23

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Lornetka teatralna

Zastanawial się onegdaj

redaktor lwowskiego

,,Dziennika Mód Paryskich",

czy lornetka warta jest

obszernej ,,dyssertacyi",

dochodząc do konkluzji, że

ów ,,wzrokopomocnik" choć

nie zawsze przez niego się

patrzy lecz równie często

jedynie trzyma przed

oczami, to przedmiot godny

REKLAMA F-MY ,,SCHALL

obszernego traktatu. Godny

I EICHLER" Z 1923 R.

tym bardziej ­ dworowal

sobie redaktor ,,Dziennika

względów zdrowotnych. Nie

LORNETKA TEATRALNA WRAZ

Mód Paryskich" w 1844 r. ­ że

ulega to bowiem najmniejszej

Z ETUI

stanowią niezbędny element

wątpliwości, że lornetki teatral-

toalety u osób dobrego tonu.

ne przyczynią się do rozsze-

widzowie wykupujący bilety

Lornetki nie tylko używa

rzenia chorób zaraźliwych jak

na paradyz, lecz tu będą pewne

się do spostrzegania kogoś

świerzbu, chorób ocznych itp.

ograniczenia. W każdej loży będą

lub czegoś ale też i do tego,

Czyż do teatru uczęszczają sami

cztery lornetki. Wszyscy widzo-

aby ją spostrzeżono i jej

zdrowi ludzie i przyjaciele czy-

wie będą używać tych szkiel bez-

posiadacza. Każdy albowiem

stości? Kto więc dba o zdrowie

platnie. Będzie to więc nowość,

może zauważyć, iż na osobę,

wlasne i stan zdrowotny miesz-

jakiej dotąd nie zaprowadzono

co lornetkę przed oczyma

kańców Lwowa, ten nie powi-

w żadnym teatrze w Europie, ce-

swemi umieści, wiele oczu

nien używać lornetki teatralnej,

lem zaś jej ma być zachęcenie

zaraz się zwraca; a te oczy

jeno wlasnej ­ pisal oburzony

publiczności do częstszego przy-

ujrzą nie tylko lornetkę, ale

bywania do teatru. Taki projekt

Hipolit Feit, mieszkający przy

i rączkę i szyję i kibić itd., itd.,

przedstawil dyrekcji teatrów

ul. Kopernika 30 (jak skrzętnie

wreszcie samą a calą osobę;

wlaściciel skladu przyrządów

odnotowala redakcja gazety).

REKLAMA ADOLFA SILBERSTEINA Z 1898 R.

wiele spojrzeń na nią się

optycznych Felsenhard. Jak się

Nie omieszkal też napisać do

skieruje a między niemi często

dowiadujemy, dyrekcja teatrów

­ bogatsza klientela mogla na-

gazety wzięty lwowski okulista

i tych niezwykle cenionych,

te najpożądańsze. I czemu by

podpisala już kontrakt, na mocy

być u niego lornetki teatralne

dr Leon Rosenzweig:

luksusowych lornetek nie moglo

nie pisać o lornetce, skoro

Znaną jest rzeczą jak bardzo

którego F zobowiązuje się do-

w oprawie szylkretowej, z masy

tam zabraknąć. Applowie, dba-

o przedmiotach bardziej

rozpowszechnioną jest u nas jed-

starczyć tyle lornetek, ile osób

perlowej, kości sloniowej, ob-

jąc o renomę firmy i starając się

blahych powstawaly nie tylko

na z najbardziej niebezpiecznych

może pomieścić się w teatrze.

ciągnięte skórką, a poza tym

mieć zawsze dla swoich klien-

uczone dysertacje ale cale

chorób oczu tzw. zapalenie egip-

W zamian za to pan F będzie

tzw. lornetki Stefanii, binokle,

tów w zanadrzu nowinki tech-

,,wolumina i folialy"?

skie (trachoma). Wielkie rozpo-

otrzymywal od dyrekcji teatrów

cwikiery, tudzież stereoskopy

niczne, wkrótce też wystarali się

D

wszechnienie tej choroby pocho-

po 5 kopiejek od każdego biletu

z obrazkami, pantoskopy, latar-

o przedstawicielstwo handlo-

dzi stąd, że używa się wspólnie

sprzedanego. Po latach dwuna-

zisiaj więc slów kil-

nie magiczne... Aluminiowa lor-

we na Polskę (później tylko na

przedmiotów, które mają stycz-

stu wszystkie lornetki przejdą na

ka o lwowskiej lornetce

netka teatralna kosztowala 30

Malopolskę i Górny Śląsk) wie-

ność z okiem ­ jak ręczników,

wlasność dyrekcji".

teatralnej.

zlotych reńskich. Taką wartość

deńskiej firmy ,,Eumig" i zaczęli

chustek do nosa, okularów i lor-

W 1895 r. dyrekcja Teatru

w każdym razie podano w notat-

Aby zapobiec zakusom ama-

sprzedawać 4-lampowy aparat

netek. Zdarzaly się wypadki, że

Miejskiego hr. Skarbka wprowa-

ce prasowej w ,,Kurierze Lwow-

torów cudzej wlasności, na

radiowy typu Harthley IV z glo-

dzieci nabawily się zapalenia

dzila nowość ­ lornetki teatralne,

skim" z czerwca 1895 r., przy

obudowie (a ponoć i na szklach?)

śnikiem Pathe.

egipskiego oczu w ten sposób,

mniejsze dla dam, dla mężczyzn

okazji informacji o kradzieży, ja-

naniesiony byl napis ,,wlasność

Podczas Targów Wschodnich

że wsadzily na nos okulary osób

zaś większe. Może nie do końca

kiej dopuścil się jakoby drążkarz

dyrekcji teatrów".

nie jedna z lwowskich firm re-

starszych, dotkniętych trachomą.

byla to ,,nowość", gdyż lornetki

(dorożkarz) podczas przewoże-

W 1892 r. lornetki pojawi-

klamowala się haslem: ,,Najele-

Dziwić się tylko należy, że nasze

byly na wyposażeniu teatru już

nia 300 lornetek należących do

ly się w teatrach w Berlinie,

gantszym prezentem z Targów

wladze sanitarne, które dobrze

wcześniej, ale tym razem cho-

teatru z gmachu Skarbkowskiego

Moskwie i Petersburgu oraz

Wschodnich jest lornetka te-

wiedzą, jak bardzo trachoma jest

dzilo o zupelnie nowe, ba ­ no-

do teatru letniego.

Paryżu. W tym samym roku

atralna damska lub męska za-

zaraźliwą, nie zabronily od same-

woczesne, a więc glośno anonso-

Oczywiście i w nieco póź-

zaprowadzono je w teatrze kra-

kupiona w...". Przydawaly się

go początku zaprowadzenia w te-

wano o tym w lwowskiej prasie.

niej otwartym Teatrze Miejskim

kowskim ­ dostawcą byl optyk

zresztą w najróżniejszych oko-

atrze lornetek, które rozszerzają

Lornetki przechowywane byly

wypożyczano widzom lornetki

warszawski p. Michal Pik,

licznościach, nie zawsze w te-

tę chorobę. Spodziewać się należy,

w niewielkich szkatulkach-

­ paryskie. I aby uspokoić zbyt

dzialający na takich samych

atrze. Obserwowano z ich pomocą

że po zbadaniu usunięte zostaną,

-schowkach przy krzeslach nu-

ostrożnych bywalców tego sza-

zasadach jak Felsenhard. No

niecodzienne zjawiska na niebie,

gdyż stwierdzoną jest rzeczą, że

merowanych w parterze teatru

cownego przybytku, już na afi-

i oczywiście we Lwowie.

jak choćby calkowite zaćmienie

są one uprzywilejowanemi roz-

i lożach. Oplata za ich korzysta-

szach zapewniano, iż wszystkie

Inicjatywa dyrekcji Teatru

Księżyca widoczne we Lwowie

nosicielami tej zaraźliwej i nie-

nie ­ w wysokości 10 centów ­

są ,,pod kontrolą lekarza-okulisty

Skarbkowskiego we Lwowie

27 września 1931 r. Zabierano je

bezpiecznej choroby oczu.

doliczana byla początkowo obo-

antiseptycznie czyszczone" a do-

wzbudzila natychmiast falę pro-

też na wyścigi i zawody jeździec-

wiązkowo do biletu, co wywolalo

Nie wiadomo, kto byl dostaw-

stać je można u bileterów ­ każ-

testów. W wypożyczaniu lor-

kie ­ na tor na Persenkówce, na

u niektórych obywateli oburze-

cą lornetek dla Teatru Skarb-

dą w zapieczętowanej kopercie.

netek widziano zagrożenie dla

boisko ,,Sokola" czy tor wyścigo-

nie. Byli przecież tacy, którzy

A potem widzowie mogli z nadę-

kowskiego. Może cesarski nad-

zdrowia widzów. Na lamach

wy 14. Pulku Ulanów Jazlowiec-

posiadali wlasne lornetki, a tego

tą, dostojną miną, ,,dogmatyczną"

worny optyk Adolf Silberstein,

,,Kuriera Lwowskiego" opubliko-

kich za rogatką Lyczakowską.

dyrekcja teatru nie wzięla chyba

­ wedle slów Alfonsa Daudeta

prowadzący sklep przy ul. Karola

wano nawet list otwarty jednego

Przechodzily z rąk do rąk. ,,Patrz,

pod uwagę. Wraz z aluminiową

­ wycelowywać je ,,niczym re-

Ludwika 9 (róg ul. Sykstuskiej)

z przeciwników tej idei:

Zosiu, to Romek jedzie" ­ ,,Zobacz,

(...) sprzeciwiam się sta-

lornetką na widza czekaly jesz-

już od lat 80. XIX w.? Silberstein

wolwery" w aktorów, a i autorów

Biniu, Janek, Janek!" ­ ,,O, to Ma-

nowczo tej innowacji także ze

cze: afisz teatralny i przytrzy-

sztuk podczas premier.

mial ofertę rzeczywiście szeroką

niuś!" ­ gorączkowaly się zapew-

mywacz do kapelusza. Te byly

W latach 20. XX w. lwo-

ne panie w eleganckich kapelusi-

już bezplatne. Dopiero w kilka lat

wianom duży wybór lornetek

kach na glowie... A każda z takich

później, gdy lornetki znacznie się

,,dla Pań, Panów i mlodzieży",

wyciągniętych z lamusa lornetek

upowszechnily, zrezygnowano

w przystępnych cenach ofe-

teatralnych z pewnością moglaby

z tego zwyczaju, a chętni mogli je

rowala firma ,,Schall i Eichler"

nam opowiedzieć nie jedną cie-

wypożyczać u bileterów.

przy pl. Mariackim 7. Na ul. Ja-

kawą historyjkę...

Lornetki w Teatrze Skarb-

giellońskiej 9 w sklepie Norberta

(A. Kozlowska-Ryś,

kowskim pojawily się wzo-

Arnolda lornetki teatralne byly

Sekrety kresowych kuferków,

rem teatrów warszawskich,

już w cenie od 23 zlotych. Nato-

Poznań 2019)

gdzie znane byly już wcze-

miast bardziej ekskluzywnych,

śniej ­ pierwsze pojawily się

wykończonych masą perlową,

w Teatrze Wielkim w 1891 r.

z francuskich fabryk Le Mair,

Nazwa ,,drążkarz" wywodzi

a wkrótce w pozostalych. Do-

Colmont, Iris a także niemiec-

się od dawniejszego typu do-

nosil już o tym ,,Kurier Lwow-

kich Linströma, Voigtländera,

rożek, tzw. kalamaszek, któ-

ski" w grudniu 1890 r.:

Rodenstocka szukano w firmie

rych pudla umieszczone byly

(...) lornetki aluminiowe, któ-

,,Leon Appel i Ska" przy ul. Le-

nie na resorach żelaznych, lecz

re każdy z widzów znajdzie

gionów 1. Firma ta byla miejsco-

na  drążkach  drewnianych.

w schowku przy krześle, tak na

wym przedstawicielem slynnego

Stąd też dorożki te nazywa-

parterze, jak w lożach i na amfite-

producenta optycznych urzą-

no ,,drążkami", a dorożkarzy

atrze. Lornetki otrzymają nawet

dzeń Carla Zeissa z Jeny, tak więc

,,drążkarzami".

W TEATRZE AMATORSKIM ,,NA GRÓDECKIM"