19

nr 6 (418) |31.03.­13.04.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

odbudowę. Na szczęście budow-

la byla ubezpieczona i kosztów

starczylo nie tylko na remont, ale

i na dobudowę w mieście pierw-

szego dźwiękowego kina ,,Ton" ­

dzisiejszego ,,Lumiere".

Kolejna rekonstrukcja Treli

wywoluje kontrowersje do dziś.

W 1929 r. otwarto odnowiony

Teatr miejski. Wybudowano go

pod koniec XIX w., ale w cza-

sie wojny w gmach trafilo kil-

ka pocisków, które uszkodzily

fasadę. Pod koniec lat 20. XX w.

magistrat nareszcie zadecydo-

TEATR MIEJSKI, 1929

wal o jego odbudowie. Trela po-

zbyl się calej eklektycznej sztu-

BOGDAN LACHERT (1900­1987) І JÓZEF SZANAJCA (1902­1937)

katerii i nadal budowli surowe

konstruktywne rysy. Nawet na

i niebawem budownictwo ru-

W 1930 r. zwrócil się do dy-

pierwszy rzut oka dostrzegalne

szylo w calym kraju.

rekcji policji o wydanie mu

są podobieństwa z Ratuszem.

Już w następnym roku oglo-

paszportu zagranicznego ,,na

Niektórym nowa fasada Teatru

szono konkurs na najlepszy

wyjazd za granicę, oprócz Bol-

wydaje się zbyt uboga, cho-

projekt typowego budynku

szewii, w celu zapoznania się

ciaż winy autora w tym nie ma.

dla podoficerów. Dawny glów-

z budownictwem europejskim".

Trela zaprojektowal caly sze-

ny architekt Stanislawowa,

Paszport otrzymal. W 1932 r.

reg zewnętrznych dekoracji,

a dziś badacz Ihor Garkot, pi-

na zebraniu stanislawowskich

ale finansowanie rekonstrukcji

sze w swojej książce, że kon-

architektów Trela zostal wy-

zmniejszono... o calych 100 tys.

kurs wygrali warszawscy ar-

brany na prezesa ,,samodziel-

zl., dlatego budowniczy musial

chitekci Bogdan Lachert, Józef

nych kierowników budów". Jest

zadowolić się tym, co mial.

Szanajca i Wlodzimierz Win-

to ostatnia notatka, wiążąca go

Byl w Stanislawowie jesz-

kler. W 1928 r. ,,Kurier Stani-

z naszym miastem.

NOWY GMACH POCZTY, 1938

slawowski" pisal, że rozpoczę-

cze jeden ,,dlugotrwaly" projekt.

Krajoznawczymi Żanna Ko-

W listopadzie 1938 r. gmach

budynki staly się pomnikami

la się budowa trzypiętrowego

Jeszcze w czasach austriackich

mar wyjaśnila, że w II polowie

jeszcze za życia autora.

budynku dla podoficerów przy

zostal oddany. Wspólcześni od

Jan Tomasz Kudelski wykonal

lat 1930. Trela pracowal w War-

ul. Legionów (ob. Gwardii Na-

razu ocenili nową prostokąt-

W mlodości nawiązal przy-

projekt szkoly średniej, która

szawie i Lodzi. Co dalej ­ nie

rodowej 1). Mial trzy pietra,

ną konstruktywistyczną bu-

jaźń z architektem Józefem Sza-

miala powstać przy ul. Matej-

wiadomo.

dowlę ­ dla brau okien na par-

najcą (1902­1939). Wspólnie

dwie klatki schodowe i roz-

ki. Prace rozpoczęto w 1914 r.,

Przyjaźń na 150 projektów

terze nazwano ją ,,więzieniem

stworzyli okolo 150 projektów,

liczony byl na 19 mieszkań

ale ich postępowi przeszkodzila

z których 40 zostalo zrealizowa-

(ogólem na 86 pokoi). Żadnych

Sing-Sing".

II  Rzeczpospolita  posia-

wojna. Budowę wznowiono do-

architektonicznych  wygi-

Bogdan Lachert (1900­1987)

ne. Gdy wybuchla wojna, Sza-

dala wielką armię, wszystkie

piero w 1923 r. Korektę projektu

basów ta wojskowa budow-

urodzil się w Moskwie, ale w 1918

najca wykazal się jako prawdzi-

zaś armie świata mają ten sam

i caloksztaltu fasady wykonal

r. rodzina przeniosla się do War-

wy mężczyzna. Przez klopoty

la, oczywiście, nie posiadala.

problem ­ wojskowych trze-

Stanislaw Trela. W 1926 r. uro-

szawy. Tu ukończyl politechnikę

z kręgoslupem nie podlegal mo-

Typowy projekt mial być tani

ba gdzieś osiedlać. Najprościej

czyście otwarto 7-letnią szkolę

bilizacji, ale zglosil się do wojska

i prosty.

i zostal architektem. Propagowal

jest z żolnierzami ­ tych zapę-

im. Piramowicza i Plater, gdzie

W 1937 r. ta warszawska

idee wspólczesnej architektury

na ochotnika. Byl kierowcą i zgi-

dza się do koszar i po klopocie.

uczyli się wspólnie chlopcy

trójca znów dala znać o sobie.

­ w tym funkcjonalizm. Miesz-

nąl 24 września 1939 r. w krwa-

Trochę gorzej jest z oficerami

i dziewczęta. Dziś jest to szpital

Wówczas Ministerstwo Poczt

kal i tworzyl w Warszawie, któ-

wych walkach pod Tomaszowem

i sierżantami. Mają swoje ro-

przy ul. Matejki 34.

rą wzbogacil wieloma awangar-

Lubelskim, gdzie resztki Wojska

i Telegrafów wykupilo w cen-

dziny i wymagają normalnych

Zawód architekta jest pre-

dowymi budowlami. W czasie

Polskiego staraly się przedrzeć

trum miasta dzialkę i oglosilo

warunków do życia. W 1927 r.

stiżowy, a gdy ma się dość za-

do granicy węgierskiej.

początek budowy nowej pocz-

okupacji niemieckiej ratowal

rząd stworzyl Fundusz kwa-

mówień ­ jeszcze i dochodowy.

W 2016 r. w Warszawie

ty. Badacze jednak określili, że

Żydów z warszawskiego getta,

terunku, który zajmowal się

Trela należal do wyższych sfer

podstawowym byl projekt La-

w tym sześcioro dzieci. Po woj-

ufundowano nagrodę za naj-

rozwiązaniem  kwestii  za-

Stanislawowa i mieszkal w cen-

cherta, a koledzy jedynie mu

nie zostal czlonkiem Biura odbu-

lepszy projekt imienia Bogdana

mieszkania.  Przewodniczyl

trum miasta ­ przy ul Goslaw-

dowy Warszawy. Jego powojenne

Lacherta i Józefa Szanajcy.

pomagali.

Funduszowi Minister obrony

skiego 17 (ob. Witowskiego).

Mistyczka z Tarnopola, Lwowa i Zakopanego

9 marca 1993 roku, czyli 30 lat

1944 roku. Przetrzymywano ją w więzie-

temu, zmarla w Zakopanem

niu na ul. Ląckiego we Lwowie. 27 stycznia

niezwykla kobieta, która w swoim

1945 roku śledztwo zakończono i skazano

życiu doświadczyla zarówno

ją na 10 lat lagrów. Informacje te Fulla za-

wspanialych wizji mistycznych,

warla w swojej drugiej książce pt. ,,Niewi-

jak również pelnych cierpienia

dzialni. Osobiste świadectwo 1938­1956".

bolesnych doświadczeń.

Po zakończeniu kary nasza bohaterka

osiadla na stale w Zakopanem. Jej mieszka-

Świadectwo życia Stefanii Horak,

nie odwiedzalo bardzo wielu ludzi, przycho-

którą nazywano Fulla (od zdrobnienia

dząc po radę, modlitwę i nadzieję. W wieku

Stefula), bylo tematem kolejnych dwóch

84 lat odeszla z tego świata i zostala pocho-

spotkań sympatyków kultury chrześcijań-

wana na cmentarzu w Zakopanem.

skiej. Odbyly się one w dniach 8 i 9 marca

Fulla Horak jest również bohaterką

2023 roku w domu księży i braci paulistów

dokumentu fabularyzowanego z 2020

we Lwowie. Spotkania prowadzil br. dr

roku pt. ,,Czyściec". Aktualnie jest przy-

Adam Szczygiel SSP.

W 1935 roku Fulli zaczęla się objawiać

Wszystkie te spotkania duchowe opisala

gotowywany drugi film jej poświęcony pt.

Jak się dowiedzieliśmy, Fulla Horak uro-

,,Świętych obcowanie. Nieznane przekazy

zmarla 70 lat wcześniej św. Magdalena

ona w książce pt. ,,Święta Pani", której wy-

dzila się 22 lutego 1909 roku w Tarnopolu.

Stefanii Fulli Horak".

danie w 1939 roku sfinansowal marszalek

Zofia Barat, zalożycielka Zgromadzenia

Jej dziadkowie pochodzili z Czech. Z kolei oj-

Ta nadzwyczajna kobieta, tak bardzo

Najświętszego Serca Jezusa. Zakonnica ta

Edward Rydz-Śmigly.

ciec Antoni i bracia: Marian, Adam, Kazimierz

związana z naszym Lwowem, aż do tej

pomagala jej rozwijać szereg cnót chrze-

Po wybuchu II wojny światowej Fulla

oraz Tadeusz zginęli w walce o wolność Pol-

ścijańskich, przekazywala wiele informacji

aktywnie wlączyla się w dzialalność kon-

pory byla nam prawie nieznana. Nowością

ski. Ci dwaj pierwsi są pochowani na Cmenta-

okazaly się dla nas także jej szczególowe

o niebie, czyśćcu i piekle, a także udzielala

spiracyjną Armii Krajowej. Jednym z jej za-

rzu Orląt Lwowskich (patrz fotografie obok),

porad duchowych osobom, które o to pro-

dań byla różnoraka pomoc więźniom osa-

opisy doświadczeń, jakie przechodzi dusza

natomiast Kazimierz zostal zakatowany

czlowieka po odejściu z tego świata. Bo-

sily za pośrednictwem Fulli. Drugim ducho-

dzonym we Lwowie przez obu okupantów.

przez sowietów w więzieniu we Lwowie.

gatsi o nową wiedzę i umocnieni duchowo

wym opiekunem panny Horak byl zmarly

Każdego dnia dostarczala im trzydzieści

Fulla studiowala filozofię, a następnie

w 1926 roku belgijski kardynal Desiré

hostii, które później byly dzielone na maleń-

powróciliśmy do naszej nielatwej, wojen-

ukończyla Instytut Muzyczny we Lwowie

kie cząstki. Ks. abp Boleslaw Twardowski

nej codzienności. Jednak przyklad życia

Mercier. Jakby tego bylo malo, mieszkanie

i zostala nauczycielką muzyki. Byla uzdol-

Fulli Horak pozostanie, jak przypuszczam,

Fulii odwiedzalo szereg różnych świętych,

udzielając stosownego pozwolenia nazwal

niona artystycznie, malowala i rysowala.

m.in.: Andrzej Bobola, Jan Bosko, Jan Maria

ją: ,,najdroższym dzieckiem diecezji". Nie-

w naszej pamięci i pomoże nam patrzeć

Mieszkala wraz z siostrą Zofią we Lwowie

w przyszlość z pogodą ducha i nadzieją.

Vianney, January, Joanna d'Arc, Mikolaj, Ste-

stety dzialalność ta zostala odkryta i Fulla

przy ul. Kopernika.

fan, Sylwester, Teresa od Dzieciątka Jezus.

zostala aresztowana przez NKWD w lipcu

MARIA BARANOWA