18

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Kiedyś we Lwowie  (cz. 1)

Historia rozwoju przemyslu

we Lwowie należy do jednego

z aktualnych i interesujących,

a jednocześnie nieznanych

tematów. Prawdopodobnie

dlatego, że związana jest

z różnymi okresami życia

miasta, z nieznanymi nam

entuzjastami przemyslowego

rozwoju Lwowa, ludźmi,

których już dawno nie ma,

żyjących w różnych czasach,

GODLO GOSPODY CECHOWEJ ŚLUSARSKIEJ, XVIII W.

pochodzących z różnych

grup socjalnych, o różnych

Przez stulecia istnialy cechy,

stalej naprawy zniszczeń murów

wyznaniach i światopoglądach.

zajmujące się wyrobem plótna

miejskich i domów. Cegielnie,

DZWONEK CECHU ŚLUSARZY

Stare sowieckie stereotypy

i odzieży: sukiennicy, tkacze,

przemysl budowlany, papiernie,

LWOWSKICH Z XVIII W.

SKARBONKA CECHOWA

­ ,,we Lwowie nigdy nie

kapelusznicy. Obróbką skóry

produkcja wosku, wojskowość

KRAWCÓW, 1662 R.

bylo przemyslu" z serii ,,my

i historykom. Jednak warto wy-

trudnili się szewcy, rymarze;

(prochownia) przy dobrym za-

przynieśliśmy tu kulturę"

dobyć z mroków historii nazwi-

od średniowiecznych cechów ­

a obróbką metalu kowale, ślu-

rządzaniu wnosily do miejskiej

­ stoją na przeszkodzie

ska kilku najbardziej znanych

pierwowzorów przedsiębiorstw

sarze, ludwisarze, blacharze,

kasy największe sumy.

obiektywnej oceny roli Lwowa

utalentowanych przedsiębior-

przemyslowych.  Zjednocze-

iglarze, kotlarze. Od wieków po-

Rozwojowi cechów rzemieśl-

w rozwoju przemyslu.

ców, fanatów swej sprawy. Tak,

nia rzemieślników powstaly

trzebni byli rzemieślnicy, zaj-

niczych sprzyjaly wojny, oblęże-

niemożliwym jest opisać wszyst-

w celach gospodarczych i lączy-

mujący się obróbką drewna ­

nie, epidemie czy pożary. W 1527

kie przedsiębiorstwa, które ist-

ly w sobie wiele funkcji. Oprócz

stolarze i cieśle. Oni wlaściwie

r. w olbrzymim pożarze splo-

IRYNA KOTLOBULATOWA

D

nialy, ale historie ich zalożycie-

tych ściśle produkcyjnych, byly

stali się pierwszymi budowni-

nąl caly średniowieczny Lwów

ziś, gdy Lwów stal się mek-

li, przedsiębiorców zawziętych,

dla swych czlonków swego ro-

czymi. Oprócz budowania mo-

i przedmieścia. Mieszkańcy go-

ką turystyczną, a daw-

znanych i mających sukcesy,

dzaju szkolą rzemiosla, mialy

stów, baszt, furt, ganków i bud

towi byli opuścić pogorzelisko,

ne obiekty przemyslowe

warto jednak przytoczyć.

magazyny surowców. Uczniowie

jarmarcznych. Ale to oni wzno-

ale bezprecedensowe królewskie

z różnych okresów, doprowa-

Jacy byli? Od czego zaczynali

uczyli się tu zasad życia w cechu,

sili kościoly, cerkwie i klaszto-

dlugoterminowe ulgi podatkowe

dzone do ruiny, przestaly istnieć,

zanim stali się znani? Przykro,

ci ze swej strony często wcho-

ry. Nie mniej ważne dla miasta

zatrzymaly ich na miejscu. Splo-

przypomnijmy sobie ważniejsze

ale dotychczas nie jest znane ich

dzili do rodzin swych mistrzów,

byly cechy murarzy i garnca-

nąl gotycki Lwów, a do jego odro-

obiekty przemyslowe przeszlości

pochodzenie, detale życiorysów,

tworząc wielowiekowe dyna-

rzy, posiadających umiejętność

dzenia przyczynil się renesans

i ich wlaścicieli. Temat jest aktu-

a ich nazwiska są prawie nie-

stie. Niestety, tylko niewielka

wypalania wyrobów z gliny

z jego kamiennym i ceglanym

alny, gdyż obecni przedsiębiorcy

obecne w Wikipedii. Powielane

ich część jest personifikowana.

(kafli, dachówek i cegiel). Bez

budownictwem. XVIII w. zacząl

nie mając żadnej wiedzy o wielo-

są jedynie znane fragmenty bądź

W 1407 r. we Lwowie istnieje

przerwy dzialaly cechy my-

się dla Lwowa calkowitym zu-

wiekowej historii przemyslu we

niedokladna informacja doty-

już 14 cechów rzemieślniczych,

dlarzy, kominiarzy i chandle-

bożeniem spowodowanym przez

Lwowie, chętnie używają dat za-

cząca ich życiorysów. Większość

w których polączylo się 500

rzy (wytwórców świec od ang.

grabież i olbrzymie kontrybucje,

lożenia znanych lwowskich ma-

z nich byla aktywna spolecznie,

mistrzów z 36 rzemiosl. W róż-

candle ­ świeca), bowiem wosk

nalożone przez wojska szwedz-

rek z przeszlości usilując sprawić

przez lata byli radnymi Lwowa,

nym okresie cyfra ta waha się

od dawna byl jednym z towarów

kie Karola XII w 1704 r. Wiek

wrażenie kontynuacji ich dzia-

deputowanymi do Sejmu Kra-

zależnie od liczby zawodów, po-

eksportowych Galicji. Pisząc

zakończyl się zajęciem Lwowa

lalności. Ale to nie ten czas, nie te

jowego, stali na czele stowarzy-

trzebnych spoleczności miej-

o lwowskich organizacjach za-

przez Austriaków po pierwszym

skladniki i produkcja daleko nie

szeń zawodowych i towarzystw,

skiej. Wewnątrz organizacji ce-

wodowych (1929), dr Lucja Cha-

rozbiorze Polski w 1772 r. Lwow

ta. Nie wiemy nawet, czy wspól-

instytucji finansowych, byli

chowych mialy swój początek

rewiczowa nadmienila ponad

stal się stolicą Królestwa Gali-

cześni producenci orientują się

szczodrymi mecenasami. Dzię-

przedsiębiorstwa przemyslowe ­

100 zawodów rzemieślniczych.

cji i Lodomerii ­ jednej z wielu

w temacie.

ki ich hojnym wkladom stawia-

na co potrzeba bylo kilku stuleci.

W XVI-XVIII ww. w dzialal-

prowincji austriackich, ale od-

Nie mamy, niestety, możli-

no we Lwowie wybitne budowle,

Na ich fundamencie powstawaly

ności cechów rzemieślniczych

dalonej i biednej w porównaniu

wości w krótkim tekście (nawet

uczelnie, nadawane byly sty-

również organizacje spoleczne,

obserwuje się nowe ukierunko-

z innymi.

w kilku jego odcinkach), opo-

pendia dla utalentowanych stu-

towarzystwa sportowe, obronne

wania. Lwowscy rzemieślnicy

Pierwsze lata austriackiego

wiedzieć o wszystkich nadzwy-

dentów, inżynierów, artystów.

(tow. strzeleckie, sokolska or-

produkowali już nie tylko pew-

panowania zapisaly się w histo-

czajnych osobach, entuzjastach,

Warto wspomnieć ich nazwiska,

ganizacja i inne). W cechu moż-

ną ilość towaru na czyjeś zamó-

rii niewiarygodną ilością no-

fachowcach w swej sprawie ­

dowiedzieć się więcej o ich po-

na bylo znaleźć obronę, uzyskać

wienie lub za pieniądze klien-

wych praw i reform, związanych

przemyslowcach, przedsiębior-

chodzeniu, o ich rodzinach, frag-

pożyczkę (tak powstaly kasy

ta i z jego materialu, ale zaczęto

z uporządkowaniem admini-

cach, finansistach, o dzialają-

mentów życiorysów, aby uświa-

wzajemnej pomocy i organizacje

produkować na wlasny koszt

stracji, gospodarki, oświaty i re-

cych w przeszlości zakladach

domić sobie, co ich wyróżnialo

związkowe). Rzemieślnicy wy-

nadwyżki wyrobów i sprzeda-

gulacji środowiska miejskiego.

Lwowa ­ samo ich wyliczanie

spośród wielkiej rzeszy miesz-

konywali swój obowiązek oby-

wać. Interesujące, że te, zrodzone

Dotknęly one wszystkich sfer

zajęloby kilka szpalt gazetowych.

kańców miasta i jak przez wzloty

watelski i uczono ich dyscypli-

we Lwowie w dawnych czasach

życia mieszkańców i ich dzia-

Wbrew opinii, że Lwów ni-

i upadki dążyli do sukcesu.

ny podczas dzialań wojennych,

rzemiosla, istnieją do dziś.

lalności. Austriacka maszyna

gdy nie byl miastem przemyslo-

Trudno ogarnąć wszystko. ,,Za

np. w obronie murów miejskich

Znaczną część w docho-

biurokratyczna przemielila caly

wym musimy stwierdzić, że tak

kadrem" pozostanie wielu przed-

przed najazdami. Byl to swe-

dach miasta i jego wydatkach

istniejący dotąd ustrój i ustali-

nie jest. Wrażenie to powstalo

siębiorców dziedziny budowla-

go rodzaju pierwowzór obecnej

mialy miejskie cechy. Wśród

la nowe zasady i ograniczenia.

w dużej mierze przez publikację

nej, często powiązanych z wla-

obrony terytorialnej.

nich pierwsze miejsce zajmo-

W 1778 r. zatwierdzone zosta-

w 1888 r. fundamentalnej pra-

snymi biurami projektowymi

Bezpośrednio  zapotrzebo-

waly mlyny. Ich liczba byla

ly Generalne zasady dla cechów

cy Stanislawa Antoniego Szcze-

(np. firma Wincentego Rawskie-

wania mieszkańców miasta

określana potrzebami miasta

rzemieślniczych, które regulo-

panowskiego ,,Nędza Galicyi

go, Firma ,,Zachariewicz & So-

zapewnialy cechy spożywcze:

i koniecznością posiadania za-

waly calą ich dzialalność. Przy

w cyfrach i program energicz-

snowski", firma producenta gipsu

piekarze, piwowarzy, rzeźni-

pasów. Większość przedsię-

tym szereg ustaw sprzyjalo roz-

nego rozwoju gospodarstwa kra-

i wapna Antoniego Franza). Omi-

cy­najstarsze z istniejących za-

biorstw miala charakter mono-

wojowi  wlasnych  przedsię-

jowego". Od tej chwili zostalo to

niemy wielkie przedsiębiorstwa

wodów, a też krupiarze, mlyna-

polii. Np. cegielnie nie podlegaly

biorstw. W tym okresie ludność

przyjęte jako aksjomat, chociaż

ogrodnicze, dostarczające do

rze, slodownicy, miodosytnicy.

dzierżawie, przez konieczność

Lwowa znacznie się powiększy-

wśród znanych ekonomistów są

miasta jarzyny (firmy Klimowi-

la ­ do miasta naplynęlo wie-

zarówno zwolennicy jak i prze-

czów, Wolańskich), przedsiębior-

lu wojskowych, urzędników,

ciwnicy tej tezy. Przy tym do-

stwa spożywcze (wyroby mięsne

rzemieślników i poszukiwaczy

brze znane są pomyślne projek-

Rucker, Kiczales). Nie da się krót-

lepszego losu z Austrii, Bohemii

ty promocyjne, przedstawiające

ko opowiedzieć o przemyśle naf-

(Czech), Moraw i Węgier.

osiągnięcia galicyjskich prze-

towym, gazowym, drzewnym,

Jak zapisal ks. Ignacy Chody-

myslowców, jak chociażby Rol-

dziesiątkach drukarni, zakla-

niecki, autor pierwszej druko-

niczo-przemyslowa Wystawa

dach przemyslu lekkiego, hutach.

wanej ,,Historii Lwowa" (1829),

w 1877 r. i Powszechna Wysta-

Wielka liczba zakladów przemy-

w 1785 r. we Lwowie bylo 25 tys.

wa Krajowa w 1894 r. we Lwo-

slowych i warsztatów rzemieśl-

mieszkańców. W ciągu XIX w.

wie, a również wiele regional-

niczych z różnych dziedzin za-

ludność wzrosla z 38 tys. w 1800

nych wystaw przemyslowych

bezpieczala mieszkańców miasta

r. do 119 tys. w 1890 r.

czy specjalizowanych wystaw

swymi wyrobami. Na ich bazie

Na powolny rozwój przemyslu

w Paryżu, Wiedniu, Londynie

powstawaly po wojnie przed-

w I polowie XIX wieku wplyw

czy Poznaniu, których uczest-

siębiorstwa sowieckie ­ ale to

mialo kilka czynników ­ przede

nikami byli lwowscy wystawcy.

już zupelnie inna opowieść.

wszystkim  obojętność  wla-

Pozostawmy ocenę stanu go-

Historia przemyslu rozpo-

dzy. Brak wykwalifikowanych

spodarczego Galicji ekonomistom

czyna się w dawnym Lwowie

pracowników kompensowano

SZTANDAR MLODZI CECHOWEJ KRAWCÓW I KUŚNIERZY, 1759 R.