25

nr 6 (418) |31.03.­13.04.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

do miasta dotarla wieść

kierowniczych w urzędach

z zatopionego żydowskiego

­ w wypadku urwalo mu

cmentarza.

i wojsku. Utrudniano im stu-

obie ręce.

dia wyższe i uważano za agen-

A tak naprawdę ­

tów Mosadu.

to wszystko są

Jezioro z trumnami

Nie przepuszczano nawet

Większość legend powsta-

zmarlym. W naszym mieście

bzdury. Żydowskiego

je jak w znanym przyslowiu:

z rozkazu Moskwy zniszczo-

cmentarza nikt nie

,,Slyszal, że dzwonią, ale nie

no wszystkie cmentarze ży-

zatapial. Istnieje do

dowskie. W miejscu jedne-

wiedzial w którym kościele".

dziś i by go zobaczyć,

Prawdziwe fakty tak spla-

go zbudowano kino ,,Kosmos",

wystarczy przejść po

tają się z różnymi plotkami,

a w miejscu innego ­ wykopano

że nieraz aż dziw, gdy slucha

,,Centralne jezioro", nazywane

pólnocno-zachodnim

się opowieści starych miesz-

,,Stanislawskim morzem".

brzegu jeziora kilkaset

Otwarcie jeziora mialo miej-

kańców Stanislawowa. Oto

metrów w gląb

przyklad.

sce w 1955 r., gdy wodą ze śluzy

dzielnicy.

Po ogloszeniu powstania

zaczęto zapelniać wyryty dól.

państwa Izrael ZSRR począt-

Następnego dnia przechod-

,,STANISLAWOWSKIE MORZE"

kowo pomagal mlodemu pań-

nie ujrzeli przerażający widok

Zaś kino ,,Kosmos" faktycznie

stwu, ale szybko rozczarowal

­ na powierzchni jeziora, niby

św iatowego

imperializmu,

jeszcze". Sowieckim Żydom

wybudowano na cmentarzu, ale

się i oglosil Izrael ,,rozsadą

syjonizmu i Bóg wie czego

zakazano zajmowanie posad

krążowniki, plywaly trumny

to już zupelnie inna historia.

Jan Bogumil Rosen ­ życie i twórczość  (cz. 6)

W 1913 roku Jan

umieścić guzik lub sprzącz-

są to po prostu modele lub le-

są w dorobku artystycznym

z okazji 50-lecia jego dzialalno-

Rosen uczestniczyl

kę, jakie byly barwy i ozdoby

piej powiedzieć ,,żurnale" mód

znanych XIX-wiecznych mala-

ści artystycznej. Życie artysty

czapraka, nie mylil się w naj-

żolnierskich (co, jak i w jakiem

rzy Piotra Michalowskiego i Jó-

przelecialo w trudach i prawie

w lwowskiej wystawie

drobniejszych szczególach przy

czasie i kiedy żolnierze nosić

zefa Kruszewskiego. W latach

przez caly czas poza granicami

poświęconej

rozróżnianiu rang oficerskich.

byli powinni)". Waclaw Husar-

30. XX wieku Stanislaw Gep-

kraju. Do domu wracal 68-letni

50-leciu powstania

Seria rosenowskich gwaszy

ski doceniając rozmilowanie

ner na zamówienie Muzeum

,,...jegomość, sędziwy i dla Oj-

styczniowego, gdzie byl

byla dzielem wyczerpującym

Rosena w mundurze polskim

Wojska Polskiego wykonal ,,...

czyzny zaslużony".

przedmiot wszechstronnie. Ob-

pisal, że stalo się ono istotną pa-

liczne akwarele, przedstawia-

5 kwietnia 1922 roku otwar-

wystawiony jego obraz

razy byly tak wzorem precyzji,

sją artysty, lecz ,,cykl pt. ,,Mun-

jące żolnierzy polskich w hi-

cia wystawy jubileuszowej do-

,,Blogoslawieństwo

jak i dzielem artystycznym,

dury wojsk Księstwa War-

storycznych mundurach, od-

konal Naczelnik Państwa Józef

oddzialu"

dzielem sztuki. Krytyk sztuki

szawskiego" wkracza już raczej

dające najmniejsze szczególy

Pilsudski w asyście przedsta-

z Muzeum Narodowego

Stefan Krzywoszewski pisal, że

w dziedzinę kostiumologii...".

z fotograficzną i historyczną

wicieli rządu, sejmu, wladz

w Krakowie.

,,J. Rosen wśród naszych bata-

Przedstawienie umundurowa-

prawdą, ale i naznaczone uro-

wojskowych. Przybyl też i kor-

listów jest naukową powagą...

nia żolnierzy polskich z róż-

kliwym klimatem XX-wiecz-

pus dyplomatyczny w komple-

Ta dokumentalność wszakże

nych epok historycznych bylo

nego malarstwa".

cie. Jak pisal H. Szczygliński

JURIJ SMIRNOW

W

u Rosena w przedziwny sposób

i zostaje wśród malarzy dzie-

W czasie I wojny światowej

na lamach ,,Kurjera poranne-

godzi się z artyzmem. Trzyma

czasie I wojny świa-

dziną sztuki bardzo popular-

Jan Rosen bral aktywny udzial

go", ,,obecność Naczelnika Pań-

wprawdzie temperament ma-

towej Jan Rosen na-

ną i wysoko cenioną przez pu-

w życiu politycznym emigra-

stwa to nie konwencjonalna

larza na wodzy, nie wypacza

dal mieszkal w szwaj-

bliczność i fachowców. Można

cji polskiej orientacji alianckiej,

wizyta prezydenta [Francji]

wszakże nigdy jego sposobu

nawet powiedzieć, że stanowi

carskiej Lozannie. Zamówień

wspólpracowal z Polską Agen-

w salonie paryskim, to wizy-

widzenia, nie oslabia w naj-

prawie nie bylo, jako wyjątek

osobny kierunek w malarstwie

cją Informacyjną i Komitetem

ta uznania zaslug nie tylko dla

mniejszej mierze doskonale-

można wymienić olejny por-

polskim. Warto przypomnieć

Narodowym. W tych latach bli-

wielkiego malarza, to uzna-

go smaku. Kartony militarne

tret wielkiego księcia Mikola-

np. 92 obrazy Jozafata Lukasze-

sko poznal licznych przedsta-

nie dla jego pracy apostolskiej,

Rosena są nieocenionym do-

ja greckiego ­ ,,bardzo udany,

wicza (1789­1850) pt. ,,wojsko

wicieli świata polskiej kultury

pracy  nad  wskrzeszeniem

kumentem dla tych, co się pol-

Królestwa Polskiego" i ,,I kor-

w trzech czwartych naturalnej

i polityki, skupionych w tychże

w dniach zwątpień świetnych

ską wojskowością interesują,

pus rezerwowej gwardii kró-

wielkości, stojącego przy ko-

organizacjach, mianowicie H.

rycerskich wspomnień, któ-

dla wszystkich są powabnym

niu". W tym okresie twórczo-

lewskiej w Warszawie", wy-

Sienkiewicza, J. Paderewskiego,

re dla nas nie mogly być tylko

dzielem sztuki. Stanowią calość

ści artysta przeważnie malo-

konane na polecenie wielkiego

przyszlego prezydenta Rzeczy-

mniej lub więcej doskonalymi

jedyną w swoim rodzaju".

wal gwaszem na kartonie lub

księcia Konstantego, lub cykl

pospolitej prof. G. Narutowicza,

obrazami, winni byly być i byly

papierze naklejonym na tek-

Część krytyków odmówila

27  akwareli  Rupniewskie-

A. hr. Skarbka., R. Dmowskiego,

kartami ewangelii narodowej".

turę. Tematy obrazów byly ra-

jednak kartonom z mundura-

go pt. ,,Album umundurowa-

M. hr. Zamoyskiego, prof. T. Es-

Na wystawę udalo się zebrać

czej tradycyjne, mianowicie

mi wojska Księstwa Warszaw-

nie ­ uzbrojenie-okulbaczenie

treichera, prof. S. Aszkenazego,

ponad dziewięćdziesiąt obra-

­ ,,Wywiad kirasjerów", ,,Po-

skiego nazwy dziela sztuki,

Wojska Królestwa Polskiego do

poetę L. Morstina, pisarza T. T.

zów ­ niestety nie najbardziej

stój huzarów w lesie" 1916 r.)

nie widziala w nich wartości

roku 1831". Akwarele, przed-

Jeża, K. Skirmunta.

znanych. Nie bylo nawet slyn-

lub ,,Kareta wojskowa podróżna

artystycznych. Tytus Czyżew-

stawiające żolnierzy polskich

W 1918 roku sztab genera-

nej ,,Rewii na Placu Saskim",

epoki Napoleona". W 1915 roku

ski uważal, na przyklad, że ,,...

w historycznych mundurach,

la Hellera zwrócil się do J. Ro-

która w czasie I wojny świato-

J. Rosen rozpocząl prace nad cy-

sena z prośbą zaprojektowania

wej byla wywieziona do Rosji.

klem wielkich plansz przedsta-

wzorów mundurów dla odra-

J. Rosen wspominal, że więk-

wiających w szczególach różne

dzającego się wojska polskiego.

szość dziel pozostala za granicą

rodzaje broni wojsk polskich

Z projektów Rosena nie skorzy-

we Francji, Rosji, Niemczech.

z czasów Księstwa Warszaw-

stano, lecz plansze nie zginęly

,,Mimo to" ­ pisal on ­ ,,mialem

skiego, które otrzymaly ogól-

­ zakupila je hrabina Leonowa

wrażenie, że nie zmarnowa-

ną nazwę ,,Wojska Księstwa

Rzewuska.

lem życia, a patrząc na olejny

Warszawskiego w 1810 roku".

Dopiero w 1921 roku J. Rosen

obrazek malowany przed roz-

Żmudna  drobiazgowa  pra-

wrócil ze Szwajcarii do Warsza-

poczęciem studiów, gdym mial

ca trwala z przerwami prawie

wy. Artysta zdecydowal się na

osiemnaście lat, mówilem so-

dziesięć lat (do 1924 roku). Ar-

powrót z powodu tak tęsknoty

bie, żem poszedl wlaściwą dro-

tysta wykonal najpierw trzy-

za Ojczyzną, jak i z konieczno-

gą... To otwarcie wystawy mo-

dzieści dwa obrazy, później

ści udzialu w organizacji wy-

jej wobec polskich wladz, bylo

uzupelnil serię do pięćdziesię-

stawy jubileuszowej, którą Za-

jakby ukoronowaniem wysilku

ciu kilku sztuk.

chęta zaplanowala na rok 1922

życia mego!". Wystawa miala

Gwasze Rosena już od mo-

powodzenie tak artystyczne,

mentu powstania nabraly war-

jak i finansowe, i pedagogicz-

tości dokumentu autentycz-

ne. Wojskowych interesowaly

nego. Znawcy wojskowości

plansze przedstawiające woj-

polskiej stwierdzali zgodnie, że

ska Księstwa Warszawskiego

nikt jak Rosen nie znal w tym

z 1810 roku. Minister general

stopniu i równie dokladnie woj-

W. Sikorski nabyl dla Minister-

skowych mundurów z pierw-

stwa Spraw Wojskowych owe

szego ćwierćwiecza XIX stu-

plansze i zamówil uzupelnienie

lecia. Ta wiedza byla owocem

kompletu. Ministerstwo Wy-

studiów dlugich i żmudnych,

znań Religijnych i Oświecenia

które  artysta  kontynuowal

Publicznego wydalo okólnik,

przez cale życie. W rezulta-

polecający uczniom szkól zwie-

cie Rosen wiedzial gdzie i jaki

dzanie wystawy.