17

nr 5 (417) |17­30.03.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Na broni i technice ­ kwiaty zwycięstwa

Petrykowskie ludowe

wzory, uważane za

wizytówkę Ukrainy,

teraz artyści malują

na broni i sprzęcie

wojskowym. Uważają, że

będą one talizmanem dla

żolnierzy. Pomimo wojny

Muzeum sztuki ludowej

w Petrykiwce w obw.

dniepropietrowskim jest

LUDMILA PRYJMACZUK

otwarte, a jego pracownicy

wplyw, również podczas zabawy na ziar-

prowadzą lekcje

no. Gdy się je zasieje na wiosnę, dadzą do-

malowania dla rannych

bry urodzaj.

żolnierzy i wierzą, że

Do wnętrza lalki-trawiaczki wkladano

aromatyczne ziola, które wcześniej leżaly

Ukraina zwycięży wroga.

przed ikoną. Jej zadaniem bylo oczyszcza-

nie powietrza w izbie. Takimi lalkami ba-

LUDMILA PRYJMACZUK

wily się chore dzieci. Dziecko wdychalo

­ Dopóki nie zobaczylaś Petrykiwki,

aromaty i szybciej wracalo do zdrowia.

wiedz, że u nas nie bylaś ­ twierdzili mi

Z najlepszymi życzeniami robiono lalkę-

podczas mojej kolejnej delegacji na wschód

-życzeniuszkę z ziarenkiem w ręku, które

koledzy z obw. dniepropietrowskiego. Nie

symbolizowalo dostatek w domu. W kolek-

moglam wobec tego nie skorzystać z oka-

cji kobiet z Bachmutu są lalki dla wszyst-

zji i nie zwiedzić kolebki sztuki ludowej,

kich kobiet w rodzinie.

i koldry, tkane chodniki. Przez chwilę zda-

siedzą ptaki ­ symbol dobra, szczęścia i po-

udekorowany petrykowskimi wzorami,

która rozslawila Ukrainę na caly świat.

­ Ukraińskie rodziny byly duże, więc

lo mi się, że jestem w domu mojej babci na

koju. Proszę zwrócić uwagę, że wszystkie

jest też największy talerz ­ 4,5 m średnicy.

Na wlasne oczy przekonalam się, jak się

w chacie mieszkalo czasem kilka pokoleń

żyje na brzegach Dniepru w czasie wojny.

Polesiu. Cudowny jest piec, udekorowany

są jednego wymiaru, jednakowo malowane

kobiet ­ wyjaśnia przewodnik. ­ Dla nich

Bachmut ­ ukraiński, a Krym

Zima na poludniu jest zupelnie nie po-

jaskrawym kolorowym ornamentem ­ bez-

i na jednym poziomie. To symbolizuje rów-

robiono jedną lalkę - dziewczyna-baba.

­ to Ukraina

dobna do poleskiej. Deszcz jest tu częst-

cennym spadkiem poprzednich pokoleń

ność i harmonię, a zwrócone są do siebie

Tworzoną ją tak, że z jednej strony wyglą-

szym gościem niż śnieg. W dniu, gdy wy-

Ukraińców.

parami, co oznacza ­ milość. Powyżej jest

Calą ścianę w muzeum zajmują znane

da jak mloda dziewczyna, a z drugiej ­ jak

bieralam się do Petriwki, siąpil drobny

- Znawcy twierdzą, że nasze wzory

nasz kwiatek ,,kędzierzawka", którego plat-

ukraińskie amulety ­ lalki-motanki. Jak

babcia. Prosily ją o pomoc starsze kobiety.

deszczyk. Mimo to za oknami autobusu

mają już ponad trzysta lat ­ opowiada

ki przypominają cebulki. Dokladnie wyma-

okazuje się tę kolekcję przekazaly mu-

Petrykiwka pracuje

widzialam wspaniale dekorowane przy-

przewodnik Olena Arbuzowa-Tereszczen-

lowane ziarenka ­ to dzieci. Trzy kólka nad

zeum w Petrykiwce artystki z Bachmutu.

na zwycięstwo

stanki autobusowe, takież chaty i nawet

ko. ­ Jako pierwszy w tej okolicy osiadl

kompozycją ­ to duchowość, związek z Bo-

Wspanialego ukraińskiego miasta, które

zabudowania gospodarcze. W samej Pe-

Jak twierdzi dyrektor Muzeum Lubow

kozak Petryk ­ stąd wzięla się nazwa

giem. Przedstawione czosnek i cebula po

raszyści starali się zetrzeć z powierzchni

trykiwce, pomimo niepogody, wszystko

Juchymenko, od pierwszych chwil wojny

miejscowości, Petrykiwka. A już potem

bokach ­ to amulety, chroniące piec-matkę

ziemi, zmieniając go w przedsionek piekla.

muzeum zaprzestalo dzialalności. Po wy-

gralo kolorami: apteki, sklepy, domy i na-

obok niego osiedlali się inni. Chaty kobiety

od wszelkiego zla.

Z tymi artystkami pracownicy muzeum

wet ploty.

bielily i na bialym tle malowaly wzory, aby

slaniu w bezpieczne miejsce cennych eks-

byli na festiwalu artystycznym ,,Czerwo-

Lista UNESCO i dziesięć

- Co pani tu robi? ­ zauważam obok

każda chata odróżniala się od sąsiedzkiej.

ponatów, jego pracownicy zaczęli dzialać

na Kalina", który przebiegal w 2012 r. na

rekordów ­ w Petrykiwce

siebie wojskowego, który zobaczyl, że

Farby produkowano z wywarów roślin-

jako wolontariusze i pleść siatki maskują-

Krymie (symboliczny zbieg okoliczności).

fotografuję wymalowaną w kwiaty sie-

nych, sadzy, gliny. Pierwszym instrumen-

ce. Po jakimś czasie jednak otworzyliśmy

W grudniu 2013 r. UNESCO podjęlo de-

- Pierwsza grupa lalek, to lalki-zaba-

dzibę Rady wioski. Po zapewnieniach, że

muzeum ­ ludzie przyzwyczaili się do no-

tem malarza byl palec, potem zaczęto wy-

cyzję o wpisaniu wzorów petrykowskich

wianki ­ wyjaśnia Olena Arbuzowa-Teresz-

jestem dziennikarką i mam odpowiednie

korzystywać źdźbla tataraku, który rósl

na Listę niematerialnej spuścizny ludzko-

wych realiów i wielu potrzebne byly pozy-

czenko. ­ Malym dzieciom podoba się, gdy

pozwolenia na robienie zdjęć, mężczyzna

na brzegach rzeki. Następnie pojawil się

tywne emocje.

ści. Nasze dziedzictwo kulturowe zostalo

lalka wydaje jakieś dźwięki. Czyjaś mama

poszedl swoją drogą. I tu od razu spadam

pędzelek ­ ,,kotek". Jest niepokaźny i wy-

­ Prowadzimy wycieczki, szkolenia

uznane na calym świecie. Setki zawodo-

wymyślila lalkę-grzechotkę. Wewnątrz

rabiano go z sierści kotów, którą wystrzy-

w malowaniu naszych wzorów, lalkarstwie,

z niebios na ziemię ­ przypominam sobie,

wych artystów i amatorów tworzą w na-

umieszczano ziarenka lub dzwoneczek.

gano zwierzątkom na piersiach pomiędzy

pisankarstwie, tworzeniu wyrobów ze slo-

że jestem okolo 50 km od linii frontu, gdzie

szym stylu wzory na drzewie, tkaninach,

A ta lalka ­ z cukierkami uraduje każde

my ­ mówi Lubow. ­ Najpopularniejsze są

każdy dziesiąty mieszkaniec jest uchodź-

przednimi lapkami. Sierści na jeden taki

porcelanie. Póki trwa wojna, najcenniejsze

dziecko.

pędzelek trzeba bylo niewiele, dlatego

eksponaty można zobaczyć na zdjęciach

lekcje malowania. Nawet male dzieci próbują

cą, a każdy piąty ­ żolnierzem na froncie.

Kolejna grupa ­ to lalki-amulety. Są

stworzonka nie cierpialy zbytnio.

to robić. W naszym przedszkolu uczymy tra-

i video. W ekspozycji dziś przedstawio-

Tu praktycznie codziennie huczą alarmy.

wśród nich rodzinne ­ matka z dzieckiem.

Gdy robi się pociągnięcia takim ,,kot-

dycyjnego malowania dzieci od wieku trzech

ne zostaly rysunki na papierze znanych

Przestaję napawać się pięknem, a ruszam

Jest amulet domowy ­ ,,dzień i noc" ­ jest

kiem" ­ jak mówi Olena, ­ będzie mialo ono

lat. Ale ograniczeń wiekowych nie ma.

na poszukiwania muzeum. Tam już na mnie

mistrzów pędzla i ich uczniów. Prawie

to dwustronna lalka, którą gospodyni

ksztalt kropelki z ostrym czubkiem. Jest to

Art-terapia w muzeum pozwala szyb-

wszystkie obrazy są o tematyce, zaczerp-

czekają.

obracala zależnie od pory dnia i prosila,

ciej wrócić do zdrowia naszym żolnierzom.

jedna z cech petrykowskich wzorów. Taki-

niętej z kozackich pieśni ludowych z obw.

aby wszystko udalo jej się zrobić w dzień,

Palec, ,,kotek", kwiat-

mi kropelkami zazwyczaj dekorują fanta-

dniepropietrowskiego, które też trafily na

Lekcje rysunku dają wspaniale wyniki

a z drugiej, nocnej strony ­ aby domownicy

cebulka i ,,kędzierzawka"

styczne kwiaty ­ tzw. ,,cebulki" lub ,,kę-

w pokonaniu stanów lękowych i stresu.

Listę UNESCO.

rano zbudzili się zdrowi. Jest też maleńka

Ze względu na bliskość frontu najcen-

dzierzawki". Od dawna uważano, że każdy

Jak twierdzi Lubow, wdzięczni wojskowi

- Trzy pierwsze prace ­ hymn Ukra-

lalka z węzelkiem ­ to podróżniczka.

przekazali do muzeum sztandar 128 bry-

niejsze eksponaty zostaly z muzeum wy-

element wzoru ma znaczenie sakralne.

iny, pieśni ,,Hej, kozacy...", ,,Jechali kozacy

Dużą część kolekcji tworzą lalki obrzę-

gady Obrony Terytorialnej z podpisami

wiezione już na początku wojny. Jednak

- Część centralna każdego pieca na-

na jarmark" i ,,Zielony dąbku" stworzyli

dowe. Na wesele darowano nierozlączki,

placówka nadal przyjmuje turystów i ­

zywana jest ,,zwierciadlo" ­ kontynuuje

utalentowani malarze ­ Olena zapozna-

żolnierzy. Ten rodzaj zajęć poprawia na-

w niedzielę palmową ­ wierzbową goląb-

opowieść Olena. ­ Tu zazwyczaj malowano

strój naszych obrońców na froncie, gdzie

proszę wierzyc mi na slowo ­ ma czym się

je mnie z eksponatami. ­ Jest tu też nasz

kę. W kolekcji są lalki bożonarodzenio-

są i nasi rodacy. Tradycyjnymi wzorami de-

pochwalić. Ekspozycja zaczyna się od sali,

drzewo życia, jak to widzicie przed sobą.

hymn zwycięstwa ,,Oj, w jarze czerwo-

we i wielkanocne. Przypominająca dwa

korują helikoptery i inny sprzęt wojskowy.

przedstawiającej wnętrze wiejskiej chaty

W dolnej części widzimy kitki kaliny, skiero-

na kalina". W muzeum mamy też repro-

zlożone placuszki ­ to lalka na zapusty,

z przelomu XIX-XX wieku. Haftowane ob-

wane ku dolowi. Symbolizują one pokolenia

dukcje dziesięciu (!!!) rekordów Ukrainy,

Pracownicy muzeum, nie zważając na

która miala przywolywać wiosnę. W lal-

razy na ścianach, zegar z kukulką, lóżko

gospodarzy, które już odeszly w zaświaty.

które zostaly zaznaczone w Petrykiwce.

alarmy i częste wylączanie światla, nadal

ki-ziarnowuszki kladziono ziarenka. Taką

z haftowanymi nawleczkami na poduszki

Kolejne kwiaty ­ to symbol życia. Na nich

Pośród nich jest najdluższa papierowa ta-

kontynuują pracę: przyjmują wyciecz-

lalkę robiono na jesieni i dawano bawić się

śma, malowidlo ścienne, plot i nawet byk,

ki, prowadzą zajęcia, organizują przed-

dzieciom. Dzieci mają na wszystko dobry

stawienia teatralne. Marzą o tym, żeby

jak najprędzej nastal pokój i powrócily

wszystkie wywiezione eksponaty. Przed

wybuchem wojny ­ opowiadają pracow-

nicy ­ muzeum odwiedzili turyści z 42

krajów świata. Mają nadzieję, że po zwy-

cięstwie zainteresowanie petrykowskimi

wzorami wzrośnie.

Niedawno dzięki dzialaniom polskiej

akcji humanitarnej zostalo odnowione

,,Centrum socjalnej obslugi". Partnerzy

z Polski po raz kolejny udowodnili, że

w jedności jest sila.

ZDJĘCIA ZE ZBIORÓW

LUDMILY PRYJMACZUK,

LUBOWI JUCHYMENKO,

DRZEWO ŻYCIA NAMALOWANE NA PIECU

MYKOLY LUKASZUKA

HELIKOPTER, KTÓRY POMALOWALI TWÓRCY Z PETRYKIWKI