17

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Z pamiętnika przewodnika

www.kuriergalicyjski.com

drewniana budowla. Tym ra-

kompleksy pieczarne na brze-

zem chcialem dokladniej zbadać

gach Dniestru znalezione są

ściany pieczary, czy nie ma tam

w pokladach trawertynowych ­

jakichś napisów czy rysunków

ciągnie dalej Pawlo Nieczytajlo.

i zbadać też samą pieczarę. Od-

­ Trawertyn jest dość miękką

powiednio przygotowalem się ­

skalą, powstalą przy osadzaniu

wziąlem mocną latarkę.

się węglanu wapnia w podziem-

nych wodach. W tym przypad-

Niezwykla pieczara

ku mamy typową kastrową pie-

Mialem nie bezpodstaw-

czarę. Co się tyczy Towtr, takie

na wersję, że pieczara pelnila

znalezisko jest tu niezwykle

kiedyś funkcję sakralną, więc

rzadkie. Jedyne, co mi przycho-

na jej ścianach mogą pozostać

dzi na myśl, że jest to Pieczara

jakieś rysunki czy petroglify.

pustelnika w okolicach miejsco-

Przede wszystkim poszuki-

wości Krutylów.

walem krzyży, wlaściwych dla

Historyk przypuszcza, że

NIETOPERZ

pieczarnych świątyń, klaszto-

krzyże mogą pochodzić z okresu

rów i pieczar pustelników. Ba-

archeologicznych neporotow-

XII-XVIII ww. Aby dokladniej

dania te mialy potwierdzić lub

skiego klasztoru skalnego. Leży

wyznaczyć okres, należaloby

odrzucić wersję sakralnej prze-

on w poludniowej części miej-

wykonać badania archeologicz-

szlości pieczary.

scowości Halica na prawym

ne. Ale początkowy material

Nie będę trzymal Czytel-

spadzistym brzegu Dniestrow-

jest. W pieczarze jacyś kopacze

CERAMIKA TWORZONA BEZ KOLA GARNCARSKIEGO

ników w niepewności ­ tak,

skiego zbiornika wodnego (120

przekopali niewielki dól przy

znalazlem tam interesujące ry-

m nad jego poziomem). Nie-

najbardziej uszkodzony przez

do palenia ,,ziela". Natrafilem

wejściu. Odnalazlem w ziemi

sunki! Jako pierwszy odnala-

stety dalszy los tego odkrycia

erozję. W glębi pieczary nie od-

naturalnie na nietoperza ­ bez

kilka fragmentów ceramiki. Je-

zlem dość interesujący, jak się

jest nieznany, bo od 1999 r. go-

nalazlem żadnych rysunków.

nich co to bylaby za pieczara?

den z ulamków jest typowy dla

potem okazalo, rzadki petroglif

spodarzą tam zakonnicy mo-

Na darmo wczolgalem się do

Znany archeolog i badacz podol-

XVII-XVIII wieków. Inny nato-

tzw. ,,milicznego" typu. Dekoru-

skiewskiego patriarchatu, któ-

niej przez wąskie wejście, co

skich pieczar, historyk Pawlo

miast jest niezwykly ­ niewiel-

je on wschodnią ścianę piecza-

rzy calkowicie przebudowali

nie bylo latwe dla mężczyzny

Nieczytajlo tak skomentowal

ka ceramika lepiona (tworzona

ry przy samym prawie wejściu.

ten dawny zabytek Ukrainy.

o solidnej budowie, obciążone-

moje odkrycie:

bez kola garncarskiego). Trzeba

Miliczny krzyż ­ ksztalt heral-

Krzyż na przeciwnej ścianie

go nadwagą, latami i klaustro-

,,Na brzegach Dniestru i jego

go dokladnie przebadać, bo jest

dycznego krzyża z poprzeczka-

naszej pieczary (też przy wej-

fobią. Wyczyn bohaterski!

doplywów odnaleziono ogólem

to interesujący artefakt świad-

mi na czterech jego ramionach.

ściu) nie podlega znanej klasy-

Wejście bylo niegdyś praw-

okolo 100 podobnych pieczar

czący, że pieczara wykorzysty-

Po francusku nazywany jest

fikacji. Przedstawiony jest na

dopodobnie o wiele szersze

i grot o dawnej funkcji sakral-

wana byla w bardzo dawnych

croix potencée, a po niemiec-

trójkątnej podstawie (schema-

i do wnętrza można bylo wejść

nej. Tak, to niewiele. Skalno-

czasach ­ może nawet w okresie

ku ­ Kruckenkreuz. W przekla-

tyczna Golgota?), a jego ramiona

schylając się lekko. Pieczara

-pieczarne  chrześcijańskie

brązu.

dzie ­ ,,krzyż miliczny". Bardziej

są rozdwojone. Podobny ksztalt

okazala się dość wysoką ­ od 2

zabytki sakralne są dość spe-

Jak uważa Pawlo Neczytajlo,

popularną nazwą tego ksztaltu

ramion możemy zaobserwo-

do 3 m, i posiada dwa odgalę-

cyficzną kategorią spuścizny

pieczara mogla być wykorzy-

jest ,,krzyż jerozolimski" ­uży-

wać na krzyżach-petroglifach

zienia: mniejsze okolo 1 m glę-

kulturowej. W obw. chmielnic-

stywana jako podziemna świą-

wano go w herbie chrześcijań-

w pieczarnej świątyni w miej-

bokości, i większe ­ do 3 m.

kim podobnych obiektów jest

tynia, ale mogla też być miej-

skiego królestwa jerozolim-

scowości Stinka w rej. czort-

Jest typowym przykladem ka-

kilkadziesiąt i co roku ich liczba

scem osiedlenia się okolo XVII

skiego w Ziemi Świętej w latach

kowskim. Sama pieczara znaj-

strowej pieczary z następnym

wzrasta, odkrycie więc kolejnej

w. mnicha-pustelnika, w okre-

1099-1291.

duje się na spadzistym brzegu

wymywaniem.

pieczary jest dla historyków

sie rozwoju pustelnictwa na

W pieczarach na Ukra-

Dniestru.

Na ścianach wyjawilem dość

niewątpliwie wydarzeniem".

Podolu. Ale, jak podkreślil na-

inie występuje rzadko. Krzyż

Trzeci krzyż ­ też na trój-

interesujące skamieliny. Nato-

- Odkrycie petroglifów jest

ukowiec, bez dokladnych ba-

tego rodzaju odkryl znany ba-

kątnej podstawie ­ wyryty

miast odnalezione graffiti są już

wydarzeniem unikalnym. Pra-

dań archeologicznych wszyst-

dacz pieczar prof. Bogdan Ri-

jest na pólnocno-wschodniej

wspólczesne, prócz nich kilka

wie wszystkie naturalne czy

ko to są jedynie przypuszczenia

dusz podczas swoich badań

ścianie, ale już w glębi. Jest on

butelek po wódce i urządzenie

wykonane  ręką  czlowieka

i wersje.

List do redakcji

Narodowego w Warszawie, który zajmo-

wal się kontaktami z Ukrainą. Obiecal, że

Potomkowie hrabiego Stanislawa Skarbka

podczas najbliższego pobytu na Ukrainie

będzie rozmawial na ten temat. Skończylo

Przeglądając ostatnio internet

się jednak na kilku telefonach, a w ostat-

natrafilem na zamieszczony

nim oświadczyl, że gdybym zebral odpo-

w listopadzie zeszlego roku

wiednie pieniądze, może udalo by się coś

w Waszym piśmie artykul pt.

zalatwić. Oczywiście takich pieniędzy nie

,,Byl taki dzień w Drohowyżu".

mam.

Lektura tego ciekawego

Potem byla pandemia i rok temu na-

artykulu przyspieszyla zamysl

paść Rosji na Wasz Kraj. Do Polski przy-

skontaktowania się z redakcją.

jechalo dużo uchodźców z Ukrainy. W in-

Muszę jednak zacząć od

ternecie na You Tube pokazaly się ostatnio

początku.

filmiki poświęcone fundacji hrabiego Sta-

nislawa Skarbka. Jeden z nich to zdjęcia

i czytany po ukraińsku tekst, a drugi to po-

Rodzina mojej matki byla związa-

dyrektorem Banku Ziemiańskiego. Sewe-

kaz slajdów z obszernym pisanym po ukra-

na z Kresami i ze Lwowem szczególnie.

ińsku tekstem. Pomyślalem, że warto by

ryna, jedna z trzech jego córek skończyla

Moja Babka Konstancja z Luszczewskich

ten tekst przetlumaczyć na język polski,

Uniwersytet Lwowski, wyszla za mąż za

Lubkowska ­ córka Zofii ze Skarbków

aby więcej rodaków moglo zapoznać się

otoczenie ­ smutny widok. Byliśmy też

asystenta Edwarda Romahna. W 1941 roku

Fryderyk Skarbek (

­ 1866) (dziadek

Luszczewskiej oraz później urodzona we

zostali, jak wielu pracowników Uniwersyte-

z dzielem Stanislawa Skarbka. W tym celu

w ,,izbie pamięci" poświęconej fundacji.

Lwowie ciotka Seweryna z Luszczewskich

mojej babki). Zmarl on jednak przed księ-

tu zaaresztowani przez Niemców i osadze-

znalazlem wśród uchodźców panią, która

Romahnowa wielokrotnie opowiadaly mi

ciem Jablonowskim i w związku z tym

W drodze powrotnej wstąpiliśmy na cmen-

zgodzila się przetlumaczyć tekst na polski.

ni na Majdanku, gdzie wuj zginąl, a ciocia

następny w kolejce byl jego syn Henryk

tarz ­ to czarna rozpacz!

o Lwowie i mieszkającej tam przed wojną

Obecnie dopracowujemy to tlumaczenie.

(  ) dalej Fryderyk (1869­1928) i ostatni

Następny związek rodzinny ze Lwo-

zostala przeniesiona do Ravensbruck.Tam

rodzinie. Jednak dopiero jak przeszedlem

Moim marzeniem byloby, żeby po

wem to Dzieduszyccy. Jak wspomnialem

doczekala końca wojny. Po wojnie zamiesz-

Stanislaw (1893­1978).

na emeryturę i zacząlem interesować się

zwycięskim zakończeniu wojny z Rosją

kala w Poznaniu. Pracowala najpierw jako

wyżej, swoimi wspomnieniami ze Lwowa

historią rodziny, a także ją spisywać, po-

Będąc we Lwowie odwiedziliśmy Teatr

asystentka profesora Ajdukiewicza (przed

można byloby wskrzesić ideę hrabiego

dzielila się ze mną moja ciotka Seweryna

czulem konieczną potrzebę odwiedzenia

Skarbkowski. Nie bez trudu udalo mi się

Stanislawa Skarbka i w Drohowyżu po

wojną profesora Uniwersytetu Lwowskie-

wejść do holu i zrobić zdjęcie wmurowane-

z Luszczewskich Romahnowa. Jej ojcem

Lwowa i jego okolic. Udalo się to dopiero

przeprowadzeniu niezbędnych remontów

go), a potem przejęla po nim Katedrę Logiki

go w ścianę medalionu z podobizną fundato-

byl brat mojej babki Konrad Luszczewski,

latem 2019 roku. Wybraliśmy się z żoną,

i adaptacji umieścić ludzi starych, których

a matką Antonina Dzieduszycka córka Se-

Matematycznej, uzyskala tytul profesora

ra. Następne miejsce to ­ Cmentarz Lycza-

wnukiem i jego żoną na kilkudniową sa-

wojna pozbawila opieki i dachu nad glową

i kierowala tą Katedrą do śmierci.

kowski. Wiele grobów ze znanymi polskimi

weryny i Wojciecha Dzieduszyckich. Woj-

mochodową wycieczkę do Lwowa śladami

Tak w telegraficznym skrócie przed-

oraz sieroty wojenne, aby tak jak to bylo

ciech Dzieduszycki byl znanym dzialaczem

rodziny. A jakie to ślady:

nazwiskami. Niestety grobu Skarbków nie

w zamyśle fundatora, mogly tam zdoby-

stawiają się moje rodzinne związki ze

udalo się nam odnaleźć. Dalej Cmentarz Or-

galicyjskim, poslem na sejm w Wiedniu.

Pierwszy związany z fundacją hr. Sta-

wać zawód. W tym celu można by powolać

Lwowem.

ląt. Tam bez trudu odnaleźliśmy grób Alek-

Konrad Luszczewski natomiast po ślubie

nislawa Skarbka. Otóż w dokumentach

Pobyt tam zainspirowal mnie do róż-

międzynarodową fundację.

z Antoniną Dzieduszycką przeniósl się do

sandra Skarbka syna Henryka (1874­1922).

fundacji fundator wyznaczyl z imienia i na-

Lwowa i tam pelnil różne funkcje. Byl po-

nych dzialań. Pierwsze to ­ pomysl, aby

Byl to czlowiek wielce zaslużony dla Pol-

zwiska kolejnych kuratorów, którzy mieli

Z POWAŻANIEM

podobną ,,Izbę pamięci jak w Drohowyżu

slem na Sejm I kadencji II RP z ramienia

być dozgonni i dziedziczni. Pierwszym

ski i Lwowa. Więcej o nim piszę na portalu

MACIEJ CIECHOMSKI

zorganizować w gmachu teatru we Lwo-

Stronnictwa Chrześcijańsko-Narodowego

,,Dzieje.Pl". Warto tam zajrzeć.

byl wspomniany w artykule książę Karol

UL. KORDIANA 21

wie. W tym celu dotarlem do pracowni-

Pojechaliśmy także do Drochowyża.

z ziemi brodzkiej, a także prezesem Towa-

Jablonowski. Ponieważ nie mial on mę-

05-502 PIASECZNO

ka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa

Obejrzeliśmy budynek z zewnątrz i jego

rzystwa Gospodarczego we Lwowie oraz

skich potomków, następnym mial zostać

MACIEJCIECH@GMAIL.COM