18

nr 6 (418) |31.03.­13.04.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Architekci naszego miasta  (cz. 4)

Po I wojnie światowej

faktycznie jego otwarcie mialo

i krótkim okresie ZURL

miejsce w 1928 r.

Kontakty

Kowalskiego

Stanislawów znalazl

w środowisku kolejowym, gdzie

się w granicach II

zacząl swą pracę, przyniosly

Rzeczypospolitej. Ten

mu wiele zamówień. Rozbudo-

dwudziestoletni okres

wal przychodnię kolejową na pl.

znacząco wzbogacil

Przydworcowym (1933) i pro-

miasto w zabytki

jektowal stacje kolejowe w Dela-

tynie (1929) i Tatarowie (1932).

architektury. Budynki

Mychajlo Holowatyj znalazl

okresu międzywojennego

wiele ciekawostek z prywatnego

znacznie różnily się od

życia Tadeusza Kowalskiego. Na

kamienic austriackich

przyklad tę, że mial dwóch sy-

­ tworzylo je nowe

nów, Aleksandra (*1920) i Ada-

pokolenie architektów,

ma (*1923). Architekt mieszkal

ADOLF KAMIENIOBRODZKI

STANISLAW TRELA (1892­1950)

TADEUSZ KOWALSKI (1883­?)

mających wlasne pojęcie

w willi przy ul. Grunwaldzkiej 7,

(1871­1946)

której polowy byl wlaścicielem.

piękna, zastyglego

szpitala dziecięcego (Ochmat-

W archiwum odnalazla się proś-

w kamieniu.

dietu). W tamtych czasach byla

ba architekta do dyrekcji policji

to Kasa Chorych ­ instytucja

o wydanie mu zagranicznego

IWAN BONDAREW

medyczna, w której z funduszy

paszportu w celu wyjazdu do

Fachowiec od Kas Chorych

dobroczyńców i pracodawców

Carlsbadu na leczenie choro-

leczyć mogli się niezamożni ro-

W  poprzednim  odcinku

by nerek. Po raz ostatni Tade-

wspomnialem nieporozumie-

botnicy. Wiadomo, że podobne

usz pojawia się w dokumentach

nie, które wyniklo wokól ro-

instytucje Kamieniobrodzki-

w 1933 r. Czyżby pokonala go

-syn projektowal w calej Galicji

dziny Kamieniobrodzkich. Oj-

choroba nerek?

Stąd krajoznawca Mychajlo

ciec i syn byli architektami

Ratusz porucznika Treli

i imię obu rozpoczynalo się na

Holowatyj przypuścil, że stani-

,,A" ­ i jak tu się nie pomylić?

slawowska Kasa Chorych wy-

Prawdziwą gwiazdą mię-

W naszym mieście pozostawili

budowana w 1926 r., też wyszla

dzywojennej architektury Sta-

spod olówka pana Adolfa. Jest

nislawowa byl Stanislaw Trela

po sobie po jednej pamiątce.

to możliwe, gdyż obie budowle

Przypomnę, że Alfred Ka-

(1892­1950). Jego życiorys jest

są do siebie niezwykle podobne.

mieniobrodzki (ojciec, 1844­

malo zbadany. Urodzil się w Żu-

Dziś jest to przychodnia nr 3

1922) zaprojektowal gmach

rowczykach w obecnym woj.

STANISLAWOWSKA KASA CHORYCH, 1926 R.

szkoly przemyslu drzewnego.

przy ul. I. Franki.

podkarpackim. Potem przeniósl

A jego syn ­ Adolf (1871­1946)

Interesujące, że byl inżynierem

Wygląda na to, że architekt

się do Przemyśla, następnie do

Kolejarz, który zostal

po ukończeniu architektury na

na kolei i nigdy nie określal sie-

jakimś szczególnym senty-

Wydzialu budownictwa ogól-

architektem

mentem darzyl ul. Kamińskie-

Politechnice Lwowskiej rozpo-

bie, jako architekta. Ale w po-

nego na Politechnice Lwow-

go. W krótkim czasie zabudo-

cząl karierę w biurze projek-

Przy calym szacunku do

wojennym dziesięcioleciu obu-

skiej. Po przerwie na czas woj-

wal ją nowymi obiektami, które

tanckim ojca. Lwia część jego

Kamieniobrodzkiego, byl on

dzil się w nim talent twórczy.

ny polsko-ukraińskiej, którą

projektów dotyczyla Lwowa

w Stanislawowie architektem

Pierwszym poważnym obiek-

zamienily peryferyjną ulicz-

Trela zakończyl w stopniu po-

i są to dość poważne obiek-

tem, wzniesionym po kryzysie

kę w ozdobę międzywojen-

rucznika piechoty (później zo-

,,gościnnym". Nie można tego

nego Stanislawowa. W 1925 r.

ty. Dla przykladu: nadbudowal

powiedzieć o Tadeuszu Ko-

lat dwudziestych XX wieku, sta-

stal kapitanem rezerwy), kon-

skrzydlo gmachu Sejmu Gali-

znacznie poszerzyl gimnazjum

walskim (1883­?). W okresie

la się klinika polożnicza dr. Jana

tynuuje naukę na Politechnice

cyjskiego (ob. Uniwersytetu im.

I wojny światowej znalazl się

Gutta (ob. gmach obwodowe-

żeńskie ss. urszulanek (ob. Li-

i w 1924 r. otrzymuje dyplom

I. Franko), rozszerzyl remizę

w Stanislawowie i tu pozostal.

go Centrum pulmonologiczne-

ceum nr 3, ul. I. Franki 14). Na

inżyniera-architekta.

tramwajową i zbudowal nowe

go przy ul. I. Franki 17). Glówne

dziedzińcu wzniesiono wedlug

W następnym roku przenosi

Gdy dzialania wojenne zakoń-

budynki szpitala dla chorych

jego projektu trzypiętrowy

się do Stanislawowa. Dlacze-

czyly się, jego jako absolwenta

prace ukończono w 1925 r., zaś

psychicznie na Kulparkowie.

Politechniki Lwowskiej wlą-

pierwszych pacjentów przyjęto

nowy gmach, polączony przej-

go wlaśnie tu? Chodzi o to, że

Autorstwu  Adolfa  przy-

czono do skladania ocen eks-

już w 1926 r. Wkrótce zaklad stal

ściem ze starym budynkiem.

w 1925 r. Trela wygrywa ogól-

W 1929 r. do starego skrzydla

należy  gmach  dzisiejszego

perckich powojennych szkód.

się najbardziej popularnym szpi-

nopolski konkurs na projekt

dobudowano wieżę-dzwonni-

talem polożniczym miasta i na-

świątyni Chrystusa Króla przy

wet trafil do miejskiego folkloru.

cę, skąd siostry zwolywaly swe

ul Wowczynieckiej w Stanisla-

Pod względem architektonicz-

wychowanki na modlitwy.

wowie. Prawdopodobnie jego

nym polączyl w sobie austriacką

Czasami Kowalski wycho-

przyjazd związany byl z nadzo-

dzil jednak ze swej strefy ,,kom-

rem budowy. Kościól budowa-

secesję i funkcjonalizm.

fortu" i zabudowywal inne uli-

Kolejny swój projekt Kowal-

ny byl w sytuacji stalego braku

ski realizuje zaledwie o sto me-

ce. Największym chyba jego

funduszy i konsekrowany zo-

projektem jest gmach Związ-

trów od poprzedniego. W 1927 r.

stal dopiero w 1937 r., a otyn-

przy ul. Kamińskiego pojawila

ku polskich kolejarzy przy ul.

kowano go dopiero w czasach

się budowla seminarium żeń-

Hruszewskiego 19. W czasach

niezależności Ukrainy.

skiego im. Marii Konopnickiej.

sowieckich mieścil się tu Dom

Już wkrótce Trela projektuje

oficerów, a dziś na parterze

Ksztalcono w niej nauczycielki

budowlę, która stanie się sym-

dziala filia banku i legendarna

szkól początkowych (ob. Liceum

bolem miasta ­ Ratusz. Stary bu-

przyrodniczo-matematyczne

kawiarnia ,,UrbanSpace 100".

dynek magistratu, po licznych

przy ul. Franki 33). Gmach po-

Z datowaniem tego budynku

zniszczeniach w okresie I wojny

dobny byl do kliniki Gutta i po-

są pewne nieścislości. Na fa-

światowej, wymagal natych-

siadal cechy neorenesansu.

sadzie zaznaczono ,,1925­7", ale

miastowej przebudowy. Jednak

projekt zatwierdzono dopie-

ro w 1929 r. Projekt Stanislawa

Treli przewidywal zachowanie

starej wieży z XVII w. i wzmoc-

nienie jej żelbetowym ,,gorsetem".

Przebudowie podlegaly cztery

skrzydla Ratusza. Calość oka-

zala się praktyczna, oryginalna

i piękna. A ponadto tak mocna, że

Niemcom nie udalo się wysadzić

Ratusza w powietrze.

W tece architekta jest też pro-

jekt jednego z najpiękniejszych

kin we Frankiwsku (przypomnę,

że obecnie mamy dwa kina).

Po pożarze gmachu polskie-

SEMINARIUM NAUCZYCIELSKIE IM. MARII KONOPNICKIEJ, 1927

go ,,Sokola" Treli doręczono jego

KLINIKA DOKTORA GUTTA, 1926