32

nr 6 (418) |31.03.­13.04.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Pisanka z prehistorią

Za kilka dni będziemy

dokladnie określić, skąd pochodzi

i brak zapisów kronikarskich po-

obchodzić wielkie

zwalają tylko na domysly. A jednak

wielkanocna pisanka. Pisankę moż-

chrześcijańskie święto

coś tam mamy. W czasie wykopalisk

na czytac jak książkę, bo zawiera zlo-

­ Zmartwychwstanie

żony algorytm znaków, kodów i ży-

osiedla z okresu paleolitu w miejsco-

Pańskie. Ukraińcom

Wodę do malowania pisanek

MP: Nie mniej symboliczne niż or-

wości Luka Wróblewska, na lewym

czeń. Inne są wzory dla dzieci, inne

i Polakom kojarzy się ono

czerpano z trzech źródel przed

namenty mają znaczenie również

brzegu Dniestru, jakieś 22 km od Ka-

dla dziewcząt i chlopców, a jeszcze

z pisankami ­ koniecznym

wschodem slońca. Dolewano

kolory pisanek. Z zasady są one slo-

mieńca Podolskiego, natrafiono na

inne dla mlodych czy starszych osób,

atrybutem tego święta. Ale

do niej wody świeconej, żeby

neczne: odcienie żóltego, zlocistego,

dla rodzin, a nawet ­ dla zmarlych.

kilka ceramicznych jajek, tzw. ,,grze-

chrześcijańskich znaczeń

nic zlego nie zagrażalo wiel-

Do tej pory udalo się wyodrębić oko-

pomarańczowego kolorów. Sym-

chotki" ­ z malutkimi kamyczkami

w pisankach ­ jakkolwiek to

kanocnemu  jajku.  Pisanki

lo 100 wspólnych symbolicznych

bolizuja slońce, światlo, przyszly

wewnątrz. Używano je do odstrasza-

dziwnie brzmi ­ jest niewiele.

tworzyly przeważnie kobiety,

wzorów dla calej Ukrainy. Są to wy-

urodzaj zbóż. Kolor czerwony jest

nia zlych duchów. Ich ornamentyka

Malować jajka zaczęto

które przed tym spowiadaly

przypisany do slonca, życiodajnego

jest stosowana do zdobienia pisanek

obrażenia slońca, różnych typów tzw.

dlugo przed Chrystusem.

się i modlily w cerkwi. Do pra-

ciepla, ognia i... krwi, również źró-

również dziś i swymi początkami

krzyży, swastyki, róże, pająki czy rę-

O historii i symbolice pisanki

cy nie można bylo zabierać się

dla życia. W wierze chrześcijań-

sięga do kultury trypola. Wlaściwe

kawy. Oprócz slonecznych znaków

rozmawiam z dyrektorem

w gniewie ­ wówczas pisanka

skiej kolor czerwony jest symbolem

mamy też wodne i ziemne, bo w tych

pisanki zostaly odnalezione w wy-

jedynego na świecie Muzeum

mogla pęknąć.

żywiolach rodzi się życie. Wodę

Chrystusa, jego ofiary, którą odkupil

kopaliskach z czasów Rusi Kijow-

pisanki, mieszczącego się

symbolizują meandry lub znaki nie-

ludzkość. Rzadziej pisanki malowa-

skiej z X-XIII wieków. Uważa się je

w Kolomyi, Oksaną Jasińską

Wiadomo, że pisanka nie jest

ne są na zielono, blękit, brąz czy na-

za pierwsze materialne świadectwo

skończoności, trójkąty z grzebykami,

i etnografem Mykolą

wylącznie

wielkanocnym

wet czerń. Odpowiednio oznaczają

pisankarstwa.

ryby czy grabelki; Ziemię oznacza się

Pawlukiem.

atrybutem...

one przebudzenie się przyrody, nie-

trójkątami, rombami czy kwadra-

Jakie symbole przedstawiane są

OJ: Pisanka jest dzielem absolutnie

tami. Należy tu wskazać na przed-

bo, powietrze, ziemię lub zaświaty.

na pisankach?

unikalnym. Kiedyś darowano ją na

stawienie na pisankach ,,Wielkiej

Farby do malowania pisanek przy-

SABINA RÓŻYCKA

znak zgody, wraz z życzeniami zdro-

gotowywano przeważnie z natu-

OJ: Jest kilka sposobów dekoracji ja-

bogini" lub jak ją jeszcze nazywają

Jak powstala tradycja malowa-

ralnych barwników pochodzących

wia, piękna, sily, dobrego urodzaju.

jek: krapanka, drapanka, kraszanka

,,Księżnej", ,,Berehyni". Jej kult zwią-

nia jajek?

i pisanka. Ta ostatnia jest najtrud-

zany jest z kultem matki. W pisan-

z różnych roślin. Zbierano je latem

Stosowano ją, by zapobiec zlu. Jedna

karstwie wykorzystuje się również

czy jesienią, poświęcano w cer-

z karpackich legend glosi, że świat

niejsza do wykonania, gdyż przed-

MP: Jajko jest uniwersalnym symbo-

będzie istnial dotąd, dokąd będą two-

motyw ,,drzewa świata" lub ,,drzewa

kwiach i przygotowywano przed

lem rodzącego się życia. Kiedy zaczę-

stawione są na niej różne symbole.

rzone pisanki...

Wielkanocą.

to malować jajka, nikt dokladnie nie

Wedlug wzorów i kolorów można

życia".

wie ­ jest to tradycja prehistoryczna.

Jako symbol źródla życia i atrybut

bogów ­ stworzycieli świata, jajka

czczone byly w starożytnym Egipcie

i Polinezji, wśród plemion afrykań-

skich i Chińczyków czy Hindusów,

a także przez Etrusków, Bizantyj-

czyków, Greków i Rzymian. W Egip-

cie podczas wykopalisk odnalezio-

no pradawne malowane jaja strusie

i gęsie. Malowane jajka używali pod-

czas obrzędów religijnych Persowie,

a Celtowie malowane na czerwono

darowali sobie nawzajem... na Nowy

Rok.

Mówi się, że ukraińska pi-

sanka również posiada swoją

prehistorię?

OJ: Tak, malowane i dekorowane jajka

używano na terenach obecnej Ukra-

iny już w czasach prehistorycznych.

Niestety, ,,kruchość" tych artefaktów

Partnerzy medialni