19

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

polożeniu tutejsi przemyslow-

zaproszeniem do Galicji rze-

przedsiębiorczym i z inicjaty-

cy, których ogólem liczy miasto

mieślników z bardziej rozwi-

wą. Przy tym wladze central-

nasze wedle podania miejskie-

niętych regionów monarchii.

ne nie czynily żadnych kroków

go biura statystycznego okolo

Przejazd do Lwowa, możliwość

w kierunku rozwoju przemyslu

12.000 ludzi. Zawsze i wszę-

bezplatnego uzyskania oby-

czy handlu. Jedynie zwiększaly

dzie bogactwo i świetność miast

watelstwa miasta i liczne ulgi

ilość podatków, co kladlo się cię-

opiera się na zamożności klas

podatkowe  byly  obiecującą

żarem na ramiona galicyjskich

przemyslowych i handlowych ­

perspektywą. Jednak wladze

platników: podatek gruntowy,

reszta ludności miasta każdego

centralne we Wiedniu stara-

stanowy, domowy, zarobkowy,

to tylko konsumenci. Przymna-

ly się, aby na nowy rynek tra-

kasowy, drogowy, od wyrobów,

żają bogactwa miastu w ekono-

fialy towary wyprodukowane

i to przy tym na dodatek wielka

micznem znaczeniu tego wyra-

przez austriackich producen-

ilość innych poborów. Pojedyn-

zu tylko przemyslowcy i kupcy.

tów. Nowe niemieckie wladze,

cze pozycje wydawaly się nie

Ztąd wynika, że gdzie ludność

osadzone przez Wiedeń, dale-

wysokie, ale w sumie trudno

przemyslowa jest ubogą, tam też

kie byly od znajomości potrzeb

bylo określić, za co i ile się placi.

z pewnością i miasto cale do bo-

ludności miasta. Do tego system

Kolejnym ważnym przykla-

gatych liczyć się nie może, a po-

biurokratyczny na wszystkich

dem byl bardziej niż dziwny

nieważ, jak powyżej skonstato-

poziomach niszczyl wszelkie od-

stosunek wladz do zakladania

waliśmy, we Lwowie jest ludność

dolne inicjatywy. Jedną z prze-

instytucji finansowych w Gali-

przemyslowa ubogą stosunkowo

szkód stalo się wprowadzenie

cji. Ziemianie zmuszeni byli do

(z nadzwyczaj nielicznemi wy-

w 1784 r. obowiązkowego stem-

zaciągania pożyczek i kredytów

OBESLANIE (CECHA) KRAWCÓW

jątkami) więc też nie może niko-

pla na dowolnej produkcji ­ na-

w jedynym źródle ­ Wiedeńskiej

LWOWSKICH, 1619 R.

mu przyjść na myśl poczytywać

wet na drobnej galanterii. Po pię-

Kasie Oszczędności. Te utrud-

OBESLANIE (CECHA) RUSKICH

Lwów caly za miasto zamożne.

ciu latach wartość stemplowania

nienia wzrastaly z każdym ro-

KUŚNIERZY LWOWSKICH, 1594 R.

W dalszej konsekwencji powie-

zmniejszono o polowę, ale sama

kiem. Okolo 20 lat trwal proces

W 1829 r. ks. Ignacy Chody-

dzieć można, że gdyby ­ czy to

procedura i związane z nią for-

zalożenia Galicyjskiego Towa-

niecki w poslowiu do swej ,,Hi-

przedsiębiorstwa przemyslowe.

reprezentacja miasta, czy kto-

malności byly na tyle zlożone, że

rzystwa Kredytowego Ziem-

storii Lwowa" podkreślal:

W 1816 r. we Lwowie bylo 2109

kolwiek bądź inny, kompetentny

,,...przemysl nie przyszedl jesz-

zabijaly w potencjalnym produ-

skiego. Po raz pierwszy tę sprawę

cechowych i pozacechowych

do tego, usilnie i systematycznie

cze do takiego wzrostu w Galicyi,

cencie wszelką inicjatywę i chęć

zaczęto rozpatrywać w 1822 r.,

rzemieślników i wyrobników.

zająl się usunięciem przeszkód,

do jakiego móglby być doprowa-

produkowania czegokolwiek.

a już po trzech latach zapropono-

W 1827 r. ich liczba wzrosla do

stojących na zawadzie rozwojo-

dzony. Nie jedna galęź onego jest

Dziennikarz

Stanislaw

wano projekt zalożenia takiego

3027 osób.

wi zamożności przemyslowców

zaniedbana zupelnie, inne są

Schnür-Peplowski w książ-

towarzystwa pod obrady Sejmu.

Na początku XIX w. ,,fabry-

lwowskich, to tym sposobem

jeszcze w kolebce, a drugie poczy-

ce ,,Obrazy z przeszlości Galicji"

Pokonanie wszystkich trudno-

ki" podobne byly do warszta-

przyczynilby się bardzo sku-

nają dopiero przychodzić do zna-

(1896), spisanej na podstawie

ści i oporu wladz centralnych

tów, mieścily się, z zasady, kolo

tecznie do podniesienia świet-

czenia. Tymczasem stan fabryk

lokalnej prasy lwowskiej pisal:

i finansowych doprowadzilo do

piętrowego budynku, w którym

,,Biurokracya, zawistna z za-

ności i bogactwa naszego miasta

i rękodziel we Lwowie daleko jest

wydania cesarskiego patentu

mieszkal wlaściciel. Niektóre

sady każdej narodowości i z na-

w ogóle.

lepszym, jak w innych miastach

dopiero w roku 1841. Patent za-

byly zarejestrowane i posiadaly

tury swej centralistyczna, prze-

Dwie są glówne przyczy-

galicyjskich. Robią tu wszelkie

twierdzal statut Towarzystwa

wlasne nazwy. Przeważnie roz-

ciwną byla konsekwentnie każdej

ny tego objawu, że rękodzielnicy

gatunki instrumentów muzycz-

i na pierwszym zebraniu obrano

wijano tradycyjne dla Lwowa

próbie rozbudzenia przemyslu

i przemyslowcy lwowscy biedują:

nych, szczególney dobroci i pięk-

na przewodniczącego księcia Le-

dziedziny ­spożywczość: mlyny,

w Galicyi. Chciala, by kraj ten rol-

brak pomiędzy nimi ludzi z wyż-

ności, naywięcey atoli tychże,

ona Sapiehę. Wieloletnie wysilki

piekarnie, browary, gorzelnie;

niczy zależnym byl w zupelności

szą inteligencją, z naukowem wy-

również jak i noty muzyczne,

i upór tak wplywowych osób,

budowlane ­ cegielnie, obrób-

pod względem ekonomicznym od

ksztalceniem w swym zawodzie,

sprowadzanych bywa z Wiednia.

jak ks. Leon Sapieha, hr. Hen-

ka drewna i metali. Najbardziej

t. z. krajów dziedzicznych monar-

a powtóre szczuplość kapitalu ob-

Znaczny ich zapas posiadaly nie-

ryk Dzieduszycki, hr. Aleksan-

ambitni producenci z ryzykiem

chii, by te ostatnie zawsze znala-

rotowego, jakim przedsiębiorstwa

gdyś księgarnie lwowskie Pfaffa

der Fredro, Tadeusz Wasilewski

wkladali pieniądze i rozwijali

zly w Galicyi obfite źródlo zbytu.

tutejsze zazwyczaj rozporządzają.

i Wilda, i dotąd jeszcze utrzymu-

doprowadzily do powstania in-

dzialalność w innych dziedzi-

W tamowaniu przemyslu rząd nie

Pozwolę sobie bliżej uzasadnić

ją się w tychże, tudzież Pillera

stytucji, bez której niemożliwy

nach. W pierwszych dziesięcio-

postępowal gwaltownie, despo-

to twierdzenie. Otóż, co się tyczy

i Kuhna, a w roku 1814 Waclaw

byl rozwój Galicji. Zapoczątko-

leciach XIX w. wlaściciele, pra-

tycznie. Przeciwnie, pozwalal na

drobnego przemyslu rękodzielni-

Schütz zalożyl osobny handel

walo to powstawanie kolejnych:

gnący rozwoju swych zakladów,

zakladanie fabryk, gdyż z góry

czego, to w XIX. wieku powinien

muzykaliów, który dotychczas

Galicyjska Kasa Oszczędności

poszukiwali możliwości zniże-

wiedzial, że nieszczęśliwy przed-

on być w ten sposób kierowany,

prowadzi sukcessor jego Jan Nie-

(1844), Akademia Techniczna

nia kosztów produkcji i umiesz-

siębiorca prędzej czy później bę-

ażeby przeradzal się stopniowo

mirowski. Piękne rysunki na ka-

(1844), Galicyjskie Towarzystwo

czali produkcję w oddalonych

dzie musial ulec trudnościom for-

w przemysl fabryczny".

mieniu tloczone, i nuty muzycz-

Gospodarskie (1845), Izba Han-

dzielnicach, na peryferiach, za

malnym, szykanom clowym.

ne wychodzą z Litografii Pillera,

Istnienie prężnych zakladów

dlowa i Przemyslowa (1850), To-

miejskimi rogatkami. Powsta-

Znanym w calej Galicyi byl

zalożoney tu przez tegoż r. 1822.

naukowych, jakimi z czasem

warzystwo Akcyjne Galicyjskiej

nie pierwszych przedsiębiorstw

wypadek następujący: Pewen

Roboty stolarzy i siodlarzy tutey-

staly się Akademia Techniczna

kolei im. Karola Ludwika (1861),

wiązalo się też z warunkami

obywatel w tarnowskiem uzyskal

szych ubiegają się z wiedeńskie-

(późniejsza Politechnika Lwow-

Galicyjski Akcyjny Bank Hi-

geologicznymi.  Przedsiębior-

pozwolenie na zalożenie fabry-

mi, i wszędzie osobliwie do Rossyi

ska) i Uniwersytet Lwowski

poteczny (1867), Miejska Szko-

stwa, związane z wydobyciem

ki kartonów, dreliszków, cyców

rozsylane bywają. Jest także fa-

sprzyjalo powstaniu środowi-

la Przemyslowa (1876), Szko-

i produkcją gipsu, alabastru czy

i perkalów. Towar ten, sprowa-

bryka pojazdów, która dla Galicyi

ska naukowego i techniczne-

la Politechniczna (1877), które

cegielnie sytuowano w okoli-

dzony z Czech, z Morawii, z Szlą-

i Rossyi naykosztownieyszych

cach, bogatych w poklady gipsu

go ­ inżynierów i architektów.

w znacznej mierze wplynęly na

ska, znajdowal obfity popyt u nas,

dostarcza karet i koczów, równa-

i gliny ­ na Kulparkowie, Per-

Ich prace, opracowania, wyna-

rozwój regionu, na ksztalcenie

zwlaszcza u klas niższych. Po

jących się z wiedeńskiemi co do

senkówce, Snopkowie, Zofiówce,

lazki i dzialalność praktyczna

przyszlej  wykwalifikowanej

pewnym czasie wyslal ów oby-

piękności i mocy. Wiele cienkiey

Pohulance, Sichowie czy Zamar-

znalazly odbicie w dzialalno-

kadry ­ inżynierów, architek-

watel znaczną ilość swych wy-

bielizny stolowey wychodzilo

stynowie. Liczne mlyny, bro-

ści przedsiębiorstw przemyslo-

tów, uczonych, przemyslowców,

robów na jarmark do pobliskie-

z fabryki lwowskiey, a z garbarni

wary i gorzelnie ­ umieszcza-

wych, określaly wysoki poziom

urzędników i ogólnie fachowców

go miasteczka. Zamiast kupców,

niemalo skór wyprawnych. Nie-

no w podmiejskich wioskach,

wykonania, jakości i odpowia-

z różnych dziedzin.

zajęli się jego transportem straż-

gdyś także 58 jedwabiarzów wy-

gdzie bylo pod dostatkiem dobrej

daly najnowszym standardom.

Stabilizacji w Galicji nie

nicy clowi. Ci wprawdzie nie za-

rabialo tu 15, 465 lutów jedwabiu.

wody ­ na Zniesieniu, Kleparo-

Najlepsi lwowscy architekci

sprzyjal i ten fakt, że nie po-

przeczyli dobroci wyrobów, lecz

Fabryk likieru i wódek, w r. 1812

wie, Zamarstynowie. Dogodne

szybko opanowali nową dziedzi-

wstala żadna fundacja dobro-

szukali na każdej sztuce materyi

bylo 4 we Lwowie, ale tylko 2, to

polożenie podmiejskich wiosek,

nę ­ architekturę przemyslową.

czynna, zaś powstaniu insty-

znaczka stemplowego, za które-

jest, Lanerego i Baczelesa, dobre

ich bliskość do miasta, znacznie

Niestety, burzliwy wiek XX nie

tucji prywatnych ­ jak fundacja

go wybicie należala się rządowi

wyrabialy likiery, drugie zaś 2

niższe akcyzy, walory geolo-

pozostawil nam żadnego z tych

hr. Skarbka ­ wladze opieraly

drobna oplata. Bez owego znacz-

nie zaslużyly nawet na imie fa-

giczne szybko doprowadzily do

obiektów w stanie pierwotnym.

się. W takich warunkach nie

ka nie mogli zezwolić na sprzedaż

bryk; teraz jest ich 19 (w r. 1829),

rozwoju tych miejscowości. Jako

Na zawsze utracono lub przebu-

powstawaly w Galicji żadne fa-

materyi. Ku niemalej konfuzyi

lecz i ta liczba bylaby dla Galicyi

przyklad może slużyć Zniesienie,

dowano przemyslowe budowle,

bryki ani gmachy publiczne.

dowiaduje się biedny przedsię-

dostateczna, (gdyż niźsza klas-

które stalo się dzielnicą przemy-

autorstwa tak wybitnych archi-

Urzędy i instytucje rządowe

biorca, że znaczkowanie wyrobów

sa ludu, prostey tylko używać

slową i rozwijalo się praktycznie

tektów, jak J. Awina, L. Ramulta,

mieścily się w dzierżawionych

odbywa się jedynie w Wiedniu.

zwykla gorzalki) i może nawet za

do końca lat 1930. Przelożenie

J. Boguckiego, W. Derdackiego, E.

domach prywatnych, częścio-

Obliczywszy koszta przewozu

granicę, osobliwie do Rossyi lub

kolei w 1861 r. przyczynilo się do

Żychowicza, A. Zachariewicza, F.

wo w dawnych klasztorach,

tam i napowrót, przekonal się, że

innych krajów austryackich, do-

rozwoju wielu przedsiębiorstw

Kasslera, A. Kornbluta, M. Mako-

skasowanych przez wladze. Tak

nie może wspólzawodniczyć z fa-

starczać swoich produktów. Piwo

przemyslowych, usytuowanych

wicza, P. Tarnawieckiego, W. Sa-

w 1789 r. w kościele Niepokala-

brykami czeskiemi lub szląskie-

angielskie warzyl tutay nieja-

wzdluż jej przebiegu ­ ulic Gro-

dlowskiego, M. Ulama.

nego Poczęcia NMP ss. bernar-

mi i zwinąl swe przedsiębiorstwo

ki Brunner piwowar, a Preschel

deckiej, Żólkiewskiej, Janow-

Zapomniane są nazwiska

dynek (klarysek) na początku

ze stratą olbrzymią. Jest to wypa-

sprowadzil ze znacznym kosztem

skiej, Persenkówki.

lwowskich  przedsiębiorców,

ul. Lyczakowskiej umieszczo-

dek jeden z tysiąca podobnych".

pierwszą rozsadę chmielu cze-

W 1877 r. dziennikarz i dzia-

którzy w przeszlości tak po-

no magazyn tytoniu dla nowo

skiego, który nad chmiel krajowy

lacz spoleczny Teofil Meruno-

myślnie dzialali we Lwowie.

Oprócz  różnego  rodza-

otwartej fabryki w Winnikach

wielką posiadal wziętość".

wicz gorzko i z oburzeniem pi-

ju zakazów, rząd nie popieral

pod Lwowem; w kościele Na-

ILUSTRACJE: LUCJA CHAREWICZOWA,

sal o ówczesnym stanie Lwowa:

w Galicji rozwoju przemyslu,

wiedzenia NMP oo. karmelitów

Byl jednak szereg przedsię-

,,LWOWSKIE ORGANIZACJE ZAWODOWE ZA

CZASÓW POLSKI PRZEDROZBIOROWEJ" (1930 R.)

,,...Wiadomo aż nadto do-

handlu czy rolnictwa, two-

(dzisiejsza ul. Kniazia Romana)

biorców, którzy nawet z ryzy-

brze, w jak smutnem znadują się

(cdn.)

rzyl liczne utrudnienia ludziom

usytuowano fabrykę jedwabiu.

kiem bankructwa, zakladali