24

nr 6 (418) |31.03.­13.04.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Legendy starego Stanislawowa  (67)

IWAN BONDAREW

Pierwszy ludowy pomnik

W czasie okupacji Niemcy

wielokrotnie dokonywali ma-

sowych egzekucji Żydów na ich

cmentarzu za jeziorem. Wojna

zakończyla się i sowieci prze-

prowadzili śledztwo ,,okru-

cieństw niemieckich okupan-

tów". Po czym wszystko się

uspokoilo. Mijaly lata, ale wla-

dze nie kwapily się uczcić to

miejsce bodaj jakimś znakiem,

upamiętniającym mord tysięcy

ludzi.

Mieszkal w Stanislawowie

szewc Szymon Tabak, który

mial swój warsztat w niewiel-

MOGILA ZAMORDOWANYCH ŻYDÓW

kiej budce przy ul. Puszki-

na (ob. Czornowola). W 1952 r.

O normach higienicznych

rozpalonym żelazem wody nie

wystawil na wlasny koszt, po-

w latach powojennych w fa-

grzano.

śród rzędów mogil, niewielki

bryce nawet nie wspominano.

Ulica wymyślonego bohatera

pomnik z czerwonego grani-

Najtrudniej bylo doprowadzić

tu. Epitafium po rosyjsku i ży-

się do ludzkiego wyglądu po

W archiwum Iwano-Fran-

dowsku bylo nieco niesklad-

pracy. Ręce najpierw spluki-

kiwska zachowala się intere-

ne, ale od serca: ,,Na pamiątkę

wano naftą, ścierano piaskiem.

sująca fotografia z 1954 r., wy-

STANISLAWOWSKI KOŚCIÓL PW. CHRYSTUSA KRÓLA. LATA 30. XX W.

pięciu ukochanym i milym za

Potem myto w zimnej wodzie,

konana przez jakiegoś Krylowa.

życia i po śmierci nierozlącz-

nazwą ulicy na dalekich pery-

bo cieplej nie bylo. Niektórzy

Przedstawia ona budynki sta-

śmiertelnie

niebezpieczna.

nym. Ofiarom ludności żydow-

do wiadra wkladali kawalek

nislawowskiej dyrekcji kolei,

feriach Stanislawa?

Jak wykazuje praktyka, lu-

skiej zamordowanej przez hi-

rozpalonego żelaza i tak grzali

nazwa zdjęcia jest oryginal-

Odpowiedź jest prosta ­ tow.

dzie, którzy podnieśli rękę

tlerowców-faszystów w latach

wodę. Umywalka na hali byla

na. Po rosyjsku brzmi: ,,Улица

Krylow nie znal języka ukraiń-

na świątynię, przeważnie źle

1941­1944".

mala, a kolejka dluga, dlate-

skiego, zaś ulica nazywala się

kończyli. Na przyklad: w Żól-

им. Колиева в г. Станиславе"

go w pośpiechu zmywano ręce

Kolejowa, fotograf pomyślal, że

Ani tekstu, ani faktu wysta-

(Ulica im. Kolijewa w m.

kwi ciężarówka, która wiozla

i twarz, a resztę domywano

to na pewno na cześć któregoś

Stanislawie).

zdemontowaną przez sowie-

wienia pomnika szewc z wla-

z komisarzy z Baku, zamordo-

w domu.

Pośród rewolucjonistów, bo-

tów figurę Najświętszej Panny

dzami nie uzgodnil. Ktoś na

wanych po denuncjacji Stalina.

Naturalnie, milośnicy so-

haterów wojny domowej czy II

Maryi miala wypadek i kie-

niego doniósl do stosownych

wietów zaczną tlumaczyć, że

wojny światowej osoby z takim

rowca zginąl. Gdy we Lwowie

organów i pana Szymona za-

Kara z niebios

byly to czasy powojenne i nie

nazwiskiem nie bylo. Wpraw-

na wieży kościola św. Elżbiety

częto ciągać na przeslucha-

wszystkiego starczalo, pań-

dzie w XIX wieku żyl w Osetii

Jednym  z  największych

kolo dworca robotnik pilowal

nia. Uwięziono by go z pewno-

stwo leżalo w gruzach itp. Ale

poeta Akso Kolijew, ale byl on

grzechów w Galicji uważano

krzyż, spadl on niespodziewa-

ścią, gdyby nie śmierć Stalina.

wspomnijmy Niemcy, które

kaplanem, a komuniści takich

plądrowanie świątyń. Rzecz

nie i zmiażdżyl mu nogę.

W czasie masowych czystek

ponadto przegraly wojnę ­ tam

nie znosili. Kogo więc uczczono

Podobna historia zdarzyla

to  niewdzięczna,  a  nawet

aparatu KGB nikt się biednym

się u nas. Opowiedziala ją Zo-

Żydem nie interesowal i zosta-

riana Bosowicz, której mat-

wiono go w spokoju.

ka mieszkala na ul. Wowczy-

Oficjalny pomnik wladza

nieckiej. Po wojnie większość

sowiecka wystawila dopiero

Polaków wyjechala do Polski,

w 1964 r. Poprzedzily to inte-

a wladze sowieckie szybciutko

resujące wydarzenia, ale to już

pozamykaly wszystkie kościo-

zupelnie inna historia.

ly. Największą świątynią kato-

Brudny, jak pracownik

licką byl kościól na Górce pw.

parowozowni

Chrystusa Króla. Budowę roz-

poczęto przed wojną i nie ukoń-

Od czasu do czasu slyszę na-

rzekania, jak to dobrze żylo się

czono, więc świątynia stala

za ZSRR. Wtedy niby to byly

nieotynkowana. Przez dluższy

najsmaczniejsze lody, kielbasa

czas kościól stal zamknięty,

aż w 1954 roku wladze urzą-

po 2.20, bezplatne wczasy na

dzily w nim magazyn ksią-

Krymie itd. Dla tych, kogo mę-

czy nostalgia przytoczę ury-

żek. Nad świątynią przez caly

wek ze wspomnień Olega Pitu-

czas wznosil się olbrzymi że-

lazny krzyż, który klul w oczy

leja, w latach 1950­1953 ucznia

PRACOWNICY FABRYKI NAPRAWY PAROWOZÓW MIELI TRUDNOŚCI Z HIGIENĄ. STANISLAW, 1955 R.

partyjnych urzędników. Jego

tokarza w fabryce naprawy

zdjęcie uniemożliwialy dwie

parowozów.

,,Wiele klopotów mieli pra-

okoliczności: bylo to technicz-

cownicy z odzieżą i obuwiem,

nie trudne i niebezpieczne oraz

nikt nie chcial podjąć się tej ha-

które od częstego prania szyb-

niebnej roboty.

ko niszczyly się. W pierwszych

Ale w końcu znaleziono

latach powojennych pracowni-

cy fabryki pracowali we wla-

ochotnika. Na nazwisko mial

snej odzieży. Odzież roboczą

Czornobaj i byl zawziętym ko-

zaczęto wydawać dopiero od

munistą, ale też wynagrodze-

1953 r. Specyfika naszej pra-

nie pieniężne odegralo tu nie

cy wymagala cotygodniowe-

ostatnią rolę. Mieszkańcy Gór-

go prania ubrań, bo szybko się

ki ze lzami w oczach prosili go,

brudzily. Praczkarni w fabryce

żeby tego nie robil, ale byl nie-

nie bylo, więc sumienni pra-

wzruszony. Wspiąl się na dach

cownicy prali odzież w domu.

kościola i szybko ściąl krzyż.

Ponieważ  tydzień  roboczy

Ludzie go przeklęli.

trwal sześć dni, wyprana odzież

Życie w Stanislawie mu

nie zawsze zdążyla wyschnąć.

się nie ulożylo. Wyjechal

Wobec tego robotnicy chodzi-

li stale w brudnych spodniach

na Chersońszczyznę,

i kurtkach. Po takiej odzieży

gdzie zostal

w mieście od razu poznawano

traktorzystą. Niebawem

robotników fabryki.

,,ULICA IM. KOLIJEWA"