22

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Tajemnice i legendy Cmentarza Lyczakowskiego  (cz. 7)

W 1923 roku ,,Gazeta

lwowska" tryumfalnie

pisala, że ,,w ciągu dwu

ostatnich dni funkcjonariusze

Ekspozytury policyjno-śledczej

aresztowali dwie szajki

szakali cmentarnych, które

od dluższego czasu grasowaly

na cmentarzach lwowskich,

niszcząc w wandalski

sposób grobowce, pomniki

i ogrodzenia. Jedna szajka

grasowala na cmentarzach

Lyczakowskim i Janowskim,

a druga na Żydowskim. Szkody

wyrządzone przez te hieny

GRÓB STANISLAWA

cmentarne wynoszą dziesiątki

SZCZEPANOWSKIEGO PRZED

POMNIK NA GROBIE TADEUSZA

miliardów Mkp". Efekt byl

się straż cmentarna. Magistrat

Uczestniczyla zaś w uroczysto-

USTAWIENIEM POMNIKA

ROMANOWICZA

jednak mizerny ­ po prostu nic

zawiadomiony o tej kradzie-

ści żona i siostra zmarlego, sze-

nie zmienilo się w stosunkach na

ży zamówil nowy taki lańcuch,

reg wybitnych osobistości z ca-

naczelnikowi związkowemu ­

niego, by zalatwil tak piekącą,

terenie cmentarzy, wandalizm

gruby, kuty o dużych ogniwach.

lego kraju (czyli Galicji) i delegaci

Sokolstwo polskie". Odslonięcie

a tak zawsze odwlekaną spra-

i kradzieży kwitly nadal.

Niestety, kilka miesięcy później

różnych towarzystw. Podnioslą

pomnika odbylo się bardzo uro-

wę bezpieczeństwa, spokoju

i ten lańcuch zostal skradziony.

mowę wyglosil jeden z kolegów

czyście i charakterystycznie dla

i porządku na Cmentarzu Lycza-

Zlodzieje grasowali po cmen-

z pracy zmarlego, znany dzialacz

patriotycznych nastrojów spole-

kowskim. To, co się tam dzieje,

JURIJ SMIRNOW

P

tarzu jak u siebie w domu i moż-

polityczny wiceprezydent Lwo-

czeństwa galicyjskiego początku

co się widzi, jest zaprawdę takie

rawdopodobnie zlodzie-

liwie mieli wspólników lub in-

wa, posel dr. Tadeusz Rutowski".

wieku. Na uroczystość przybyly

ohydne, że dlużej już lwowskie

jów bylo znacznie wię-

formatorów wśród pracowników

Okazaly pomnik na grobie

do Lwowa delegacje gniazd so-

spoleczeństwo tego wycierpieć

cej i problem przerósl

zatrudnionych na cmentarzu.

Antoniego Durskiego, pierw-

kolich z calej Galicji. Poświęcenia

nie jest w stanie. Kradzieże na

możliwości policji lwowskiej.

W grudniu 1929 roku w czasie

szego naczelnika ,,Sokola Ma-

dokonal ks. Olejniczek, następ-

grobach są na porządku dzien-

Magistrat staral się odnaleźć

Świąt Bożego Narodzenia caly

cierzy" we Lwowie, a następnie

nie przemawial ówczesny prezes

nym. Kradną co się da i gdzie się

w budżecie miejskim choćby

Lwów byl szokowany wieścią,

pierwszego naczelnika Związ-

Związku Sokolego Ksawery Fi-

da, od brązowych postumentów

skromne sumy na przywróce-

że na Cmentarzu Lyczakowskim,

ku Sokolego uroczyście odslo-

scher, ,,który podniósl szczególnie

bogatych do biednych kwiatów,

nie porządku na Cmentarzu Ly-

jak zawsze nieznani sprawcy,

nięto dnia 29 października 1912

ogromne zaslugi, jakie A. Durski ,

posadzonych na grobach ubo-

czakowskim. Otóż w 1924 roku

skradli wielkie brązowe popier-

roku. Pomnik powstal również

pionier i przywódca sokolego ru-

gich. Giną więc latarnie, wieńce,

rozpoczęto budowę parkanu

sia z grobów ludzi, zaslużonych

w zakladzie H. Periera, zaś odla-

chu i jego reformator okolo idei

bukiety, a gdy się coś posadzi na

żelbetowego, ,,aby powstrzy-

dla miasta i calego spoleczeń-

ne w brązie popiersie, rozmiarów

sokolej polożyl. Po przemówieniu

grobie, można być pewnym, że

mać bandy hien, które kradną

stwa galicyjskiego. Chodzilo

trzykrotnie większych od natu-

p. Fischera chór sokoli odśpie-

ręka zlodzieja o zmroku zabierze

nie tylko kwiaty i ogrodzenia,

o kradzież biustów z grobów śp.

ralnej wielkości, przedstawiające

wal ,,Czas do boju", poczem czapki

wszystko bezlitośnie. Drugą pla-

ale także przepiękne metalowe

Tadeusza Romanowicza i Anto-

Durskiego w mundurze sokolim,

poszly w lot. Następnie muzyka

gą jest ciągly naplyw szumowin

i brązowe tablice z pomników".

niego Durskiego. Obydwa groby

wykonal artysta rzeźbiarz Wla-

zagrala marsza sokolego i karne

przez niedokończony od szeregu

W lipcu 1928 roku ,,Dziennik

znajdowaly się niedaleko wej-

dyslaw Gawliński. Bylo to jedno

a liczne zastępy sokole przedefi-

lat wylom w murze kolo Pohu-

Lwowski" relacjonowal o znacz-

ścia glównego, przy tak zwanym

z najlepszych dziel w twórczości

lowaly przed pomnikiem".

lanki i obok Cetnerówki. Wobec

nych pracach po upiększeniu

drugim rondzie, wśród grobów

znanego mistrza. Popiersie o du-

Wobec tak przykrych stosun-

tego zamykanie bram i furtek

miasta podjętych z inicjaty-

innych wybitnych lwowian.

żej wartości artystycznej zosta-

ków, braku porządku na Cmenta-

nic nie pomoże. Ostatnie męty

wy wladz miejskich, m.in. i na

Otóż 23 grudnia, w Wigilię Bo-

lo ufundowane przez Sokolstwo

rzu Lyczakowskim, wypadków

spoleczne suną gromadami na

Cmentarzu Lyczakowskim, mia-

żego Narodzenia, skradziono

galicyjskie kosztem 3.000 ko-

grabieży, zniszczenia cennych

wieczorne ,,rykowisko", a wrza-

nowicie reporter wśród innych

brązowe popiersie z grobu Tade-

ron austriackich. Pomnik zbu-

dziel sztuki i dewastacji grobów

ski i śpiewy dlugo w noc urągają

inwestycji magistratu w upięk-

usza Romanowicza (1869­1904),

dowano z czerwonego piaskow-

powstaly propozycje zapobiec na

miejscu ,,wiecznego spoczynku".

szenie miasta zaznaczyl, że ,,na

dzialacza politycznego, znako-

ca trembowelskiego w ksztalcie

przyszlość ,,ohydnym zlodziej-

Widzi się tu typy, które aż się

Cmentarzu Lyczakowskim obok

mitego publicysty, posla na Sejm

okazalego obelisku, zwieńczone-

stwom". Proponowano m.in. aby

proszą, aby ich umieścić w Bry-

prac konserwacyjnych, upo-

Galicyjski".

go brązową rzeźbą sokola, rozpo-

Magistrat bezzwlocznie przy-

gidkach. Nieraz jeszcze za dnia

rządkowano i uregulowano część

T. Romanowicz przez wie-

ścierającego skrzydla i zrywa-

jąl do pracy kilku wartowni-

wychodzą owe męty na glów-

cmentarza po prawej stronie bra-

le lat byl redaktorem naczel-

jącego się do lotu, trzymającego

ków i odpowiednio ich uzbroil

ne aleje, by tam zaczepiać idą-

my wjazdowej". Jednak wysil-

nym krakowskiej ,,Reformy"

w szponach sztandar Związku

i którzy na zmianę pelniliby na

ce panie, a welon żalobny nie

ków magistratu, policji i Zarządu

i lwowskiego ,,Slowa Polskiego".

Sokolego. Biust Durskiego zo-

cmentarzu slużbę dniem i nocą.

powstrzymuje od napaści tych

cmentarza bylo zdecydowanie

Glówny przez dlugi czas trybun

stal ustawiony nieco niżej na

Również ,,Wiek Nowy" zwrócil

osobników. Zwlaszcza na polu 79,

za malo aby zwalczyć bandy zlo-

demokracji polskiej w zaborze

przedniej stronie obelisku i oka-

się w czerwcu 1930 roku z kolej-

niedaleko ,,Obrońców", roi się od

dziejów i poprawić obyczaje nie-

austriackim odegral w życiu tej

zal się dlatego lekką zdobyczą

nym apelem do wladz miejskich,

zlodziei, którzy kradną wszyst-

których mieszkańców.

dzielnicy role wybitną i trwa-

dla zlodziejów. Obelisk zdobi

w którym m.in. czytamy: ,,Wo-

ko spod rąk. Zaś na odcinku tak

,,Wiek Nowy" w lipcu 1927

lą. Niezapomniane polożyl za-

również medalion A. Durskiego

bec utworzenia nowego Zarzą-

zwanym Austriackim, naprze-

roku już po raz kolejny wrócil do

slugi jako wytrawny i gorliwy

i napis: ,,Antoniemu Durskiemu,

du miasta Lwowa, apelujemy do

ciw ulicy Cetnerówki i obok

tych problemów i umieścil na-

orędownik rozwoju przemyslu.

ogrodu Bodnara co wieczo-

stępujący artykul: ,,Wandalizm

,,Pomnik zostal wykonany w za-

ra gromadzą się jacyś osobnicy

na Cmentarzu Lyczakowskim

kladzie kamieniarskim H. Pe-

w czapkach akademickich i tam

przybral w ostatnich tygodniach

riera, zaś popiersie bylo dzielem

odbywają się najczęściej wyżej

rozmiary wprost potworne,

znanego rzeźbiarza Wladyslawa

opisane orgie. Koroną wszyst-

świadcząc o zwyrodnieniu i be-

Gawlińskiego, który przez sze-

kiego zaś jest mecz na dole pod

stialstwie różnych mętnych in-

reg lat stale wspólpracowal z za-

parkanem cmentarza na boisku

dywiduów, niedających nawet

kladem Periera. W następnych

40 p.p. Wtedy groby zamienia-

grobom nieboszczyków spokoju.

dniach pewnie ta sama, niestety

ją się w trybuny, a na każdym

grobowcu roi się od bezplatnych

Raz po raz dochodzą do naszej

nigdy nie zlikwidowana ban-

widzów, którzy równocześnie

redakcji skargi, że zbrodniczym

da ,,hien cmentarnych", skra-

wiszą na galęziach cmentarnych

rękom ulegają krzyże, nagrob-

dla olbrzymie popiersie z brązu

drzew i niszczą je w niemożliwy

ki, kwiaty, wieńce oraz szklane

z pomnika na grobie Antoniego

sposób. Istny sądny dzień. Moż-

lampiony, ze szczególną pasją

Durskiego (1854­1908). Skra-

na też widzieć skaczących przez

rozbijane kamieniami".

dzione rzeźby nigdy nie odnale-

groby preclarzy i lodziarzy.

W jesieni 1929 roku jak za-

ziono, na pewno zostaly sprze-

Apelujemy więc do nowego Za-

wsze ,,nieznani sprawcy" skra-

dane na zlom metali kolorowych.

rządu miasta Lwowa z ufnością,

dli lańcuch brązowy, otaczający

Obydwa pomniki zostaly ufun-

że poloży kres tym skandalom

pomnik śp. inżyniera Stani-

dowane ze skladek organizacji

na Cmentarzu Lyczakowskim".

slawa Szczepanowskiego, za-

patriotycznych i spoleczności

Apel ten jednak nie bardzo

slużonego ,,ojca galicyjskiego

lwowskiej. Pomnik na grobie Ta-

zadzialal i w latach 30. stro-

przemyslu naftowego". Pomnik

deusza Romanowicza odslonięto

ny czasopism lwowskich byly

znajdowal się przy drugim ron-

w lipcu 1912 roku. ,,Nowości ilu-

nadal wypelnione reportażami

dzie, obok drugiego glówne-

strowane" tak opisaly uroczy-

o historiach skandalicznych

go wejścia na cmentarz, wśród

stość, na której obecne byly set-

i wypadkach wandalizmu na

innych grobów zaslużonych

ki ludzi. ,,Poświęcenia pomnika

cmentarzach lwowskich.

i obok miejsca, gdzie znajdowala

dopelnil ks. Maurycy Rzecznik.