16

nr 5 (417) |17­30.03.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

XVIII tom ,,Kresowej Atlantydy"

profesora Stanislawa Niciei

(cz. 1)

Po raz kolejny ruszamy

z profesorem Stanislawem

Slawomirem Nicieją

w podróż historyczno-

literacką. Tym razem

szlakami i ścieżkami

miast, miasteczek i wsi

wolyńskich. Tym razem

w ręku z jego XVIII tomem

,,Kresowej Atlantydy".

Odkrywamy na jej

stronach nie istniejący

już świat historycznego

Polesia, polsko-ukraińsko-

bialoruskiego pogranicza,

jak japoński pracoholik ­ co pól roku wydaje

mitologii i dziejów tego

kolejny tom. Odkrywa dla Polaków kresowe

regionu. Dziejów dalekich

korzenie wielu znanych i cenionych w kraju

i bliskich. Jedne z nich

ludzi. Autor mówi, że przez swoje książki

można poznać na stronach

pozyskal zaufanie czytelników i ludzie od-

starych kronik, inne zaś

krywają przed nim najskrytsze tajemnice,

uslyszeć od żyjących

nie boją się, że ich historie zostaną strywi-

jeszcze świadków lub ich

alizowane. Jest to ważne dla autora w na-

szych czasach ,,gdy ludzie boją się lustracji

dzieci i wnuków.

i obnażania politycznego ­ ten lęk rozlewa

z historią Kresów, jest to jego wielka przy-

w wyniku ukladów jaltańsko-poczdam-

otrzymuje tysiące zdjęć, dokumentów,

się po wspólczesnej Polsce w czasie irracjo-

JURIJ SMIRNOW

goda intelektualna, która niespodziewanie

skich ponad 200 miast, tysiące wsi, setki

wspomnień ­ w ten sposób powstalo nowe

nalnych podzialów, zwlaszcza gdy historia

Jednak ten tom jest ulożony nie cal-

pojawila się w jego życiu i dala mu ogromną

kościolów, klasztorów, tysiące dworów

ogromne archiwum, wlaściwie wynikle

jest wykorzystywana do walki politycznej

kiem tradycyjnie, dlatego że autor umie-

satysfakcję. A trwa już ponad 40 lat.

i pensjonatów. Postanowil więc opisać hi-

poprzez serię książek noszących tytul

i potępiania inaczej myślących". W tym cy-

ścil w nim swoiste wprowadzenie lub

,,Kresowa Atlantyda".

storie tych miejscowości, tych zabytków,

tacie jest też caly profesor Nicieja, nie tylko

Już od pierwszego

wstęp, jak się komu bardziej podoba. Tym

tych ludzi, po których wskutek tragicznych

uczciwy i rzetelny historyk, ale odpowie-

Przy okazji przypomnę

pobytu we Lwowie

wprowadzeniem jest rozmowa Aleksandry

wydarzeń wojennych zostaly tylko wyplo-

dzialny obywatel, który nie boi się określić

naszym czytelnikom,

Ziólkowskiej-Boehm z autorem ,,Kresowej

wiale fotografie, garść wspomnień i wielki

swojej pozycji nie tylko historycznej, ale też

w lipcu 1978 roku ulegl

Atlantydy" czyli profesorem S. S. Nicie-

sentyment.

wspólczesnej politycznej. Mówić prawdę

że swego czasu, kiedy S.

on fascynacji tym

ją, przeprowadzoną w lutym 2022 roku

Rezydencje palacowe, świątynie, dwo-

wprost w oczy ­ to też niemala odwaga

S. Nicieja wydal swoje

miastem, a następnie

i umieszczoną na lamach nowojorskiego

ry, hotele, parki i ogrody zostaly unice-

obywatelska! Profesor uważa, że historię

pierwsze monografie

i Kresami i fascynacja

,,Nowego Dziennika". Tytul wywiadu ,,Mię-

stwione przez pożogę wojenną. Profesor

tworzymy wszyscy, i wszyscy jesteśmy

,,Cmentarz Lyczakowski

ta trwa do dnia

dzy nauką i literaturą" wiele mówi, można

nie spodziewal się, że reakcja na to nowe

za nią odpowiedzialni. Tylko że jedni z nas

we Lwowie" i ,,Cmentarz

dzisiejszego.

w nim dostrzec sedno twórczości profeso-

wydawnictwo, ten nowy temat będzie

tworzą historię calego narodu, a inni histo-

Obrońców Lwowa" byli

ra, które tak różni go od wielu innych kla-

tak duża i że przyjęcie książek w tej serii

rię lokalną czy mini historię swojej rodziny,

sceptycy, którzy mówili,

sycznych naukowców.

będzie tak akceptowane i wywola lawinę

Odkryl tematykę, która dala mu szero-

miasteczka czy przysiólka.

Dwa szlify, dwie strony talentu entu-

ki lot. Uświadomil sobie, że Polska stracila

nowych informacji. Autor otrzymal i nadal

Autor wlaśnie nie unika i nigdy nie uni-

że trafil w odpowiednim

zjasty. A jeszcze poznajemy w tym wpro-

kal trudnych tematów, ale również nigdy nie

czasie na odpowiedni

wadzeniu twórczy szlak S. S. Nicieji, jego

używal ich do spekulacji politycznych (pa-

temat. Ciekawe co

poglądy na historię, politykę i twórczość li-

miętamy, że S. S. Nicieja byl też senatorem

powiedzieliby teraz,

teracką. Profesor nie tylko opowiada o swo-

RP), a nawet literackich w celu uzyskania

podsumowując sukces

jej drodze w nauce i literaturze, o swoich

efektowności podania materialu. Profesor

,,Kresowej Atlantydy".

osiągnięciach twórczych, ale też o swojej

jest też autorem niezwykle plodnym ­ jego

metodzie zbierania i opracowywania mate-

dorobek literacki to 40 książek i okolo 1000

Przecież otwarte są

rialów, również o znaczeniu swojego monu-

artykulów. O jego twórczości literackiej pi-

wszystkie archiwa

mentalnego wysilku ­ powstania serii ksią-

saly takie znane osobistości jak Stanislaw

i biblioteki, napisano

żek, której na razie nie ma końca.

Lem, Ryszard Kapuściński, Jerzy Janicki czy

tysiące wspomnień ­

Dla zrozumienia procesu twórczego

Andrzej Mularczyk. I na zakończenie tego

proszę bardzo, trzeba

tego profesorskiego ,,laboratorium alche-

nieco przydlugiego wstępu do kolejnego

niby tylko opracować,

micznego" podaję w skrócie najważniej-

tomu ,,Kresowej Atlantydy" pragnę zacy-

sze myśli autorskie. Mam też nadzieje, że

tować slowa samego profesora S. S. Nicieji,

zebrać, pojechać,

zachęci to naszych czytelników nie tylko

które brzmią jak credo jego dzialalności,

zobaczyć, porozmawiać

do studiowania XVIII tomu, ale i calej serii

również literacko-historycznej: ,,Nie jestem

z tysiącami ludzi, no...

,,Kresowej Atlantydy" i oczekiwania na jej

historykiem dworskim, nie interesuje mnie,

i napisać osiemnaście

kolejne tomy. Wywiad ten w jakimś sensie

kto teraz Polską rządzi i jaką politykę hi-

tomów! Ależ nie,

podsumowal naukowe, literackie i spolecz-

storyczną narzuca konkretny minister edu-

nikt nie podjąl się tej

ne osiągnięcia profesora, jest wlaściwie

kacji. Jestem jako historyk niezależny, bo

tytanicznej pracy, nie

streszczeniem jego niezwykle aktywnej

żadnej z moich książek nie dotowala żadna

dzialalności od lat studenckich i do dnia

opcja polityczna ­ ani z prawa, ani z lewa...

osiągnąl naukowego

dzisiejszego.

Piszę w tych książkach o sprawach kon-

i literackiego poziomu

Lecz uwagę skupimy na epopei po-

trowersyjnych, starając się o maksymalny

profesora Nicieji! Na

wstania ,,Kresowej Atlantydy", której tom

obiektywizm i szeroki kontekst obyczajo-

czym polega tu sekret?

pierwszy zobaczyl świat w 2012 roku

wo-historyczno-polityczny... Nowoczesne

z otwierającym go szkicem historyczno-li-

spoleczeństwa muszą się opierać na war-

terackim o Lwowie. Autor tak określil swój,

Tych osiemnaście tomów, to ponad 6

tościach niepodważalnych, sprawdzonych,

w sumie bardzo oczywisty wybór: ,,Prezen-

tysięcy stron tekstu, kilkanaście tysięcy

bo bez nich trudno budować przyszlość...

tacje miast i miasteczek na Kresach dawnej

nazwisk i okolo 5 tysięcy dokladnie opisa-

Musimy wiedzieć skąd przyszliśmy, jaką

Rzeczypospolitej, które tak mocno wpisaly

nych fotografii miejsc i ludzi. (Przypomnę,

drogą idziemy i gdzie oraz z kim chcemy da-

się w historię Polski, a obecnie znajdują się

że swego czasu Nicieja na Cmentarzu Lycza-

lej iść. I takie przyklady o tym, skąd przy-

poza granicami państwa polskiego, wypada

kowskim zrobil 12 tysięcy zdjęć i to jeszcze

szliśmy i co zostawiliśmy po sobie, są we

zacząć od metropolii, jaką byl Lwów ­ sto-

na taśmie aparatem starej konstrukcji). Zaś

wszystkich moich książkach, z 18 tomami

lica Galicji i Lodomerii, w czasie zaborów

esencją jego książek jest ogromna warstwa

,,Kresowej Atlantydy" na czele... Nie żądam

uważany za jedną ze stolic duchownych

biograficzna. Naklad 18 tomów ,,Kresowej

od mego państwa ,żeby coś mi dalo, ale sta-

Polski". Dalej S. S. Niceja podkreśla że jego

Atlantydy" dochodzi już do 200 tysięcy eg-

ram się moją pracą w jakimś skromnym wy-

książki nie przypadkowo związane są

zemplarzy. Autor posuwa się w swej pracy

miarze o coś mój kraj wzbogacić".