15

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

od TP odeszli czlonkowie na-

rodowości ukraińskiej i zalo-

żyli wlasne towarzystwo, to TP

w 1913 r.zmienilo nazwę na-

Polskie Towarzystwo Politech-

niczne we Lwowie, PTP).Bylo

to największe ówczesne zrze-

szenie inżynierów i techników

w Galicji, (w 1914 r. liczylo 1150

czlonków).Kozlowski w 1908 r.

byl wspólzalożycielem fachowej

Sekcji Elektrotechnicznej w PTP.

Sekcja polożyla wielkie zaslu-

gi dla ogólnego rozwoju elektro-

techniki w Galicji,analizując go,

wyszukując niedostatki rozwo-

POSIEDZENIE RADY ZWIĄZKU ELEKTROWNI POLSKICH W DNIU

ju i proponując nowe rozwiąza-

4 STYCZNIA 1939 R. W KRAKOWIE WRAZ ZE ZGROMADZONYMI

nia. Po I wojnie światowej Ko-

GOŚĆMI, UCZESTNIKAMI I KONFERENCJI ELEKTROWNI

zlowskibyl czlonkiem Wydzialu

W KRAKOWIE W 1919 R., KOZLOWSKI STOI TRZECI OD PRAWEJ

PTP (tak wtedy nazywano Za-

(ŹRÓDLO: MIECZYSLAW KUŹMICKI, ZWIĄZEK ELEKTROWNI

rząd Glówny PTP): w1919 r. byl

POLSKICH W LATACH 1919-1939, WARSZAWA 1939)

zastępcą sekretarza, w latach

Krzyżem Kawalerskim Orderu

1920­1923 i 1925­1934 sekre-

W 1930 r. reprezentowal SEP

Odrodzenia Polski.

tarzem, a w latach 1936-1939

na XII Zjeździe Delegatów Pol-

zastępcą prezesa. Jako sekretarz

skich Zrzeszeń Technicznych

Tragiczna śmierć

PTP byl autorem kilku rozdzia-

we Lwowie. Jako dyrektor re-

i podsumowanie

lów w księdze pamiątkowej wy-

prezentowal MZE oraz ZEOL

danej w 1927 r., w pięćdziesię-

Stanislaw Kozlowski zostal

jako czlonków zbiorowych SEP.

ciolecie istnienia PTP. W latach

zamordowany przez czerwono-

Będąc kierownikiem elektrow-

1922­1924 byl administratorem

armistów 22 września 1939 r.,

ni na Persenkówce, a potem dy-

,,Czasopisma Technicznego" ­

czyli w dniu zajęcia przez nich

rektorem MZE Kozlowski dzia-

organu prasowego PTP. Z racji

Lwowa. Okoliczności śmier-

lal także w Związku Elektrowni

pelnionych funkcji w PTP re-

ci nie są do końca znane, mial

Polskich (ZEP), który grupowal

SIEDZIBA (POLSKIEGO) TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE

prezentowal towarzystwo na

zginąć w miejscu pracy, albo na

elektrownie w Polsce, repre-

LWOWIE Z 1907 R., ZNAJDUJĄCA SIĘ PRZY ULICY ZIMOROWICZA 9

terenie elektrowni na Persen-

zewnątrz, np. na zjazdach de-

zentując ich interesy. Byl tam

(OBECNIE DUDAJEWA), ZDJĘCIE WSPÓLCZESNE (ŹRÓDLO: WIKIPEDIA)

legatów Naczelnej Organiza-

kówce, albo w nowym gmachu

przedstawicielem MZE oraz

cji Inżynierów Rzeczpospolitej

administracyjnym MZE (zaję-

w nieoznaczonym grobie na

z uczniami i studentami. Byl

ZEOL. W 1935 r. pelnil funkcję

tym wkrótce przez NKWD na

Polskiej, w Instytucie Psycho-

Cmentarzu Lyczakowskim.

także ofiarnym dzialaczem

prezesa ZEP, byl też czlonkiem

swoją siedzibę). Wedlug jednej

technicznym we Lwowie lub

Kozlowski byl żonaty ze Ste-

spolecznym, dzialając twórczo

Rady ZEP. Byl także prezesem

z wersji, mial zostać wezwa-

w Poradni Zawodowej Patro-

fanią Uhorczak (1893­1981),

we lwowskich organizacjach

Rady Nadzorczej Spóldzielni

ny przez sowieckiego oficera

natu nad Mlodzieżą Rękodziel-

która zostala przez sowietów

technicznych, reprezentując je

,,Polskie Elektrownie", prowa-

do uruchomienia elektrowni

niczą we Lwowie. W uznaniu

wywiezionana Syberię, skąd

też w calej przedwojennej Pol-

dzoną przez ZEP. Zorganizowal

w ciągu kilku godzin, na co mu

wielkich zaslug, w 1929 r. zostal

jednak udalo jej się przedo-

sce. Zaslużyl się przez to roz-

Ogólnokrajowy Zjazd Elek-

odpowiedzial, że jest to w tak

czlonkiem honorowym PTP.

stać do Londynu, gdzie dzialala

wojowi technicznemu swoje-

trowni Polskich we Lwowie

krótkim czasie niemożliwe, za

Kozlowski,  reprezentując

w miejscowym Kole Lwowian.

go rodzinnego Lwowa i Ziemi

(7­9 marca 1937 r.) w trakcie

co zostal zastrzelony na miej-

środowisko lwowskich elek-

Śmierć Kozlowskiego z rąk

Lwowskiej, a także przedwo-

którego  uroczyście  otwar-

scu,jako ,,sabotażysta". Wedlug

sowieckich najeźdźców prze-

tryków, wziąl w czerwcu 1919 r.

jennej Polski.

to wspomnianą nową siedzibę

jeszcze innej wersji (lecz naj-

udzial w I Zjeździe Elektrotech-

rwala  niezwykle  pracowi-

MZE. W trakcie zjazdu wyglo-

Epilog

sil dwa odczyty: Wytwarzanie

bardziej prawdopodobnej, którą

te, twórcze życie. Byl on pol-

ników Polskich w Warszawie,

prądu elektrycznego i Dzialal-

Andrij Kryżaniwskyj uzyskal

Jesienią 2022 r. dzięki ini-

skim patriotą oraz wybitnym

w trakcie którego utworzono

ność elektryfikacyjna miasta

od  Tadeusza  Paczkowskie-

cjatywie Andrija Kryżaniw-

fachowcem,

energetykiem,

Stowarzyszenie Elektrotech-

Lwowa (wspólautorem ostat-

go, wnuka naocznego świadka

skiego i staraniom środowi-

kierownikiem

elektrowni

ników Polskich (teraz Stowa-

zdarzenia), Kozlowski zostal

ska ukraińskich elektryków ze

i dyrektorem MZE we Lwo-

rzyszenie Elektryków Polskich,

niego byl Maurycy Altenberg,

celowo zastrzelony na terenie

Spólki ,,Lvivoblenergo", udalo

wie. Obejmując te stanowiska

SEP), organizację zrzeszają-

dyrektor ZEOL). Oba referaty

elektrowni przez sowieckiego

się odszukać miejsce jego po-

znacznie przyczynil się elek-

cą wszystkich polskich elek-

zostaly wydrukowane w spra-

oficera w momencie kiedy ten

chówku i postawić na nim na-

tryfikacji Lwowa i jego okolic.

trykówi w dużym stopniu

wozdaniu ze Zjazdu i w ,,Prze-

upewnil się, że Kozlowski jest

grobek. W imieniu polskich

Chętnie dzialalteżw innych

ksztaltującą rozwój elektryki

glądzie Elektrotechnicznym".

dyrektorem, podczas gdy Ko-

elektryków wielkie podzięko-

obszarach. Bardzo duże zna-

w Polsce (zwlaszcza w okre-

Ponadto Kozlowski byl tak-

zlowski ubrany w fartuch na-

wanie lwowskim elektrykom

czenie miala jego dzialalność

sie międzywojennym). Wraz

że kierownikiem technicznej

przekazal Prezes Stowarzysze-

lożony na garnitur sprawdzal

dydaktyczna, gdzie mial okazję

z utworzeniem SEP Sekcja Elek-

organizacji Targów Wschod-

nia Elektryków Polskich prof.

coś z monterami w instalacjach

podzielić się swoim bogatym

trotechniczna PTP stala się tak-

nich we Lwowie oraz w 1938 r.

Slawomir Cieślik.

elektrowni. Wedlug jeszcze in-

doświadczeniem zawodowym

że Kolem, a potem Oddzialem

przewodniczącymsekcji elek-

nej wersji, zapytany przez ko-

Lwowskim SEP (w tym czasie

trotechnicznej Targów. Należal

misarza Armii Czerwonej zaj-

Kolo, a później Oddzial Lwowski

do Straży Mogil Polskich Bo-

mującej gmach MZE kim jest,

SEP byl jedną z największych

haterów we Lwowie, w latach

odpowiedzial, że jest dyrek-

jednostek  terenowych  SEP

1936-1939, będąc tam czlon-

torem, sięgając do kieszeni po

w Polsce i np. w 1930 r liczyl 89

kiem Wydzialu. Byl ponadto

Kolega

legitymację, komisarz zaś są-

czlonków, na ogólną liczbę 630

czlonkiem Związku Rezerwi-

Andrij Kryżaniwskij

dząc, że sięga po broń zastrzelil

czlonków SEP i liczebnością byl

stów RP.

Muzeum Historii Elektryfikacji Ziemi Lwowskiej

go, co można uznać za próbę-

drugim po Oddziale Warszaw-

Za swoją dzialalność zostal

zaprzeczenia istnienia z góry

skim). Kozlowski byl tam se-

uhonorowany w 1931 r. Zlotym

PODZIĘKOWANIE

zaplanowanej zbrodni. Zostal

kretarzem w latach 1919-1922,

Krzyżem Zaslugi, w 1933 r. Krzy-

on  pochowany  pośpiesznie

czlonkiem Zarządu w latach

żem Niepodleglości, a w 1937 r.

1923­1925 oraz zastępcą prze-

Serdecznie dziękuję naszemu Koledze Andrijowi Kryżaniwskiemu z Muzeum Historii

wodniczącego w latach 1926-

Elektryfikacji Ziemi Lwowskiej ­ czlonkowi Oddzialu Rzeszowskiego SEP, pracowniko-

1927. Ponadto pelnil tam funk-

wi PSA ,,Lvivoblenergo" oraz znawcy historii lwowskiej elektryki ­ za odszukanie miej-

cję referenta odczytowego. We

sca pochówku inż. Stanislawa Kozlowskiego, ostatniego polskiego dyrektora Miejskich

wspólnych posiedzeniach PTP

Zakladów Elektrycznych we Lwowie oraz odbudowanie na Cmentarzu Lyczakowskim

i SEP wyglosil kilka odczytów,

nagrobka z napisami w językach ukraińskim i polskim, co przywraca Stanislawa Ko-

m.in. Wytyczne przy projekto-

zlowskiego pamięci wspólczesnych.

waniu nowoczesnych silowni

Podkreślić należy inicjatywę i determinację Kolegi Andrija Kryżaniwskiego w do-

parowych (z 1927 r., referat byl

prowadzeniu sprawy do końca. Nieocenioną pomoc otrzymal od Prezesa Spólki ,,Lvi-

zapewne związany z objęciem

voblenergo" Wolodymyra Matwijiszyna, a na co dzień pomocna byla Pani Dyrektor

przez niego wykladów na Poli-

,,Lvivoblenergo-Komunikacja" Halina Petruszka. Spólka ,,Lvivoblenergo" calkowicie sfi-

technice), Wrażenia z podróży

nansowala budowę nagrobka, za co również skladam wielkie podziękowania. Wszyst-

naukowej do Niemiec, Pokaz fil-

ko to stalo się w bardzo trudnych okolicznościach, w trakcie okrutnej wojny, w której

mu ,,Budowa Kolei na Zugspitze"

Ukraina zmuszona jest bronić się przed terrorem armii rosyjskiej.

(w 1934 r.), Elektryfikacja Polski

NAGROBEK STANISLAWA KOZLOWSKIEGO NA CMENTARZU

Odbudowa pomnika polskiemu inżynierowi w tak ciężkim dla Ukraińców czasie za-

(w 1937 r.). W latach 1929­1932

LYCZAKOWSKIM WE LWOWIE, ZBUDOWANY PRZEZ LWOWSKI

sluguje na szczególne uznanie i wdzięczność. Bardzo dziękuję

Kozlowski byl czlonkiem Zarzą-

ZAKLAD ENERGETYCZNY ,,LVIVOBLENERGO" (ŹRÓDLO: ARCHIWUM

wszystkim Ukraińskim Elektrykom, którzy przyczynili się do

du Glównego SEP w Warszawie.

A. KRIZANIWSKIY'EGO)

tego szczytnego dziela