29

nr 7 (419) |14­27.04.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Podróżne notatki Karola Zapa

Krajoznawcy

szosa, byl tylko jeden. Dalej

stykają się w pracy

charakteryzuje on krótko po-

szczególne wioski i miasteczka,

z wieloma historycznymi

przez które przejeżdża. Lysiec

dokumentami. Są to

określa on jako ,,miasteczko

stare gazety, materialy

żydowsko-ormiańskie".

archiwalne, pocztówki

O Bohorodczanach wędro-

oraz artykuly naukowe

wiec opowiada, że okoliczne

i monografie. Jednak

równinne ziemie należaly do

państwa, ale obecnie są wlasno-

najbardziej interesujące są

ścią hr. Stadiona, ówczesnego

wspomnienia świadków,

gubernatora Triestu i przyszlego

zwlaszcza, gdy opisują

namiestnika Galicji.

KAROL WLADYSLAW ZAP

wydarzenia z dawnych

,,Hrabia zasiedlil tu okolo 300

lat. Dziś przedstawię

z wieżą, w planie przypomina-

Czechów, Morawian i Ślązaków

wspomnienia podróżnika,

jący gwiazdę".

i przeznaczyl ich na posady kie-

I tu szanowny audytor nieco

rownicze w urzędzie gospodar-

który odwiedzil

PL. FRANCISZKA I Z POMNIKIEM MONARCHY

się myli. Na wszystkich starych

czym, leśnictwie i zakladach prze-

Stanislawów na początku

planach Stanislawowa ratusz

myslowych. Nikt więc obecnie

lat 1840.

przedstawiony jest w ksztalcie

z miejscowych nie jest leśnikiem,

równoramiennego krzyża. Ten

owczarzem, czy gumiennym".

krzyż tworzyly cztery skrzy-

Po noclegu w Nadwórnej, Zap

IWAN BONDAREW

dla, zwrócone prostopadle do

kontynuuje podróż. W Delaty-

Audytor ze zdolnościami

pierzei rynku. Należy podkre-

nie droga rozwidlala się ­ stary

literackimi

ślić, że Zap widzial stary ratusz,

gościniec skręcal na Lanczyn,

Naszym ,,turystą" jest Karol

wybudowany pod koniec XVII

ale w gląb Karpat budowano

Wladyslaw Zap. Byl Czechem,

w., który splonąl podczas ,,mar-

już nową trasę na Mikuliczyn

urodzil się w Pradze w 1812 r.

moladowego pożaru" w 1868 r.

i przelęcz Jabloniecką.

Gdy ukończyl Praski Uniwer-

,,Wąska uliczka prowadzi

Uzdrowiskową stolicą Kar-

sytet, los rzucil go do Lwowa,

na mniejszy plac przed urzę-

pat byl wówczas Delatyn. Tlumy

gdzie w latach 1836-1845 byl

dem cyrkularnym i szkolami.

turystów przyjeżdżaly tu, aby

urzędnikiem w kancelarii dóbr

W centrum stoi mosiężna figura

zaczerpnąć górskiego powietrza

kameralnych czyli terenów

śp. cesarza Franciszka I z napi-

i popić żentycy. Byl to napój z ser-

W CZASACH ZAPA UL. HRUSZEWSKIEGO BYLA ZABLOTOWSKIM

państwowych. Z inspekcjami

sem, zaczerpniętym z jego testa-

watki z owczego mleka, uważany

PRZEDMIEŚCIEM Z LICZNYMI WILLAMI

objechal wzdluż i wszerz calą

mentu. Pomnik stanąl niedaw-

za bardzo skuteczny w choro-

Galicję. A ponadto znalazl tu dla

Trójcy i zostala zniszczona

a również czeskiej literatury.

no, koszty budowy pochodzily

bach pluc. Jaremcza Karol Zap nie

siebie żonę. Jego wybranką zo-

ze skladek dobroczynnych".

przez hitlerowców.

Przyjemnie bylo widzieć książkę

wspomina, chociaż wie, iż w są-

stala Polka Honorata Wiśniow-

,,Ponieważ synowie Izraela

,,Przemyślidzi" Wocela i najnow-

Aby wspólczesny Czytelnik

siedniej wiosce Dora jest znaczny

ska ze Śniatynia. Wesele odbylo

opanowali cale centrum, urzęd-

sze wydania czasopism ,,Krok"

wodospad na rzece Prut.

latwiej mógl się zorientować,

i ,,Muzealnik".

się 22 sierpnia 1842 r w miej-

podam podpowiedź. Mowa tu

nicy zmuszeni są zamieszkiwać

,,Od Delatyna droga stopnio-

scowości Kornycz pod Kolomy-

Jak widzimy, przed ponad

o dzisiejszym pl. Szeptyckie-

na przedmieściach, gdzie wśród

wo obniża się, a po Lanczynie,

ją. Nie byl więc kimś obcym na

170 laty Stanislawów odgrywal

go. W obecnym gmachu Wy-

ogrodów i sadów stoją mile domki

gdzie jest poczta i cesarska so-

naszych terenach.

tę samą rolę, co dziś ­ byl stacją

dzialu morfologicznego Aka-

z gankami, podpartymi kolum-

lanka, pejzaż staje się równy

Tęskniąc jednak do ziemi ro-

pośrednią w drodze do Karpat.

nami. Oprócz urzędu cyrkular-

jak stól. Przy drodze stoi wielka

demii Medycznej mieścilo się

Turyści nie zatrzymywali się

dzinnej, wkrótce osiadl w Pra-

starostwo (urząd cyrkularny),

nego jest tu sąd ziemski i karny,

ilość przydrożnych krzyży i ka-

dze i tu zaslynąl jako historyk

tu dlugo i Karol Zap też szybko

normalna (początkowa) szkola

urząd skarbowy i inne. Miej-

pliczek. Na odcinku od Lanczy-

stąd odjechal...

i archeolog. Uczeni wysoko oce-

i gimnazjum. Pomnik cesarza

scowa elita sklada się przeważ-

na do Kolomyi, stanowiącym 3

niają jego ,,Kronikę Czesko-Mo-

wystawiono w 1838 r. stara-

nie z urzędników, wiodących

mile, naliczylem ich aż 25.

Szlakiem cesarskim

rawską", którą Zap doprowadzil

niem starosty Kazimierza Mil-

pański tryb życia. Latem jest tu

Po noclegu w Kolomyi do Za-

Jego dalsza trasa prowadzi-

do roku 1526. Dokonal też wielu

bachera. Zlikwidowali go Pola-

dość wesolo: zjeżdża się okolicz-

blotowa jechalo się już szybko.

przekladów z literatury ukraiń-

la na Kolomyję i dalej do Zablo-

cy w latach I wojny światowej.

na szlachta, zamożni ormianie,

To też jest male żydowskie mia-

towa. Przyzwyczailiśmy się, że

skiej, rosyjskiej, polskiej i chor-

sztab pulku piechoty, wędrowny

steczko z drewnianym kościolem

Mile domki miejscowych

wackiej. Dzięki niemu czytelnik

najkrótsza droga prowadzi teraz

teatr polski ze Lwowa.

lacińskim. Chatki są tu niskie,

urzędników

czeski po raz pierwszy zapoznal

przez Otynię, ale w I polowie XIX

Dość znaczny jest handel ży-

krzywe, lepione z gliny i wierz-

w. trasa przebiegala nieco inaczej.

się z przekladem ,,Tarasa Bulby"

,,Na tak malej przestrzeni,

dowsko-ormiański, a od czasu,

by. Często pobielone, z malymi

Gogola.

,,Ze Stanislawowa do Kolomyi

którą zajmuje miasto, znajdują

gdy przyszla moda na hydro-

krzywymi okienkami i niskimi

w linii prostej jest nieco ponad 6

Ale dla przykarpackich kra-

się trzy kościoly: farny laciń-

patię, wslawily się kąpieliska

wejściami, bez kominów, pokry-

joznawców najbardziej cenne

mil (1 mila austriacka równala

ski, farny ormiański i dawny

w Bystrzycach (kursuje tam

te dachami ze źdźbel kukurydzy

się 7 596 m ­ aut.), ale gościńcem

są jego ,,Podróże i wędrówki po

jezuicki, oprócz nich jest jesz-

specjalny dyliżans), częste są

i liści... Jedyny murowany po-

Ziemi Galicyjskiej", które ukaza-

cesarskim wynosi cale 11 mil.

cze wielka synagoga".

wizyty polskiej szlachty, która

bielony i dość porządny budynek

ly się w Pradze w 1844 r. W roz-

Biegnie pólkolem przez Lysiec,

Farny, czyli parafialny, jest

jeździ do licznych uzdrowisk

wygląda jak arystokrata wśród

Bohorodczany, Nadwórną i Lan-

dziale X opisuje swoją wędrówkę

najstarszym i glównym kościo-

w Karpatach w cyrkulach sta-

swych brudnych towarzyszy.

ze Lwowa do Zablotowa, który

czyn, aby jak najlepiej powiązać

lem w mieście. Nazwa pocho-

nislawowskim czy kolomyj-

Jest to restauracja pani Chaimo-

równinne dobra kameralne z te-

leży w okolicach Śniatynia. Tra-

dzi od niemieckiego ,,Pfarrei"

skim ­ wszystko to sprzyja roz-

wej ­ wdowy po bogatym zablo-

sa wiodla przez Stanislawów.

renami górskimi i podgórskimi".

­ parafia. Teraz jest to Muzeum

budowie i odnowieniu miasta.

towskim Żydzie".

W ten sposób Zap musial ro-

sztuki. Inne: to ,,Blękitna cer-

W filialnej księgarni Jana Mili-

Najprawdopodobniej

jej

Wokól rynku

bić ogromne okrążenie, gdyż

kiew", a wielka synagoga sta-

kowskiego znalazlem najnowsze

zmarly malżonek zarobil swój

,,Spędziliśmy w Stanislawo-

gościniec cesarski czyli glówna

la na terenie skweru Ruskiej

wydania niemieckiej, polskiej,

majątek na handlu bydlem. Za

wie dzień i dwie noce ­ pisze

wioską rozlega się szeroka ni-

Zap. ­ Więc mieliśmy dość cza-

zina, gdzie odbywają się comie-

su, aby poznać miasto. Jest to,

sięczne jarmarki. Zap przyznal,

niewątpliwie, najmilsze i naj-

że nigdy nie widzial tyle bydla, co

piękniejsze miasto Galicji, poza

na tym targu 18 stycznia 1839 r.

Lwowem. W 1842 roku liczylo

Dużo jeszcze napisal o Galicji

10 564 mieszkańców, w tym 5

w swoim pamiętniku: o Karpa-

653 Żydów. Leży na urodzaj-

tach, o Huculach, o miejscowych

nej równinie pomiędzy dwoma

ziemianach. Styl ma lekki i czyta

Bystrzycami, liczne zaś wie-

się go z zapartym tchem. Trochę

że widniejące z daleka nada-

szkoda, że opisowi malego Zablo-

ją mu wspanialego wyglądu.

towa poświęcil więcej stron, niż

Miasto, które niegdyś otaczaly

Stanislawowowi. Z pewnością

mury forteczne, dziś są to cie-

pani Chaimowa się tu postarala...

niste promenady, jest bardzo

Szczególne slowa wdzięczno-

male. Piętrowe domki tworzą

ści za pomoc przy opracowaniu

czworokąt rynku, w którego

materialu należą się

centrum, zgodnie ze zwycza-

Wolodymyrowi Szulepinowi.

jem polskim, zbudowano ratusz

PANORAMA STANISLAWOWA ZE WZGÓRZ WOWCZYNIECKICH, 1848 R.