18

nr 10 (422) |30.05­15.06.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Karolina Lanckorońska i jej ,,Wspomnienia wojenne"  (cz. 2)

8 lipca 1942 Karolina

w Rzymie. Związana z tym

,,malym ośrodkiem Wolnej Na-

Lanckorońska znalazla się

uki Polskiej" poświęcila się

w więzieniu we Lwowie.

calkowicie pracy wydawni-

Tam przesluchiwana

czej i organizacyjnej dla nauki

przez komisarza SS

polskiej. O swojej determinacji

Waltera Kutschmanna,

i ówczesnych wyborach mówi-

opowiedziala o przebiegu

la wiele lat później: ,,Losy Kraju

śledztwa w Stanislawowie

tak mną pokierowaly, nakloni-

ly do wyrzeczenia się ukocha-

i na jego polecenie

nych badań nad historią sztu-

napisala 14-stronicowy

ki... Wydawalo mi się wtedy

raport, w którym m.in.

­ i myślę, ze mialam rację, byla

ujawnila przyznanie się

to jedyna w moim życiu bole-

KL RAVENSBRÜCK NA FOTOGRAFII Z 1940 ROKU

Krügera do zamordowania

sna ofiara ­ że slużba kulturze

profesorów we Lwowie.

polskiej obecnie ode mnie wy-

maga nie badań nad Michalem

Tekst ten dotarl do

Aniolem, lecz pracy zupelnie

Heinricha Himmlera

innej. Jasnym dla mnie bylo, że

i to on zapewne byl

KAROLINA LANCKOROŃSKA

teraz trzeba poświęcić wszyst-

odpowiedzialny

W MUNDURZE II KORPUSU

kie sily badaniu i wydawaniu

POLSKICH SIL ZBROJNYCH, 1945,

za umieszczenie

źródel do historii Polski z ar-

RZYM

,,szowinistycznej"

chiwów Zachodu".

przerażenie i lęk przed chorobą,

W ramach Polskiego Insty-

polskiej hrabiny w obozie

torturą, śmiercią. Wyczuwal-

tutu Historycznego przyczy-

koncentracyjnym dla

na jest atmosfera nieustannego

nila się do wydania roczników

kobiet w Ravensbrück. 27

napięcia. Na tym tle wyróżnia-

poświęconych dziejom Polski

listopada 1942 opuścila

ly się więźniarki o charakte-

,,Antemurale" (28 tomów), po-

Lwów i Polskę na zawsze.

rach niezlomnych, potrafiące

mnikowej serii źródel: ,,Ele-

w skrajnych warunkach obo-

menta ad FontiumEditiones" (76

zowych ratować ludzką god-

tomów) oraz ,,Acta Nunciaturae

PETRO HAWRYLYSZYN

WIĘŹNIARKI RAVENSBRÜCK PRZY PRACY

P

ność. Organizowane przez nie

Polonae". Trudna do ocenie-

odróż do Berlina Lancko-

spotkania, wyklady i rozmowy

przestępstwa. W 1965 zostal

a w latach dziewięćdziesiątych

nia jest dzialalność zalożonej

rońska odbyla koleją, pod

na tematy z innej, normalnej

oficjalnie oskarżony o zbrod-

w ,,Tygodniku Powszechnym".

w 1967 roku Fundacji Lancko-

eskortą funkcjonariuszy

rzeczywistości, udowadnialy,

nie popelnione na terenach

W 1998 r. w przedmowie do pla-

rońskich z Brzezia, wspierają-

gestapo. Po przybyciu na miej-

że ,,ta cala brutalność bez na-

okupowanych. W 1967 r. odbyl

nowanej edycji calej książki na-

cej naukę polską.

sce umieszczono ją w więzieniu

zwy, że te wszystkie okrucień-

się proces, w którym Krüger

pisala: ,,Pamiętnik ten, przezna-

Odziedziczoną po ojcu uni-

przy Alexanderplatz. Dnia 30

stwa nie zdolaly w niezliczo-

przyznal, że kierowal gestapo

czony do ewentualnego wydania

katową kolekcję obrazów, jako

listopada stanęla przed Hertlem

nych wypadkach zniszczyć ani

w Stanislawowie. Ale nie przy-

po mojej śmierci, pisalam w la-

ostatnia z rodu, podarowala

­ pelniącym funkcję sędziego

zlamać, ani nawet uszczerbić

znal się do osobistego zaanga-

tach 1945-1946, po moim zwol-

w 1994 roku ­ ,,w holdzieRze-

przy Himmlerze ­ i zostala pod-

sil ducha". Im wlaśnie K. Lanc-

żowania i odpowiedzialności,

nieniu z niewoli niemieckiej.

czypospolitej Wolnej i Niepod-

dana przesluchaniu. Podczas

korońska poświęcila kreślo-

licząc na śmierć wszystkich

Tekst początkowo byl napisa-

leglej" ­ na zamki królewskie

niego, chcąc wykluczyć podej-

ne jakby mimochodem krótkie

świadków. Ale polska hrabi-

ny z myślą o wydaniu w języku

w Krakowie i w Warszawie.

rzenie o zmowę z Kutschman-

charakterystyki, portrety z pa-

na Lanckorońska, której uda-

angielskim. Kazalam przetlu-

Kiedy miesięcznik ,,Znak" ro-

nem, jako motyw napisania

mięci. Sama prowadzila zajęcia

lo się przeżyć, niespodziewa-

maczyć kilka ustępów i przed-

zeslal do wybitnych postaci

dostarczonego do Berlina spra-

z historii sztuki dla ,,królików",

nie pojawila się na posiedzeniu

stawilam je dwom wydawcom.

polskiej kultury ankietę z py-

wozdania podala chęć ocalenia

tj. kobiet, na których przepro-

sądu. To zniszczylo calą obronę,

Obaj z miejsca odrzucili z uza-

taniem ,,Czym jest polskość?",

siebie dzięki przedstawieniu

wadzano niebezpieczne ekspe-

a Krüger zostal skazany na do-

sadnieniem, że ,,tekst jest zbyt

K. Lanckorońska odpowiedzia-

zgodnego z rzeczywistością

rymenty medyczne.

żywocie, by zostać zwolnionym

antyrosyjski". Pamiętnik ten

la najkrócej: ,,Polskością jest dla

przebiegu spotkania z Krüge-

Na miesiąc przed zakończe-

dopiero w 1986 roku. Krüger

ma być sprawozdaniem i tyl-

mnie świadomość przynależno-

rem. Uwaga Hertla koncentro-

niem wojny, 5 kwietnia 1945 r.,

zmarl dwa lata po zwolnieniu.

ko sprawozdaniem z tego, cze-

ści do narodu polskiego. Uwa-

wala się jednak na uzyskanej

jako pierwsza Polka, z grupą 299

W Szwajcarii Karola Lanc-

go bylam świadkiem w czasie

żam, że należy dać możliwie

przez nią informacji o doko-

Francuzek zostala zwolniona

korońska zlożyla na ręce prof.

II wojny światowej. Wiem, że

konkretne dowody tej świado-

nanym przez Niemców zabój-

z obozu. Byl to efekt interwen-

Burckhardta raport o sytuacji

inni przeżyli o wiele więcej ­

mości, natomiast nie rozumiem

stwie profesorów lwowskich.

cji prezesa Międzynarodowego

więźniarek w Ravensbrück.

nie bylam ani w Oświęcimiu,

potrzeby jej analizy". Funda-

Nie chodzilo przy tym o samą

Czerwonego Krzyża, prof. Carla

Swoje niedawne przeżycia opu-

ani w Kazachstanie ­ ale też

mentalna  dzialalność  Kar-

zbrodnię ani udzial w niej Krü-

Burckhardta. W pamięci czy-

blikowala na lamach szwajcar-

wiem, że każda sumienna re-

li Lanckorońskiej polegala na

gera, lecz o ujawnienie przez

telników Wspomnień zapadnie

skich czasopism naukowych

lacja wnosi szczególy nowe do

wspieraniu życia naukowego,

w artykule po francusku: So-

niego jako funkcjonariusza ge-

z pewnością, obok wielu, ostat-

obrazu owych lat".

nieustannym czuwaniu, by na-

uvenir de Ravensbrück i po nie-

uka i kultura polska pozostawa-

stapo tajemnicy państwowej.

nia scena z Ravensbrück, po-

Pamiętnik swój powierzyla

miecku: Erlebnisseaus Ravens-

ly w orbicie kultury europejskiej

Po przesluchaniu, w związku

żegnania Karli Lanckorońskiej

profesorowi Lechowi Kalinow-

briüch. W tym też czasie zaczęla

i światowej.W uznaniu zaslug

z zapowiedzią wytoczenia pro-

z więźniarkami, gdy przy prze-

skiemu i Eli Orman, którzy po-

dla Kościola w 1998 roku profe-

cesu Krügerowi, Lanckorońska

kraczaniu bramy, zgodnie z obo-

pisać swoje Wspomnienia. Pra-

mogli w jego wydaniu i napisali

sor zostala uhonorowana przez

miala oczekiwać na konfrontacj

zowym przesądem, odwraca się

ce nad nimi ukończyla w Rzy-

slowo wstępne.

papieża Jana Pawla II Komando-

z nim i wszczęcie postępowania

twarzą do obozu.

mie w 1946 roku. ,,Wspomnienia

Wyjazd do Wloch i spotkanie

rią Orderu Świętego Grzegorza

w jej sprawie. Zamiast tego, po

Co ciekawe, po wojnie Krü-

wojenne (22 IX 1939 ­ 5 IV 1945)"

z żolnierzami 2 Korpusu, którzy

Wielkiego z Gwiazdą.

sześciu tygodniach, 8 stycznia

ger okazal się na zachodzie

ukazaly się drukiem po raz

nie chcieli wracać do komuni-

Do końca życia prof. Lancko-

1943 r., zostala przewieziona

Niemiec, gdzie udawal wroga

pierwszy w 2001 r. (Wydawnic-

stycznej Polski, postawily przed

rońska utrzymywala kontakty

do obozu koncentracyjnego dla

nazistów. Chcial zatrudnić się

two Znak, Kraków), ale niektó-

nią nowe, niezwykle zadanie. Na

ze środowiskiem polskich hi-

kobiet w Ravensbrück, gdzie

w państwowej pracy, ale wtedy

re fragmenty byly publikowane

życzenie gen. Wladyslawa An-

storyków sztuki, dla których

otrzymala nr 16076.

byl podejrzany w popelnieniu

na lamach prasy emigracyjnej,

dersa, w randze Public relations

byla niedościglym wzorem nie-

W wyniku wielokrotnych

officer 2 Korpusu (później po-

zwyklej wiedzy, sumienności

interwencji

Międzynaro-

rucznika AK), podjęla się zorga-

w pracy, dyscypliny i uczciwo-

dowego Czerwonego Krzy-

nizowania studiów dla ok. 1300

ści naukowej. Profesor Lancko-

ża umieszczono ją w izolatce

bylych żolnierzy 2. Korpusu.

rońska zmarla 25 sierpnia 2002

(Sonderhaft).  ,,Wyróżnienie"

Jej znajomości i przedwojenne

w Rzymie. Zostala pochowana

to uznala za upokarzające i na

kontakty naukowe umożliwily

na rzymskim cmentarzu Cam-

wlasną prośbę wrócila do obo-

przyjęcie polskich studentów na

po Verano.

zu, jako zwykla więźniarka.

uczelnie wloskie w Rzymie, Bo-

Książka  wspomnień  Ka-

,,Są rzeczy, których ludzie nie-

lonii i Turynie. Później wspiera-

roliny Lanckorońskiej nieba-

zdolni są sluchać, rzeczy, któ-

la podobną dzialalność w Wiel-

wem ukaże się po ukraińsku

rych umysl ludzki ogarnąć nie

kiej Brytanii i w Szkocji.

(w  wydawnictwie  ,,Книги

potrafi"­ pisala po opuszczeniu

W listopadzie 1945 roku

ХХІ") w tlumaczeniu dr Natalii

Ravensbrück.

podpisala z ks. pralatem Wale-

Tkaczyk dzięki wsparciu Fun-

We ,,Wspomnieniach"spo-

rianem Meysztowiczem i uczo-

dacji Lanckorońskich. Fragment

tykamy przejmujące, doku-

nymi polskimi dzialającymi na

tlumaczenia można przeczytać

mentalne opisy scen życia

emigracji akt fundacyjny Pol-

na portalu ,,Нова Польща".

obozowego więźniarek, ich

skiego Instytutu Historycznego

KAROLINA LANCKOROŃSKA W RZYMSKIM GABINECIE, 1992