24

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Największa turystyczna atrakcja Sztokholmu

Krótka podróż ,,Wasy"

Już od pierwszych dni

ważyl 1300 ton, nie licząc wy-

kwietnia 1961 roku nie

posażenia i dekoracji, a musial

przecież udźwignąć ludzi, ba-

mówilo się w Sztokholmie

last, wyposażenie, ok. 100 ton

o niczym innym,

dzial i amunicji, maszty z 1200

jak o podniesieniu

m2 żagli oraz setki kilogramów

z morskiego dna galeonu

takielunku. Wysoka na 20 me-

,,Wasa". Od chwili podjęcia

trów rufa, pokryta byla rzeźba-

decyzji uplynąl rok

mi i bogatymi heraldycznymi

dekoracjami. ,,Wasa" mial być

i w miarę uplywu czasu

nie tylko plywającą fortecą, ale

wzrastalo zaciekawienie,

i dzielem sztuki. Od stępki do

które osiągnęlo swoje

topu najwyższego z masztów

apogeum pogodnego

mierzyl 50 m, a po wyposaże-

dnia, 24 kwietnia 1961

niu mial blisko 5 m zanurzenia.

roku. Prasa spierala się

Klopoty z uzbrojeniem

o historyczną wartość tego

Zimą 1627/28 ,,Wasa" byl go-

wydarzenia a historycy

tów. Czekano tylko na ważną

dociekali powodów

decyzję dotyczącą uzbrojenia,

zatonięcia okrętu, gdy

bowiem to wlaśnie artyleria

ruszal w swój dziewiczy

byla ulubioną dziedziną woj-

rejs w sobotę 10 sierpnia

skowości samego króla. Jego

1628 roku.

decyzją postanowiono uzbroić

okręt bardzo silnie, gdyż mial

slużyć w planowanej wyprawie

TADEUSZ C. URBAŃSKI

N

blokady Gdańska.

Król Szwecji Gustaw II Ad-

wcześniej trzy wojny ­ z Polską,

konstruktorem byl Henrik Hy-

aglówki popoludniówek

Z dokumentów archiwalnych

Danią i Rosją. Z Polską utrzymal

olf, wraz z koroną i licznymi

bertsson de Groot z Holandii,

nie informowaly o ni-

wynika, że admiralicja nie mogla

wojennymi klopotami otrzy-

rozejm do 1620 roku, lecz gdy

która obok Anglii dyspono-

czym innym, zapomina-

zdecydować się, w jakie dziala

mal dużą, lecz przestarzalą flotę

Zygmunt III Waza odrzucil po-

wala najlepszymi fachowcami

uzbroić ,,Wasę". W sierpniu 1626

jąc o poważnych światowych

kojowe propozycje i zajęty byl

morską. Już w 1616 roku mu-

w konstruowaniu i budowaniu

problemach.  Dwa  tygodnie

roku planowano, że okręt udźwi-

siano wynajmować okręty za

wojną z Turcją, w czasie dziewię-

okrętów wojennych.

wcześniej, rozpocząl się w Je-

gnie 72 dziala 24-ro funtowe,

ciu lat ekspansji Szwedzi zdobyli

granicą, by utrzymać pozycję

Do 1625 roku zbudowano 25

rozolimie proces Eichmanna; 17

a w rok później ustalono ich licz-

Szwecji na Baltyku. Najczęściej

Inflanty, Kurlandię i część Litwy.

nowych jednostek i w rok po

kwietnia antykomuniści ku-

bę na 60. Wreszcie w 1628 roku

W 1626 Rzeczpospolita stracila

korzystano z jednostek holen-

bitwie pod Oliwą szwedzka flo-

uzbrojono go w 48 dzial na czte-

bańscy wylądowali w Zatoce

derskich i to tylko handlowych,

Malbork i Elbląg a 28 listopada

ta skladala się z 8 dużych, 21

rokolowych wózkach-lawetach

Świń, by wzniecić powstanie

które chociaż kosztowaly dużo,

1627 rozegrala się bitwa morska

średnich i 29 malych okrętów.

jako uzbrojenie glówne.

przeciwko Castro, a 12 kwietnia

należalo w Szwecji uzbroić

pod Oliwą. Dopiero rozejm w Alt-

Okręt ,,Wasa" mial być najno-

Gagarin jako pierwszy czlo-

Z takich armat można bylo

w dziala.

marku (Starym Targu) w roku

wocześniejszym z posiadanych

wiek przebywal w kosmosie.

strzelać na odleglość 1500 me-

1629 zahamowal postępy wojsk

przez flotę, chociaż nie naj-

Nic jednak nie moglo za-

trów, a prowadzić skutecz-

Rozbudowa floty baltyckiej

szwedzkich w Polsce, kończąc

klócić tak dlugo oczekiwanej

większym, bo takim byl galeon

ny ogień na 700­800 metrów.

tym samym polski okres wojny

W  1620  roku  powstala

,,Äpplet" (Jablko). Okręt tej wiel-

Nie bylo żadnych skompliko-

chwili, bo oto po 333 latach,

trzydziestoletniej.

w Sztokholmie nowoczesna jak

kości i klasy budowano wów-

wanych przyrządów celow-

sztokholmianie mieli zobaczyć

Gustaw II Adolf zagrożony

czas przez dwa lata i w stoczni

ciekawe znalezisko ­ flago-

na tamte czasy stocznia. Polo-

niczych i kanonierzy strzelali

ambicjami Habsburgów co do

zatrudniano wtedy robotników

wy okręt ,,Wasa", który zatonąl

żona w pobliżu zamku a więc

kierując się doświadczeniem

panowania na Baltyku, chcąc

nieuszkodzony z calym wypo-

niemal w środku miasta na

sezonowych. ,,Wasa" byl nie-

i raczej ,,na wyczucie". Bylo to

uniknąć losu Danii zaatako-

wyspie Blasieholmen, która

zwykle kosztowną konstrukcją

sażeniem. Warto prześledzić

bardzo skomplikowane, o czym

wanej przez nich, interwenio-

historię okrętu na tle dziejów

w dzisiejszych czasach stala się

typu holenderskiego i we flocie

świadczy fakt, że rozkaz do la-

wal w Niemczech i tam zgi-

mial slużyć jako okręt flagowy.

szwedzko-polskich.

pólwyspem z Muzeum Naro-

dowania dzial skladal się z 66-

nąl w zwycięskiej bitwie pod

Na lądzie zbudowano dę-

dowym. Stocznia mieścila się

ciu szybkich, następujących po

Od Gustawa II Adolfa...

Lutzen w 1632 roku. W zbro-

mniej więcej na tylach dzisiej-

bowy kadlub dlugości 62 me-

sobie komend. Przy dużej dys-

Wnuk króla Gustawa Wazy ­

jowni sztokholmskiego zamku

szego Grand Hotelu i zatrud-

trów, a w najszerszym miejscu

cyplinie i wprawie, z takich

można oglądać jego zakrwa-

mający okolo 12 metrów. Gdy

Zygmunt III byl królem Szwecji

niala na stale ponad 300 ro-

dzial o kalibrze zbliżonym do 25

wione ubranie jak i wypcha-

botników ­ kowali, cieśli,

sprawdzono, że jest szczelny,

od 1592 roku, lecz jako żarliwy,

cm, można bylo wystrzelić 8­10

nego konia na którym poniósl

szkutników i żaglomistrzów.

zwodowano go, kończąc bu-

a nawet fanatyczny katolik byl

razy na godzinę. Dodatkowym

śmierć.

niepopularny. Między inny-

Przez dlugie lata glównym

dowę na wodzie. Sam kadlub

utrudnieniem byla zróżnico-

mi dlatego, w 1599 roku utracil

wana amunicja, w zależności od

koronę szwedzką na rzecz swe-

odleglości i celu.

go stryja Karola IX Sudermań-

Wszystkie dziala, ważące 72

skiego, po którym na szwedz-

tony, umieszczono na dwóch

kim tronie zasiadl jego syn

pokladach artyleryjskich, co

­ Gustaw II Adolf.

dziwi dzisiejszych historyków.

Ten już od najmlodszych lat

Nie praktykowano wówczas

byl przygotowywany do roli

rozmieszczania dzial o jedna-

wladcy; wyksztalcony, znal

kowym ciężarze na obydwu

sześć języków w tym polski,

poziomach ze względu na sta-

a ponad wszystko okazal się

teczność jednostki. Najczę-

wielkim reformatorem ów-

ściej na dolnym poziomie staly

czesnej armii szwedzkiej. To

dziala najcięższe czyli artyleria

wlaśnie dzięki niemu udosko-

glówna, a im wyżej tym lżejsze.

nalono artylerię fortyfikacyj-

Prawdopodobnie, część swojej

ną i morską oraz zreorganizo-

artylerii mial ,,Wasa" zostawić

wano piechotę. Szwecja liczyla

na świeżo zdobytym lądzie, a po

w tych czasach ok. 2,5 miliona

powrocie do Sztokholmu zostać

mieszkańców, i dzięki temu,

dozbrojonym. Ale to tylko do-

że chlopi byli zobowiązani do

mysly. Oprócz dużych armat

slużby wojskowej, mogla wy-

okręt mial kilkanaście mniej-

stawić liczną armię.

szych i w sumie bylo ich 64.

Gustaw II Adolf zwany ,,Lwem

Na początku lipca 1628

Pólnocy"  prowadzil,  zaczęte

roku okręt odholowano pod