jak

dowanego już w okresie powo-

i mają spokój. Wszyscy więc

się potem okazalo, byly to nie

jennym domu towarowego. Gdy

o podziemiach wiedzą, ale nikt

jedyne szkielety w miejskich

sprowadzono ciężki sprzęt, aby

ich nie bada.

podziemiach.

rozebrać gruzy, to o maly wlos

Za to legend na ich temat

Gdy w polowie lat 50. XX w.

nie zapadla się pod ziemię kopar-

krąży bez liku. Prawie w każ-

murowano fundamenty pod

ka. Ruiny ,,zdobily" miasto przez

dym miasteczku Prawobrzeżnej

wspomniany już dom towaro-

kilka lat ­ czekano, aż wszystko

Ukrainy czy Galicji na ich temat

wy, koparka odslonila jeszcze

zapadnie się pod ziemię. Jednak

opowiedzą wiele. Są to prze-

kilka podziemnych chodni-

na tym przykladzie przykrości

ważnie legendy o podziemnych

ków. Ale nikt, oprócz ciekaw-

się nie zakończyly. Na początku

przejściach pomiędzy zamka-

skich budowlańców, ich nie

2000 roku pod ziemię zapadla

mi i fortyfikacjami miejski-

zbadal. Jeden z robotników

się fasada wspomnianego domu

mi. Tymczasem do naszych dni

z czasem opowiedzial mi, że ro-

towarowego. Przypisuje się temu

zamki nie przetrwaly, bo zostaly

botnicy, idąc chodnikiem do-

pewne mistyczne znaczenie ­ ale

przeważnie rozebrane na budu-

szli do spróchnialych drzwi, za

o tym później.

lec jeszcze w XIX wieku.

którymi byla komnata-scho-

W 2006 r. wielka dziura na

Do tradycyjnych należą le-

wek. Na wyrytych w glinie

chodniku pojawila się blisko

gendy dotyczące rozmiarów

leżankach leżaly tam zetlale

Rynku w Gródku, pośrodku

WEJŚCIE DO DAWNYCH LOCHÓW, ZASYPANE PRZED STU LATY,

podziemnych  komunikacji.

koldry, a na nich ­ dwa ludzkie

ożywionej trasy. Cudem obeszlo

ODKRYTE W CZASIE BUDOWY