25

nr 9 (421) |16­29.05.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

nieistniejący dziś zamek Tre

Po licznych sporach oskar-

wyniosla  na  powierzchnię

eksponowany i każdy ze zwie-

szybko wypelnilo się wodą. Stalo

Kronor, gdzie ladowano pro-

się to nagle i wlaściwie bez za-

żonych uwolniono od winy, lecz

próbkę materialu, czyli czar-

dzających odnosi wrażenie,

wiant i amunicję. Kapitanem

w późniejszych latach, przy

nego dębu, bylo oczywistym, że

jak gdyby stal przy nabrzeżu

sadniczego powodu. Można je-

zostal  mianowany  Söfring

budowie tak wielkich jedno-

znaleziono poszukiwany wrak.

i czekal na zaladunek. Widok

dynie wyobrazić sobie panikę na

Hansson, a zalogę stanowi-

pokladzie i rozpacz dostojników

stek korzystano najczęściej

Dwa lata później wydobyto

ogromnej drewnianej budowli,

lo okolo 160 ludzi. Wiadomo, że

z  doświadczeń  angielskich

obserwujących tragedię z brzegu.

trzy armaty z brązu, przygo-

zapach lin i setek metrów sze-

okręt mógl zabrać dodatkowo

Nic nie moglo już uratować

czyli okrętów o szerszym ka-

towując jednocześnie szeroko

ściennych drewna przywodzi

150­200 żolnierzy piechoty.

,,Wasy". Szedl na dno przy pięknej

dlubie w okolicach linii wodnej.

zakrojoną i drobiazgową akcję

na myśl wielką morską przy-

W trzy dni po katastrofie

pogodzie, w bulgocie wody i syku

podniesienia ,,Wasy". Patronat

godę. Można go oglądać z wie-

Katastrofa

Anglik Ian Bulmer rozpocząl

wypieranego zeń powietrza, pod

nad nią objąl sam król Szwecji

lu poziomów, a w kilku salach

W sobotę 10 sierpnia 1628

pracę na podniesieniem okrę-

żaglami i we flagowej paradnej

Gustaw VI Adolf ­ prywatnie

zobaczyć odtworzone wnętrza

roku urzędnicy admiralicji

tu. Do dziś nie wiadomo w jaki

gali. Zatonąl na oczach setek lu-

archeolog.

,,Wasy" w naturalnej skali, gdyż

i dworu oraz licznie zgroma-

dzi niedaleko wyspy Beckhol-

sposób, lecz w krótkim czasie

24 kwietnia 1961 r. o godz.

na poklad nie wolno wchodzić.

dzeni mieszkańcy Sztokholmu

z pomocą dzwonu nurkowe-

men na glębokości 32 metrów.

9:30 ,,Wasa" przerwal gladź wody.

Co godzinę wyświetla się

żegnali ,,Wasę" szykującego się

go i podobnych prymitywnych

W katastrofie zginęlo 50 osób.

System dźwigów postawil okręt

film, pokazujący dawne pola

do dziewiczego rejsu. Poza zalo-

urządzeń, zdolal postawić okręt

na specjalnie skonstruowanym

bitew, inne wraki leżące na dnie

Sąd i próby wydobycia ,,Wasy"

gą bylo na pokladzie okolo 200

na stępce, co znacznie ulatwi-

pontonie i zostal odholowany do

Baltyku i podnoszenie ,,Wasy"

cywilnych osób, które mialy

Śledztwo i sąd nad kapita-

lo wydobycie go po przeszlo

doku przy wyspie Beckholmen.

jako ilustracje historii okrę-

wysiąść w twierdzy Waxholm,

nem i budowniczymi nie trwa-

trzech stuleciach.

Tymczasem kończono budowa-

tu. Niedawno powstala nowa

gdzie zaokrętować miano żol-

ly dlugo, bo zmieniany projekt

Niedlugo  po  katastrofie

nie prowizorycznego muzeum

wersja tego filmu, a poprzednią

nierzy. Byly to rodziny żegla-

ścięto niewątpliwie wystają-

statku zostal przecież zatwier-

w pobliżu Tivoli, naukowcy

widzialo ok. 15 milionów wi-

rzy, towarzyszące zwyczajowo

ce z wody jak wyrzut sumienia

dzony przez króla i radę admi-

i historycy dokonywali wstęp-

dzów. Najmlodsi mogą z pomocą

i za zgodą wladz przy wyjściu

ralicji. Konstruktor Hybertson

maszty, jako przeszkadzające

nych oględzin ,,Wasy", a nurko-

komputerów odtworzyć bitwę

na dlugą wyprawę. Król w tym

zmarl na rok przed wodowa-

w żegludze. Dopiero w latach

wie przeszukiwali dno w pobliżu

pod Oliwą lub zbadać szczególy

czasie byl w Polsce.

niem i uniknąl wstydu, bo żad-

1664/5 dwaj Szwedzi: Hans Al-

miejsca katastrofy.

konstrukcyjne i przekonać się

Gotowy do dalekiego i bo-

brecht von Treileben i Andre-

nego blędu konstrukcyjnego nie

23 listopada cenne znale-

o ich wadach lub zaletach.

jowego rejsu, odświętnie ude-

as Peckell za pomocą dzwonu

stwierdzono mimo, że dowód

zisko wprowadzono do hali

Historycy mówią, że tamta

korowany okręt odholowano

nurkowego wydobyli 53 dziala,

rzeczowy leżal przechylony na

ekspozycyjnej i już 17 lute-

katastrofa byla wielkim kosz-

w kierunku dzisiejszej Śluzy,

burtę w nieosiągalnej glębinie.

które sprzedano do Lubeki.

go 1962 roku pierwsi goście

townym i politycznym skan-

gdzie Baltyk lączy się z jeziorem

Niektórzy pośród czlonków ko-

Bez wątpienia byli jeszcze

mogli przestąpić progi Mu-

dalem. Gdyby ją porównać

Mälaren i postawiono mniej

misji próbowali znaleźć powód

i inni śmialkowie próbujący

zeum ,,Wasy". Przez caly czas

z dzisiejszymi możliwościami

więcej 500 m2 żagli. Wiatr byl

odzyskać okręt i zostawione

katastrofy i między innymi

od chwili wydobycia wraku

Szwecji, równalaby się kata-

slaby lecz ,,Wasa" uzyskal ste-

w nim mienie, lecz poza poważ-

wymieniali dywersję Polaków.

czuwaly ekipy konserwatorów

strofie stu najnowocześniej-

rowność i kiedy byl pod skalą

nym uszkodzeniem pokladu ni-

Wiadomo również, że czas

zraszając drewno kadluba i kil-

szych myśliwców serii Jas.

Söder, nagly podmuch przechy-

naglil i sam król wywieral na-

czego nie zdzialali.

kanaście tysięcy szczególów

24 kwietnia 1996 roku

lil okręt na lewą burtę. W ostat-

ciski, by prace przyspieszono.

konstrukcyjnych substancja-

o godz. 9:30, w 35. rocznicę wy-

...do Gustawa VI Adolfa

niej chwili zdolano wyrównać

Prawdopodobnie ,,Wasa" byl

mi zapobiegającymi zepsuciu

dobycia ,,Wasy", wystrzelono na

kurs, zredukowano żagle i ga-

planowany jako mniejszy i tyl-

Z czasem o zatopionym ,,Wa-

i wysuszeniu. We wraku zna-

wiwat z 24-funtowego dzia-

leon majestatycznie skierowal

ko o jednym pokladzie artyle-

sie" zapomniano aż do 1920

leziono 12 tysięcy przedmiotów

la, które kiedyś bylo na wypo-

się wzdluż brzegu ku wyjściu

ryjskim. Pośpiech okazal się

roku, kiedy szwedzki historyk

z wyposażenia jak też szczątki

sażeniu okrętu. Dzień ten, na

na Baltyk.

zlym budowniczym, plany wie-

natknąl się na jakieś dokumen-

18 osób, w tym kobiet i dzieci.

pamiątkę tego światowej rangi

lokrotnie zmieniano i w końcu

Następny podmuch wiatru

ty opisujące tragedię sprzed

wydarzenia archeologicznego,

Stary ­ nowy eksponat

nie zdolano zachować w nim

znów przechylil okręt glębo-

trzech wieków. Dopiero jednak

ma zostać Dniem ,,Wasy".

wlaściwych proporcji między

ko na lewą burtę tak mocno, że

w 1956 roku archeolog Anders

W grudniu 1988 roku, 360

Dociekliwi  obliczyli,  że

silą artylerii a żeglownością.

Franzen przypomnial na dobre

letni ,,Wasa" ruszyl w ostatnią

woda wdarla się do niego przez

w czasie swojej dlugiej karie-

Już w czasach dzisiejszych ob-

podróż do nowego, specjalnie

paradnie otwarte klapy najniż-

historię ,,Wasy", odkrywając

ry, od chwili zwodowania do

szego pokladu artyleryjskiego.

liczono, że 120 ton balastu nale-

w środku miasta na dnie mor-

zaprojektowanego  budynku

ostatniej trzystumetrowej po-

żalo podwoić, by okręt mógl być

skim wielki i regularny obiekt.

w pobliżu Muzeum Nordyc-

Maszty okrętu już nie wrócily

dróży, ,,Wasa" pokonal lącznie 5

manewrowo sprawny.

Kiedy  sonda  mechaniczna

kiego. Okręt jest pomyslowo

do pionu, gdyż wnętrze okrętu

700 metrów.

Jakub Maciejewski, Wojna. Reportaż z Ukrainy, Bialy Kruk, Kraków 2022, ss. 311.

Wojna, pieklo i wpólny los

w Buczy i pod Iziumem, czy może staliśmy

że ,,dziennikarz Polak się nie bal". Tymcza-

sem on po prostu na początku nie wierzyl

w Katyniu zaraz po odkryciu miejsc zbrodni

kilkadziesiat lat wcześniej?" pyta. ,,Bo jak

w to, co widzi. ,,Czulem się, jakbym oglądal

­ Co tutaj zaszlo? ­ pyta ­ Czy

zrozumieć, że Rosjanie kradną muszle kloze-

film" wspomina. Wedlug niego to bylo irra-

historia się poplątala i zrobila

towe i zegarki? Przecież dziadek opowiadal

cjonalne. A jeśli to się rzeczywiście dzieje,

nam niezapowiedzianą

mi o takich sytuacjach ze swojej mlodości, ale

jak o tym mówić w języku wspólczesnych,

powtórkę? A może daliśmy

on zmarl dwa miesiące po wybuchu tej woj-

tak zwanych cywilizowanych ludzi? Jak fo-

się uśpić wygodnemu

tografować, aby nie zdradzać pozycji wojsko-

ny, a przeżyl II wojnę światową ­ gdzie więc

życiu w kawiarniach,

znalazlem się ja i skąd są moje reportaże?"

wych? Kilka zdań i jedno zdjęcie z okopu dużo

restauracjach, na wycieczkach

zaskakuje dziennikarz puentą, która ukazuje

kosztowalo. Nieraz, jak mówi, ceną bylo wie-

i uwierzyliśmy, że nasze czasy

drwinę dziejów, chichot mrocznych sil prze-

le dni negocjowania z ukraińskimi żolnierza-

są lepsze niż poprzednie,

szlości. A to dopiero początek opowieści.

mi. Trzeba bylo pozyskać zaufanie oficerów.

takie bardziej ludzkie czy

Wszyscy musieli zgodzić się na ryzyko. Czy

Autor dedykuje książkę swojej Mamie,

humanitarne?

dziękując ,,za cale wychowanie i podsuwa-

pobyt w ostrzeliwanym Bachmucie, gdzie ra-

ną literaturę, która pomaga w podglądaniu

kiety świszczaly nad glowami co piętnaście

świata". Narracja jest prowadzona nie z in-

minut, pomógl przekazać prawdę wojny?

ANETA M. KRAWCZYK

dywidualnego punktu widzenia, ale z pozycji

Opowieść trzeba bylo wysnuwać z rozmów

SALTIWKA, DZIELNICA CHARKOWA

z żolnierzami, którzy ledwo uszli z życiem,

,,my". Co to oznacza? Za każdym razem ,,my"

Wojna. Reportaż z Ukrainy ­ to brzmi jak

to autor i ktoś obok ­ inny, a jakże bliski. To

z ich śpiewów, śmiechów i lez, z przypadko-

ukazuje wspólnotę walczących o wolność

naglówek akt, diagnoza. Krótki i bezwzględ-

świetny pomysl, zabieg literacki, który jesz-

i prawa ludzkie. Książka o losach poszcze-

wych minut spędzonych ramię w ramię przy

ny sygnal. Pod nim kryje się treść, która wrze

cze bardziej podkreśla znaczenie wspólno-

kubku kawy. I z tych obrazów, które spra-

gólnych ludzi i korespondentów wojennych,

od emocji tonowanych historyczną refleksją.

Mroku), o sporach związanych z nielegalną

ty. Raz będzie to kolega po fachu, operator

wialy, że nie można bylo wydobyć z siebie

Swoją opowieść, do bólu prawdziwą,

imigracją na granicy polsko-bialoruskiej (We-

strzępy narracji wskazujące na przyjaźń

żadnego glosu.

i fotograf z frontu, innym razem żolnierze

wnętrzny front) jest publicystą, który lączy

z frontu ­ rzecz o tym, co lączy ludzi w piekle,

autor zaczyna od zwierzeń. Jednym z nich

ukraińscy, ochotnicy, ktorzy jadą pomagać

Niedowierzanie reportażysty może być

historię ze wspólczesnością. Rosję, Ukrainę,

absurdzie wojny. Czy to mowa o krucjacie,

jest gorzkie stwierdzenie ­ nasz świat

w walce, przyjaciele z Polski, dziennikarze,

o szukaniu nadziei? Jakiej, gdzie?

bliskie każdemu, kto dozna szoku pod wply-

Moldawię, Polskę opisuje, zwracając uwa-

wierzyl w naiwną bajeczkę ­ jak można

rodziny, które przyjmowaly uchodźców. Pa-

wem doświadczenia historycznego déjà vu.

gę na kody kulturowe, tradycje narodowe.

Dotarl na front jako jeden z pierwszych.

by sparafrazować tytul wstępu. W jaką?

dają konkretne imiona, nazwiska. I wreszcie

W sprzeczności z naturalnym pragnieniem

Najpierw dojechal do Kijowa, potem byl

,,W miastach na wschodzie i poludniu Ukra-

W tym reportażu okazuje się, że historia,

widzowie i czytelnicy. Ci, którzy wstawiali

zapominania o tym, co zle, i wydawalo się

iny krajobrazy są takie jak ze wspomnień

o której chcielibyśmy czasem zapomnieć,

Charków, Czernihów, wioski i miasta podczas

się duchowo, zapewniali o modlitwie. Chodzi

­ odlegle jak w historycznej mitologii naro-

jest jak matryca dziejów. Można ją kopiować

bitwy o Donbas, a więc Slowiańsk, Bachmut,

naszych dziadków z I i II wojny światowej,

o to, że ,,my" to ,,każdy, do kogo dotarla rela-

dowej ­ jesteśmy bezradni: ,,Czy to możliwe,

Sewierodonieck, Rubiżne i wiele innych. Po-

a my przez kilka dekad wierzyliśmy w naiw-

w dowolnym momencie. I to jest przerażają-

cja z Ukrainy". Każdy, kto ,,stawal się uczest-

nad 140 dni, z przerwami. Zdarzaly się chwi-

by w 2022 roku na europejskie miasta bom-

ce dla nas ­ ludzi XXI wieku, którzy chcieli

ną bajeczkę o lepszych i bezpieczniejszych

nikiem wypraw w imię zwycięstwa prawdy,

by spadaly tak jak na Warszawę w 1939 roku

le takich emocji, że zamiast slów byla tylko

czasach". Chcieliśmy, aby nasza historyczna

stworzyć sobie strefę komfortu. Książka

zwycięstwa Ukrainy i Polski, zwycięstwa

czy Londyn w 1940 roku? Czy ulice Charko-

zlość. Bolalo tak, że nie dalo się pisać. Bo

wyobraźnia przynosila pociechę.

pokazuje bestialstwo, ale w sposób, który

wa, Bachmutu i Slowiańska mogą wyglą-

Rzeczypospolitej. I wiecznej hańby imperial-

poucza. Narracja i obraz nie epatują medialną

pierwszymi ofiarami wojny są matki.

Jakub Maciejewski publicysta (tygodnik

nej Rosji".

dać tak jak niektóre dzielnice powstańczej

To, jak zaznacza wydawca, pierwszy tak

,,Sieci", portal wPolityce.pl), prezenter te-

sensacją. Rozdzialy są opatrzone cytatami,

W imię prawdy, że jeszcze nie zginęla

Warszawy jesienią 1944 roku? Czy napraw-

obszerny reportaż wojenny, który się ukazu-

które kierują w stronę wartości uniwersal-

lewizyjny (wPolsce.pl), autor książek o le-

nadzieja, póki żyjemy. Wy i my.

dę widzieliśmy przed chwilą masowe groby

nych. Jest to zanurzenie w historię, która

je w Polsce. Wojskowi kompani opowiadali,

wicowych ideologiach (Ludzie Czerwonego