9

nr 7 (419) |14­27.04.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Tolu z Lyczakowa i dobrodziej z Bytomia

W marcu minęla 100.

Slawomir Gowin, szef lwow-

jako tzw. fuchę. Oczywiście

rocznica urodzin Witolda

skiego kabaretu ,,Czwarta rano"

wszystko kosztowalo sporo, bo

oraz... poeta.

druk byl pierwsza klasa ­ na

Szolgini. Któż nie czytal

Po raz pierwszy lwowskie

kredowym papierze, Książki

jego wierszy pisanych

wiersze Szolgini ukazaly się

wydane w nakladzie 100 egzem-

w lwowskim balaku?

drukiem w Londynie, czyli w...

plarzy pięknie oprawil inny by-

Szolginia tworzyl je

Bytomiu. Gdzie Rzym, gdzie

tomianin pochodzący ze Lwowa

w Warszawie, a po

Krym, gdzie Górny Śląsk, gdzie

­ Waclaw Tomaszewski, wlaści-

raz pierwszy wydal je

Wyspy Bytomskie? Przypo-

ciel zakladu introligatorskiego.

mnijmy tę historię.

przedsiębiorca budowlany

Zmylić Slużbę Bezpieczeństwa

W czasach PRL wladze ra-

mieszkający w Bytomiu

czej nie pozwalaly na pisanie

Waldemar Markowski za-

na Śląsku. Obu polączyl

o Lwowie. Dość wspomnieć, że

chowal jednak ostrożność ­

Lwów i milość do tego

w wydanych w 1980 roku mo-

w tamtych czasach wszyst-

miasta.

numentalnych ,,Dziejach kul-

kie wydawnictwa podlegaly

tury polskiej" profesora Bog-

cenzurze. Oczywiście istnialy

dana Suchodolskiego nazwa

wydawnictwa podziemne ­

MARCIN HALAŚ

W

Lwów nie padla ani razu. Szol-

tzw. drugoobiegowe, związane

gini udalo się wydać wspo-

z opozycją i nielegalnie dzia-

śród  osób  związa-

mnieniową książkę ,,Dom pod

lającą Solidarnością, ale Mar-

nych ze Lwowem po-

WALDEMAR MARKOWSKI (W ŚRODKU), WITOLD SZOLGINIA (OD

żelaznym lwem", ale na legalny

kowski wybral inne wyjście.

stać Witolda Szolgini

PRAWEJ) I AKTOR JERZY MICHOTEK. ZDJĘCIE WYKONANE W 1986 R.

druk swoich lwowskich wier-

Tom wierszy podpisany byl

jest doskonale znana. Szolgi-

szy w PRL-u nie mial szans.

nie nazwiskiem autora, ale jego

nia, czyli Tolu z Lyczakowa byl

zawarl poświęcony Markow-

Moje wiersze ciężko udręczo-

Poruszal w nich przecież m.in.

nemu choremu przyniosly jako-

pseudonimem: Tolu z Lyczako-

architektem, pisarzem oraz

skiemu rozdzial pod tytulem

wa. A książkę opatrzoną fal-

niestrudzonym popularyzato-

wątki patriotyczne.

,,Dobrodziej". Wspomina w nich

by widomą ulgę w cierpieniach

Mieszkającemu w Warsza-

jak obaj się poznali: ,,Otrzyma-

szywą informacją edytorską:

rem wiedzy o swoim rodzin-

zarówno fizycznych, jak i psy-

wie Szolgini postanowil pomóc

,,Wydrukowalo Kolo Lwowian

nym mieście. Po 1989 roku

lem pewnego dnia list od zupel-

chicznych. O tym wlaśnie pra-

Waldemar Markowski ­ miesz-

nie nieznanego mi pana, prze-

­ Londyn, w ilości 70 szt., 1984

prowadzil radiowe pogadanki

gnąl mnie powiadomić w swo-

kający w Bytomiu przedsię-

bywającego wówczas w jednym

im liście, zapewniając w nim

r.". To mialo zmylić funkcjona-

o Lwowie, opublikowal też li-

riuszy Slużby Bezpieczeństwa.

czącą 7 tomów osobistą mono-

biorca budowlany. Markowski

z wroclawskich szpitali. W li-

też, że gdy tylko opuści szpital,

urodzil się we Lwowie w 1938

ście tym autor zwierzyl mi się,

W podobny sposób w lutym

grafię ,,Tamten Lwów" (niedaw-

to w dowód wdzięczności dla

roku. Po zakończeniu wojny

1988 roku Waldemar Mar-

no ukazalo się jej wznowienie).

że kiedy jego cierpienia związa-

mnie za to, co dla niego moimi

jego rodzina, wraz z dziesiąt-

ne z kilkoma poważnymi cho-

kowski wydal kolejną książkę

,,Absolutny rebe. W sprawach

lwowskimi w treści wierszami

kami tysięcy wysiedleńców ze

robami szczególnie się nasili-

pośrednio uczynilem ­ wyda mi

z poezjami Szolgini ­,,Kwiaty

lwowskich nieomylny" ­ pisal

Lwowskie". Tytul tego dziela

o nim scenarzysta Jerzy Janicki.

Lwowa, przyjechala na Górny

ly, a i przedlużający się pobyt

ich caly zbiór".

Śląsk. Osiedli w Bytomiu. Tam

w szpitalu stawal się dla niego

nawiązywal oczywiście do po-

Szolginia przyznaje, że o li-

Poeta balaku

Markowski po latach zalożyl

ematu ,,Kwiaty polskie" Juliana

coraz uciążliwszy pod wzglę-

ście szybko zapomnial i nie wziąl

prywatną firmę budowlaną.

dem psychicznym ­ jego kole-

Tuwima.

Szolginia byl również po-

obietnicy poważnie. Niemniej

Dzięki tej dzialalności mógl zo-

dzy, dla przyniesienia mu ulgi

po kilku miesiącach autor li-

Waldemar Markowski cho-

etą-amatorem: tworzyl wier-

rowal na serce, przeszedl zawa-

sze w ,,balaku", czyli w gwarze

stać sponsorem (jakbyśmy to

w coraz trudniejszym znoszeniu

stu zjawil się w warszawskim

powiedzieli) wydania lwow-

przez niego owej szpitalnej nie-

ly i operację by-passów. Zmarl

lwowskiej zapisywanej fone-

mieszkaniu pisarza. Byl to Wal-

skich wierszy Szolgini.

w kwietniu 1988 roku. W czasie

tycznie. Dzisiaj mają one nie-

doli, dostarczyli mu plik odpi-

demar Markowski z Bytomia.

sów różnych moich balakowych

jego pogrzebu na cmentarzu Ma-

zwykly walor pozaliteracki.

Wziąl maszynopisy i wydal! Tom

List ze szpitala

wierszy, od dawna krążących

wierszy nosil tytul ,,Krajubra-

ter Dolorosa mowę pożegnalną

­ Poza piosenkami zgromadzo-

wyglosil Witold Szolginia. Obu

nymi przez Habelę nie ma zbyt

W 6-m tomie ,,Tamtego Lwo-

wśród lwowian po calym kra-

zy syrdeczny". Byl rok 1986.

wa" zatytulowanym ,,Rozma-

ju. Zostalo to podyktowane tym,

polączyl ten sam los ­ po śmierci

wiele dokumentalnych zapi-

Markowski zalatwil drukarnię

itości" (rozdzial pt. ,,Arcylwo-

że ów ciężko chory byl również

nie dane im bylo spocząć w ro-

sów balaku. W tym sensie ma to

w Tarnowskich Górach, który

wianie", wyd. 1997) Szolginia

z pochodzenia lwowianinem.

naklad ,,wypuścila" potajemnie

dzinnej, lwowskiej ziemi.

wartość językoznawczą ­ mówi

Z okazji Światowego Dnia Radia: Teatr ,,Bagatela" i ,,Polskie Radio Lwów"

Tylko prawdziwa pasja,

oddzielnych programów, kom-

córki kompozytora Agnieszki

fascynacja przedmiotem badań

pensowano to transmisjami na

Osieckiej, znanej autorki slów do

może prowadzić do odkryć,

żywo. Przeglądając karty pol-

wielu polskich przebojów, znaj-

które ukazują wspanialy świat

duje się zdjęcie z wyraźnym na-

skiej prasy z początków 1930 r.,

historii międzywojennego

trafiamy na radiowe ,,ramów-

pisem: ,,Wiktor Osiecki ­ znany

Lwowa. Prowadząc badania nad

ki" ­ anonse programów ra-

pianista, kompozytor popular-

historią kamienicy, w której

diowych, wskazujących na to,

nego tango ,,Uśmiech twych ust",

mieścilo się ,,Casino de Paris"

że z siedziby teatru ,,Bagatela"

byl zaangażowany przez dyrek-

(lwowski teatr ,,Bagatela"),

cję ,,Casino de Paris" we Lwowie

prowadzono na żywo transmi-

dziś ­ teatr Lesia Kurbasa,

sje programów muzycznych,

na posadę kierownika muzycz-

Darynie udalo się odszukać

koncertów orkiestr jazzowych,

nego w sezonie 1927/28". Jed-

w Gazecie Porannej za 1930 r.

nak dopiero dziś udalo się od-

a z czasem i calych programów

interesującą fotografię, którą

teatralnych. Dzialo się to w sa-

naleźć unikalne zdjęcie Wiktora

przypadkowo odkryla akurat

Osieckiego przed mikrofonem

mych początkach istnienia roz-

w Międzynarodowym Dniu

glośni we Lwowie m.in. dzięki

Lwowskiego Radia w siedzibie

Radia.

życzliwości wlaściciela teatru

obecnego teatru Lesia Kurbasa ­

Franciszka Moszkowicza i jego

twierdzi Daryna Olszańska.

żylce przedsiębiorcy. Znany byl

Przed kilkoma tygodniami

WOLODYMYR I DARYNA OLSZAŃSCY

C

na calą Galicję i nie trudno do-

w Teatrze Lesia Kurbasa miala

o ma z tym wspólnego ra-

myślić się, że on sam zainicjo-

miejsce audio-premiera nowe-

dio? ­ zapytacie. Prowa-

wal wspólpracę z rozglośnią.

li ,,Z kraju lez i piękna" z udzia-

dząc swe pierwsze próbne

Analizując zdjęcia gazetowe,

lem autorów, podczas której pro-

MUZYK-WIRTUOZ WIKTOR OSIECKI, KAPELMISTRZ ORKIESTRY

badania historii kamienicy te-

ducent Wolodymyr Olszański

chociaż nie byly najlepszej ja-

TEATRU ,,BAGATELA" WE LWOWIE, PRZED MIKROFONEM

atru-variete ,,Casino de Paris"

opowiedzial interesujące fak-

kości, ustalono, że zdjęcie, zro-

POLSKIEGO RADIA LWÓW

przy ul Rejtana 3 (ob. Lesia Kur-

bione w 1930 r. ukazuje miejsce

ty z historii teatru i pierwszych

basa) i badania różnych okresów

i kompozytorem, muzycznym

na prawo od sceny, gdzie byla

transmisji radiowych w Gali-

i dyrygentem Wiktorem Osiec-

artystycznego życia teatru, do-

kim daje nam wizualne świa-

kierownikiem lwowskiej ,,Ba-

loża dla orkiestry i muzyków.

cji. Wspomniano również Józefa

konalam nadzwyczajnych od-

gateli" w latach 1927-1930, wie-

Majna, jednego z pierwszych teo-

dectwo tej wspanialej historii,

Stal tam fortepian, a wokól nie-

kryć. Jedno z nich bezpośrednio

lokrotnie występowal przed mi-

retyków radia, literatury i przed-

gdy translacje na żywo z lwow-

go, niby za barem, stali muzycy

powiązane jest z powstaniem

skiego teatru ,,Bagateli" docie-

krofonem lwowskiego radia.

orkiestry teatralnej.

stawień radiowych. Związany

Polskiego Radia Lwów.

raly do uszu i serc sluchaczy

15 stycznia 1930 r. zaczęla

­  Wiedzieliśmy  jeszcze

byl z zalożycielem literacko-ar-

Dziś natrafienie na fotografię

nie tylko we Lwowie, ale w calej

nadawać transmisje radiosta-

z naszych pierwszych badań,

tystycznego teatru ,,Semafor",

ze znanym wówczas w calej Pol-

ówczesnej Polsce. Wiktor Osiec-

cja Polskiego Radia we Lwowie.

który dzialal w siedzibie ,,Baga-

że Wiktor Osiecki byl pianistą

sce muzykiem, kompozytorem

Początkowo radio nie mialo

teli" w sezonie 1926-1927.

ki byl lwowianinem, pianistą

w ,,Casino de Paris". W archiwum