11

nr 7 (419) |14­27.04.2023

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

Niepokorny general i jego brygada

Na emigracji

lądując szybowcami w samym środku wal-

ki na pólnocnym brzegu Renu. Glówne sily

Zostal zdemobilizowany w 1948 r.

brygady ze zniecierpliwieniem czekaly ze

z 300 funtami odprawy. Wybral życie na

względu na pogodę aż do 21 września.

emigracji i sprowadzil żonę i ociemnialego

Gen. Sosabowski zostal zapewniony

w powstaniu warszawskim syna. Zarabial

przez Brytyjczyków, że operacja rozwi-

na życie jako prosty robotnik Stan w ma-

ja się planowo. Obserwując z góry przed

gazynie fabryki silników elektrycznych.

skokiem sytuację stwierdzil, że lepiej

W 1946 r. rząd Polski Ludowej pozbawil

ocenial ją od Brytyjczyków i pomyślal, że

go obywatelstwa polskiego, a brytyjskie-

,,polską brygadę poświęcono na oltarzu

go nigdy nie przyjąl. Status emigranta

kompletnej klęski Brytyjczyków". Pola-

politycznego uniemożliwil mu obecność

ków zrzucono kolo wsi Driel. Na kolejne

na odslonięciu pomnika ku czci poleglych

fale desantu Niemcy byli już przygotowani

spadochroniarzy w 1965 r., chociaż jak

i strzelali do bezbronnych, wiszących na

mówil w Radiu Wolna Europa ,,Dziwiliście

spadochronach polskich żolnierzy oraz

się, że mnie tam nie bylo przy Was ­ Serce

do transportowców. Obserwujący to z od-

moje rwalo się do Was". Zmarl w 1967 r.

leglości kilku mil kapitan Langdon mówil

w Hillington, a dwa lata później spelnilo się

potem, że w życiu nie widzial nic bardziej

jego marzenie i wrócil do Polski ­ jego pro-

przerażającego.

chy pochowano z honorami na Cmentarzu

Wylądowalo tylko 1067 żolnierzy.

Wojskowym na Powązkach.

Reszta samolotów zawrócila do baz ze

Rehabilitacja po latach

względu na zlą pogodę. Zrzucono ich dopie-

ro 23 września w Grave ­ 30 kilometrów od

Przywrócenie  honoru  generalo-

rejonu walk. Pierwotnym zadaniem Pola-

wi i brygadzie bylo dlugim procesem.

ków mialo być opanowanie poludniowego

Walczyli o to żolnierze jego brygady

krańca mostu w Arnhem. Teraz mieli prze-

i Holendrzy z Driel uważający Polaków

prawić się na drugą stronę Renu i pomóc

za wyzwolicieli. Wśród nich Cora Baltus-

WYKLAD W KATEDRZE

Brytyjczykom. Promu, którym mieli się

sen, która pierwsza spotkala polskich

przeprawiać, wbrew zapewnieniom Bry-

spadochroniarzy.

Konferencja w Teheranie w 1943 r.,

tyjczyków, nie bylo. W tym czasie Niemcy

Francji. Podczas klęski Francji, w czerwcu

W 2006 roku królowa Beatrix od-

ZBIGNIEW DURCZOK

która na kilkadziesiąt lat oddala Polskę

odbili już Arnhem i resztki Brytyjczyków

1940 wywalczyl miejsce na statkach do

znaczyla Sosabowskiego pośmiertnie

w radziecką strefę wplywów, zmienila

bronily się w pobliskim Oosterbeck.

5 marca w sali św. Józefa Bilczewskie-

Wielkiej Brytanii dla swoich żolnierzy z 4

holenderskim Orderem Brązowego Lwa,

sytuację brygady i praktycznie jej użycie

Ostrzeliwani przez Niemców Polacy

a najwyższym holenderskim odznaczeniem

go Katedry Lacińskiej Sluchacze Lwow-

Dywizji Piechoty.

w Polsce bylo bez szans, wbrew obiet-

podejmowali beznadziejne i bohaterskie

skiego Katolickiego Uniwersytetu Trze-

wojennym ­ Orderem Wojskowym im. Króla

,,Najkrótszą drogą"

nicom danym gen. Sikorskiemu. Wiosną

próby przedostania się w pontonach na

ciego Wieku spotkali się po raz kolejny

Wilhelma I ­ sztandar jego brygady. Wladz

w 1944 r. Brytyjczycy zażądali przekaza-

drugą stronę Renu, w nocy 22­23 wrze-

ze Zbigniewem Durczokiem. Tym razem

Już w lipcu 1940 roku zorganizowal

polskich na uroczystości nie bylo.

nia brygady do ich dyspozycji grożąc prze-

śnia. Następne próby podjęto w lodziach

tematem spotkania byl general Stanislaw

pierwszą jednostkę kadrową WP. Pod ko-

Senat upamiętnil generala Sosabow-

rwaniem dostaw i od czerwca przeszla ona

desantowych. Dzięki determinacji udalo

skiego i jego spadochroniarzy, wrzesień

Sosabowski, jego brygada i operacja woj-

niec tego roku wpadl na pomysl utworze-

pod rozkazy gen. Browninga, dowódcy bry-

się przerzucić ponad 200 żolnierzy, któ-

skowa ,,Market Garden".

nia elitarnej jednostki powietrzno-desan-

2012 roku byl miesiącem dowódcy I Sa-

tyjskich wojsk powietrzno-desantowych.

rzy od razu wzięli udzial w walce pod-

Źle przygotowana i przeprowadzona

towej. Sosabowski nie szczędzil swoich

modzielnej Brygady Spadochronowej.

Dowództwo AK po podjęciu decyzji

nosząc morale Brytyjczyków. Nie bylo

operacja wojskowa skończyla się fiaskiem.

sil, byl zawsze z żolnierzami i w wieku

W Driel jest ulica Sosabowskiego

o wybuchu powstania żądalo przyslania

to jednak wystarczające wsparcie dla

Alianci ponieśli potężne straty (ok. 17 000

49 lat oddal swój pierwszy skok ze spa-

i Plac Polski, w Oosterbeck polder imienia

brygady, powtarzal to gen. Bór-Komorow-

slabnących Brytyjczyków. Sosabowski,

generala.

żolnierzy) nie osiągając zamierzonych

dochronem. I tak, w październiku 1941 r.,

ski 8 sierpnia. Bylo to jednak nierealne

oceniając realną sytuację krytykowal

celów. Rejon Arnhem zostal doszczętnie

po pokazach ćwiczeń polskich spadochro-

W kraju upamiętniają postać generala

z powodów logistycznych i taktycznych.

plan operacyjny i decyzje podejmowa-

zniszczony. Kozlem ofiarnym stal się gen.

niarzy powstala 1. Samodzielna Brygada

i jego brygadę nazwy ulic i szkól, drużyn

Brytyjczycy odmówili. Wśród Polaków,

ne w sztabie aliantów. Doradzal jeszcze

Stanislaw Sosabowski. Ten polski general

Spadochronowa, która swą chlubną kar-

harcerskich, tablice oraz pomniki. Od 2009

którzy chcieli pomóc walczącej stolicy

wspólne uderzenie XXX Korpusu i 1. SBS

nie szczędzil krytyki autorom operacji,

tę zapisala nie w Polsce, a w Holandii. Jej

r. 6. Brygada Desantowo-Szturmowa nosi

narastalo rozgoryczenie i 13 sierpnia od-

na Arnhem, które mialo szanse powodze-

w tym marszalkowi Montgomery'emu

dewizą wymyśloną przez przez Sosabow-

nazwę ,,6. Brygada Powietrznodesantowa

mówili przyjmowania posilków. Silą swo-

nia. Brytyjczycy jednak nie mieli zamiaru

i generalowi Browningowi. Zaplacil za to

skiego bylo ,,Najkrótszą drogą!" (do Pol-

im. gen. Stanislawa F. Sosabowskiego".

jego autorytetu sytuację zalagodzil gen.

dalej walczyć.

utratą stanowiska i wieloletnimi starania-

ski), czyli na spadochronach.

Brytyjczyk, major Tony Hibbert walczyl

Sosabowski.

25 września zarządzono wycofanie się

mi o odzyskanie dobrego imienia. Poniższy

Początkowo zakladano udzial 1 SBS

o przywrócenie honoru polskiemu genera-

z Oosterbeck na poludniowy brzeg Renu.

tekst, napisany przez prelegenta opowia-

we wsparciu powstania narodowego

lowi. Wraz z gen. Urquhartem zainicjowali

,,Market Garden"

Polacy oslaniali tę operację i w większości

da o ,,niepokornym" generale.

w Polsce. Jej żolnierze i oficerowie wie-

wśród brytyjskich weteranów zbiórkę pie-

Brygada zostala w końcu użyta w Ho-

przeprawili się wplaw ponieważ braklo dla

prezes KUTW we Lwowie

rzyli, że pierwsi powrócą do okupowanego

niędzy na ufundowanie pomnika ku czci

landii w największej operacji powietrzno-

nich lodzi.

Marian Frużyński

kraju. Rekrutowano z niej doskonale prze-

polskiego generala. 16 września 2006 roku,

-desantowej aliantów ­,,Market Garden".

Operacja ,,Market Garden" zakończyla

szkolonych ,,cichociemnych" wysylanych

w 62. rocznicę bitwy pod Arnhem, w Driel

Do 1940 roku

Plan nakreślony przez marszalka

się w dniu 26 września 1944 roku wielki-

do Polski ze specjalnymi misjami.

odslonięto pomnik generala Sosabowskie-

Montgomery'ego zakladal zdobycie kilku

mi stratami aliantów. Glównym powodem

General Stanislaw Franciszek Sosabow-

Brytyjczycy, zwykle niechętni obco-

go. Podczas uroczystości Hibbert stwier-

mostów i wejście do Zaglębia Ruhry przez

byl brak rozpoznania wywiadowczego,

ski, jeden z najwybitniejszych żolnierzy

krajowcom, wysoko cenili Sosabowskiego

dzil: 62 lata temu nasz general Browning

Holandię. Byl zbyt ambitny, logistycznie

zla koordynacja dzialań wojskowych, brak

w historii polskiej wojskowości, urodzil się

i w 1943 r. proponowali mu awans na ge-

bezpodstawnie zdymisjonowal gen. Sosa-

niedopracowany, zakladający slaby opór

lączności i po prostu zle dowodzenie Bry-

5 maja 1892 r. w Stanislawowie. Od dzieciń-

nerala oraz dowództwo polsko-brytyjskiej

bowskiego. Przez lata chcieliśmy to napra-

Niemców, nieuwzględniający meldunków

tyjczyków. Mądrym decyzjom Sosabow-

stwa byl uodporniony na przeciwieństwa

dywizji spadochroniarzy pod warunkiem

wić. Nasz rząd na to się nie zdobyl. Dlatego

holenderskiego ruchu oporu i jak się oka-

skiego, wreszcie świetnemu przygotowa-

losu. Jako dziecko nie mając cieplego plasz-

użycia brygady w inwazji na kontynent.

sami postawiliśmy mu pomnik. Jest to gest

zalo uwarunkowany pogodą.

niu spadochroniarzy należy zawdzięczać

cza biegl do szkoly, aby nie zmarznąć pod-

Sosabowski odmówil.

plynący z glębi naszych serc, rząd zaś pa-

Wielu dowódców alianckich wątpilo

to, że w tej masakrze zaledwie 23% spośród

czas dużych mrozów. Trudne warunki życia

3 listopada 1942 r. w Warszawie po-

trzy przez pryzmat wydatków.

w powodzenie operacji, ale tylko Sosabow-

nich zostalo rannych lub zabitych, a okolo

uksztaltowaly jego charakter.

święcono sztandar brygady z napisem

Książki i filmy

ski glośno wyrażal swoje opinie krytyku-

osiemdziesięciu wzięto do niewoli, z czego

Od wczesnej mlodości byl związany

,,Surge Polonia" ­ ,,Powstań Polsko", który

jąc m.in. strefy zrzutów i brak uwzględnie-

2/3 bylo rannych.

z Polskimi Drużynami Strzeleckimi. Zorga-

w kwietniu 1944 r. przemycono na wyspy.

O operacji ,,Market Garden" pojawilo

nia oporu Niemców.

7 października brygada zostala wyco-

nizowal też tajny skauting.

Matkami chrzestnymi zostaly Maria Kann

się sporo publikacji i filmów. Najslynniej-

Operacja zaczęla się 17 września 1944

fana do Anglii, a od maja 1945 r., pelnila

W mundurze austriackim podczas

oraz Zofia Kossak. W czerwcu Sosabowski

szą jest książka Corneliusa Ryana ,,O jeden

r. Polacy weszli do walki 18 i 19 września

slużbę w brytyjskiej strefie okupacyjnej

I Wojny Światowej walczyl pod Przemy-

awansuje na generala brygady.

most za daleko" i jej ekranizacja pod tym

na terenie Niemiec. W roku 1947 brygada

ślem i na przelęczy Dukielskiej. Zostal

samym tytulem. I w książce i w filmie po-

zostala sprowadzona do Wielkiej Brytanii

ciężko ranny w nogę nad rzeką Leśną;

stać ,,niepokornego generala" jest, jak na

i tam 18 lipca 1947 roku rozwiązana. Kilku

rehabilitacja trwala latami. W szpitalu

Anglosasów, przedstawiona bardzo wyra-

żolnierzy ożenilo się w Holandii i zostalo

otrzymal awans na podporucznika. Nie-

ziście i oddaje jego charakter i krytyczny

tam na stale,

podlegla Polska zastala go w Lublinie

stosunek do calej operacji. W filmie gene-

Z końcem listopada 1944 roku gen.

i w listopadzie 1918 wstąpil do tworzące-

rala gra Gene Hackman.

Browning przedstawil wniosek o zmia-

go się Wojska Polskiego. Ze względu na

W 2007 r. powstal polski dokument

nę dowódcy brygady. W dniu 25 grudnia

ranę zostal oficerem sztabowym awan-

,,Honor Generala" opowiadający o poszuki-

1944 roku spadochroniarze Sosabowskie-

sując do stopnia majora. Mial opinię inte-

waniu prawdy i walce Holendrów o honor

go podjęli glodówkę na znak protestu wo-

ligentnego, pilnego, pelnego zalet i tem-

polskiego generala (link do filmu http://vi-

bec odwolania dowódcy. General poprosil

peramentu oficera, który ma sklonność

meo.com/41627126).

ich o zaniechanie protestu argumentując,

do posiadania wlasnego zdania. Ukoń-

General jest autorem wspomnień: Naj-

że nie pomoże to w jego sytuacji. Sosa-

czyl Wyższą Szkolę Wojenną i powrócil

krótszą drogą, Droga wiodla ugorem oraz

bowski opuścil brygadę 27 grudnia 1944

do Sztabu Glównego. Do slużby liniowej

Walczylem z honorem. Ta ostatnia ma być

roku. Zostal obwiniony za niepowodzenie

wrócil w 1937 r. jako pulkownik.

wykorzystywana podczas ksztalcenia ofi-

operacji ,,Market Garden". Byla to zemsta

W kampanii wrześniowej podczas

cerów Brytyjskich Sil Zbrojnych.

za jego krytyczne uwagi. Sosabowski od-

obrony Warszawy dowodzil odcinkiem

O polskich spadochroniarzach moż-

pieral te zarzuty, ale niestety nie mial też

,,Grochów", za co otrzymal Krzyż Virtuti

na też przeczytać w książkach Kazi-

wsparcia u prezydenta Raczkiewicza i gen.

Militari V klasy. Po kapitulacji Warsza-

mierz. Kordasa: Czlowiek spod Arnhem

Kopańskiego.

wy i ucieczce z niewoli przedostal się do

i Zmaganie.

CMENTARZ W OOSTERBEEK