24

nr 5 (417) |17­30.03.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Architekci naszego miasta  (cz. 3)

Na początku XX wieku

w Stanislawowie powstal

prawdziwy boom

budowlany. Chociaż

bardziej ten proces

można by nazwać

secesyjnym renesansem.

To wlaśnie w ciągu tych

niespelna 15. lat zostala

wzniesiona większość

budowli, stanowiących

niepowtarzalny urok ,,starej

Austrii" w śródmieściu

JAN TOMASZ KUDELSKI (1861­1937)

FRYDERYK SKOWRON (1856­1929)

dzisiejszego miasta. Rzecz

TEODOR TALOWSKI (1857­1910)

Kamienobrodzki, polski budow-

jasna, eleganckie secesyjne

ALFRED KAMIENIOBRODZKI

Tak naprawdę szkolę tę bu-

niczy, architekt i akwarelista.

kamienice nie powstawaly

(1844-1922)

dowal Alfred Kamieniobrodzki

Uczestnik Powstania Stycz-

wedlug standardowych

(1844­1922), który byl... rodzo-

niowego. Mieszkal we Lwowie,

projektów ­ w każdą

nym ojcem pierwszego Adolfa.

gdzie mial biuro architekto-

architekt wkladal cząstkę

Mial burzliwą mlodość, uczest-

niczne. Należal do Towarzystwa

swej duszy.

niczyl w powstaniu stycznio-

Strzeleckiego, byl trzykrot-

wym, podczas którego zostal

nie królem kurkowym. Zmarl

ciężko ranny. Byl dobrym ma-

w 1922 roku we Lwowie. Akwa-

IWAN BONDAREW

larzem ­ tworzyl przeważnie

rele Kamienobrodzkiego znaj-

Modny architekt

akwarele urbanistyczne. Ukoń-

dują się m.in. zbiorach Muzeum

o nieokreślonym

czyl Politechnikę Wiedeńską

Historycznego miasta Lwowa.

obywatelstwie

i wydawal pismo, poświęcone

Zachowalo się też we Lwowie

Pośród slawnych budowni-

nieruchomościom. Dość do-

sporo budowli przez niego za-

czych, pracujących nad upięk-

brze znal się na broni, należal

projektowanych, m.in. ,,stara"

szeniem Stanislawowa, najbar-

do Towarzystwa Strzeleckiego

zajezdnia tramwajowa z 1894

dziej wydajny byl Jan Tomasz

we Lwowie, z którego odznaką

roku, gmach ,,Sokola", szpital

Kudelski (1861­1937). Urodzil

przedstawiony jest na zdjęciu.

i przytulek przy ul. Teatyńskiej/

się w zaborze rosyjskim, potem

Jednak glówne uznanie zdobyl

Krywonosa, kamienice i wille

ALEKSANDER LUSZPIŃSKI

przeniósl się do Galicji, lecz by

jako architekt.

(m.in. ta, w której mieścil się ho-

(1878­1943)

uniknąć slużby w wojsku au-

Większość budowli wedlug

tel ,,U Burgera" przy ul. Zyblikie-

striackim, zachowal obywatel-

Strzelców Siczowych 15). Krajo-

jego projektów zdobi Lwów,

wicza/ Franki).

FRYDERYK JANUSZ

stwo rosyjskie.

znawca Żanna Komar naliczy-

ale jeden z nich wykonal dla

Apologeta neogotyku

Ukończyl

Politechnikę

la w mieście 15 jego projektów,

robi. Czasami odnosi się to

Stanislawowa. W 1903 r. na

Lwowską i odbyl staże u naj-

i do krajoznawców. Swego cza-

Każdy  przybywający  do

wprawdzie nie wszystkie zre-

rogu ulicy Kilińskiego (Lep-

lepszych lwowskich architek-

Lwowa pociągiem nie mógl nie

alizowano za życia autora. Nie

su wspólnie z Mychajlem Ho-

kiego 28) zbudowano szkolę

tów. W 1893 r. zaproszono go do

lowatym popelniliśmy bląd,

zauważyć wspanialego neogo-

jest to pelna lista obiektów, które

przemyslu drzewnego, w któ-

Stanislawowa w celu kierowa-

udalo się ,,autoryzować".

przypisując autorstwo projektu

tyckiego kościola św. Elżbiety,

rej chlopcy zdobywali zawód

nia budową dyrekcji kolei, któ-

Interesy Kudelskiego mia-

Szkoly przemyslu drzewnego

stojącego opodal dworca. Wy-

stolarza, rzeźbiarza, tokarza.

ra byla wówczas największym

Adolfowi Kamieniobrodzkiemu

budowal go ­ nie boję się użyć

ly się dobrze, a jego firma bu-

Dziś w tym gmachu mieści się

projektem budowlanym tego

(1871­1946). Ale po kolei...

tego slowa ­ genialny archi-

dowlana prosperowala aż do

Policja, a i sama budowla nie-

cichego prowincjonalnego mia-

Faktycznie byl taki archi-

chwili, gdy wszystko przekre-

tekt Teodor Talowski (1857­

wiele przypomina projekt Ka-

sta. Stanislawów Kudelskiemu

ślila I wojna światowa. Jako

tekt, którego dzialalność po-

1910). Jest on również autorem

mieniobrodzkiego,  bowiem

tak przypadl do serca że zostal

obywatel Rosji zostal przez Au-

wiązana byla ze Lwowem.

kościolów w Tarnopolu (nie

w latach 1960. zostala kapital-

i przeżyl w nim dlugie 27 lat.

striaków internowany w obo-

W Stanislawowie też budowal,

zachowal się), Otyni, Skala-

nie rozbudowana, z nadbudową

Jego pierwszym projektem

zie ,,Tallerhoff", gdzie o maly

ale bylo to już w okresie mię-

cie, Nowym Sączu. Projekto-

drugiego piętra.

autorskim byl gmach Rady po-

dzywojennym, zaś teraz mówi-

wal również obiekty świec-

wlos nie zmarl z glodu. W 1918

10  marca  1844  roku

wiatowej (obecnie Rada Związ-

my o okresie austriackim.

kie. W Krakowie stoi jego dom

wrócil do Stanislawowa i zo-

w Tarnowie urodzil się Alfred

ków Zawodowych przy Mic-

stal kierownikiem odbudowy

o ciekawej nazwie ,,Pod śpie-

kiewicza 4). Jednak w pelni

okręgu  stanislawowskiego.

wająca żabą". Byl również zdol-

architekt rozwinąl swe moż-

Wkrótce imperia rozpadly się

nym restauratorem ­ opracowal

liwości dopiero w następnym

plan zachowania zamku w Ska-

i architekt wrócil do Warsza-

lacie i kościola w Bohorodcza-

stuleciu. Zamówień mial mnó-

wy. Pracowal w Ministerstwie

stwo, przeważnie od majętnych

robót publicznych, wspinal się

nach, a także plan przebudowy

po drabinie urzędniczej, ale

zamku w Czarnelicy.

klientów. Oto jego glówne pro-

Talowskiego trudno przypi-

wlasnych projektów już nie

jekty: filia krakowskiego To-

tworzyl. Widocznie okres sta-

sać do jakiegoś miasta. Ukoń-

warzystwa ubezpieczeniowego

nislawowski byl ,,gwiezdnym"

czyl Szkolę realną w Krako-

,,Florianka" (1904, Hruszew-

w jego karierze.

wie i Politechnikę Lwowską.

skiego 7); kamienica Bardacha

Mieszkal w Krakowie i Lwo-

(1905, Niezależności 16); gmach

Jak syna pomylono z ojcem

wie, gdzie zmarl. Tworzyl pro-

banku  Austro-Węgierskiego

jekty dla calej Galicji i ziem pol-

Mądrość ludowa glosi, że

(1907, Hruszewskiego 4); dy-

FILIA KRAKOWSKIEGO TOWARZYSTWA UBEZPIECZENIOWEGO

skich. Zamówienia skladali mu

nie myli się ten, kto nic nie

rekcja Poczty i Telegrafu (1909,

,,FLORIANKA"

biskupi i bankierzy, hrabiowie

i książęta, urzędy państwowe

i magistraty. Pasjonowal się

stylem neogotyckim i szerzyl

go w swoich projektach.

W Stanislawowie zrealizo-

wal jedyny projekt, ale w sa-

mym centrum. Na dzisiejszym

deptaku stoi dom pod numerem

18. To dawna kamienica Zyg-

munta Marszalkiewicza. Byl

on zamożnym kupcem i mógl

sobie pozwolić na zamówienie

projektu u znanego i wzięte-

go architekta. W październiku

1908 r. ten elitarny gmach stal

się ozdobą ul. Sapieżyńskiej

BUDYNEK RADY POWIATOWEJ, 1896

GMACH DYREKCJI POCZTY I TELEGRAFU