16

nr 11 (423) |16­29.06.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Niezwykly jubileusz reduty kultury

65 lat Ludowego Teatru Polskiego we Lwowie

Polski Teatr Ludowy we

pozostal we Lwowie wraz z garstką przed-

Lwowie to szczególnie piękne

wojennych, znakomitych pedagogów i po

i ważne zjawisko artystyczne

jakimś czasie podjąl znowu pracę nauczy-

na mapie naszej kultury.

cielską w polskiej szkole nr 24. Tam też

Jubileusz 65-lecia, który

na nowo rozpocząl pracę artystyczno-te-

wlaśnie Teatr obchodzi sklania

atralną. W szkole potrafil umiejętnie prze-

przede wszystkim do zlożenia

kazywać uczniom wiedzę. Lekcje ubogacal

jakże zaslużonych gratulacji

grą na skrzypcach, jakby na przekór temu

Dyrektorowi Zbigniewowi

co dzialo się wokól i w samej szkole. Za-

Chrzanowskiemu, a zarazem

lożyl też w dwu szkolach z polskim języ-

calemu Zespolowi. Także do

kiem nauczania ­ w szkole nr 24 i szkole

sięgnięcia pamięcią daleko

nr 10 ­ mlodzieżowe kólka teatralne, któ-

wstecz, do wszystkich Tych,

rych dzialalność tak wspominal kilka lat

którzy ten Teatr w wyjątkowo

temu w rozmowie ze mną Adolf Wislow-

trudnych okolicznościach

ski, wspólpracownik Hausvatera, póź-

wspóltworzyli. Bo minęlo

niejszy kierownik administracyjny teatru:

wiele pelnych twórczej

,,W 1947 roku rozpocząlem naukę w szkole

pracy lat, a każdy miesiąc

nr 24 przy ulicy Majakowskiego 18, przed

i rok dzialalności Teatru to

wojną Kochanowskiego, a obecnie Lewyć-

niezwykly wyraz milości

kiego. Przez caly okres okupacji bylem na

i fascynacji przywiązania do

tajnych kompletach. Uczyli nas Franciszka

wielkich tradycji lwowskiej

oglaszanych i znając szczególy jego życia

Plonka i ks. salezjanin Maslowski. Salezja-

wojnie światowej byl skromnym nauczycie-

,,Ossolineum", czy niektórzy przedwojen-

sceny wszystkich tych,

uważam za swój obowiązek podzielić się

lem szkól polskich. A przecież byl postacią

nie wydali mi świadectwo, które pomoglo

ni nauczyciele szkól polskich. Dla dzieci

którzy Teatr wspóltworzyli,

tym z publicznością, zwlaszcza z wojskiem

mi wstąpić do szkoly nr 24. Na początku

niezwyklą, świetnie przygotowaną do pel-

polskiego pochodzenia pozostalych we

wspomagali i wspierali.

i mlodzieżą szkolną żywiącą glęboki kult

roku szkolnego profesor Hausvater za-

nienia swej roli. Urodzil się w 1894 roku,

Lwowie tysięcy mieszkańców zostaly

W czasach ZSRR bardzo

dla Jozefa Mączki". Piotr Hausvater przed

cząl nas namawiać, abyśmy zalożyli teatr.

ukończyl w Stanislawowie szkolę średnią,

utworzone więc szkoly niezbyt precyzyjnie

trudnych przecież decyzji

wojną organizowal akademie ku czci Józefa

(...) W sali gimnastycznej nie bylo sceny.

a także szkolę muzyczną im. Stanislawa

nazwane ,,polskimi szkolami", bo nauczano

podejmowanych przez

Mączki, na których wyglaszal okoliczno-

Wozilem swoimi końmi deski do jej urzą-

Moniuszki, następnie we Lwowie Konser-

w nich po polsku, ale oczywiście wedlug

każdego z czlonków Teatru

ściowe przemówienia.

dzenia. Uczyliśmy się w dzień, urządzali-

watorium Muzyczne i kurs koncertowy gry

sowieckich programów nauczania. Byla to

wciąż na nowo ­ czy angażować

Warto przy okazji wspomnieć, że Lwów

śmy scenę nocami. Dziwni byli entuzjaści

na skrzypcach u prof. Cetnera. Ukończyl też

szkola numer 10 św. Marii Magdaleny, przy

się w dzielo dalszego

byl miastem, w którym panowal szczegól-

teatru ­ uczniowie. Prawie wszyscy nie

polonistykę i filozofię na Uniwersytecie Jana

ulicy Puszkina, zwana ,,Magdusią", szkola nr

tworzenia naszej scenicznej

ny kult Legionów, jako że tu ukrywal się

odpowiadali wiekowo klasom, do których

Kazimierza. Zdobyl więc wszechstronne ar-

24 wówczas przy ulicy Majakowskiego oraz

kultury i podtrzymywania

i przebywal przez wiele lat Józef Pilsudski,

uczęszczali, byli starsi (...) Wozilem także

tystyczne i humanistyczne wyksztalcenie.

szkola nr 30 przy ul. Kujbyszewa. W sytu-

jej wspanialych tradycji

tu powstal ponad sto lat temu Związek

drewno z lasu na dekoracje. Przywozilem

Po studiach podjąl upragnioną pracę na-

acji zupelnej likwidacji świetnych często in-

we Lwowie? I co z tego

Walki Czynnej ­ zalążek Legionów i polskiej

książki i zeszyty z drukarni. Dyrektor

uczyciela ­ mial też zamilowania i talent pe-

stytucji polskiej kultury we Lwowie, o któ-

wyniknie?...

armii. O fascynacji Hausvatera teatrem na-

szkoly Kabarowski dawal nam zeszyty

dagogiczny, który rozwijal do końca życia.

rych by wiele można pisać, życie kulturalne

pisala najpiękniej jego żona Maria. W liście

do notowania tekstu ról, bo nie mieliśmy

Lubil pracować z dziećmi i mlodzieżą. Przed

polskiej spoleczności tlilo się w prywat-

udostępnionym mi przez jego wnuczkę,

na czym pisać". Mlodzieżowe grupy te-

wojną posadę zdolal znaleźć we lwowskiej

nych domach i mieszkaniach, a także we

MARIUSZ OLBROMSKI

a skierowanym w 1968 roku do redaktora

atralne, które organizowal Hausvater, po-

Szkole Handlowej mieszczącej się przy ulicy

wspomnianych szkolach. W oparciu o śro-

Jerzego Waldorffa czytamy o jego lwow-

czątkowo występowaly w szkolach oraz

Franciszkańskiej 9, gdzie wkrótce opraco-

dowiska tych szkól powstal teatr, którego

Trzeba wspomnieć, że lata tuż po II

skim okresie: ,,Przez jakiś czas pracowal

braly udzial w przeglądach osiedlowych,

wal ,,Wypisy do nauki o handlu", a także na-

początki byly nader skromne.

wojnie światowej byly dramatyczne dla

jako pierwszy skrzypek w teatrzyku pro-

miejskich i obwodowych. Zespól nabieral

pisal ­ czerpiąc ze swej wiedzy polonistycz-

W cennej monografii pióra Janusza

Lwowa i jego polskich mieszkańców, któ-

wadzonym przez Andę Kitschman pod na-

doświadczenia, zdobywal dyplomy i uzna-

nej ­ broszurę ,,Handel i przemysl w obcej

Wasylkowskiego ,,Teatr z ulicy Kopernika"

rzy podlegali repatriacji. Trwala ona dlugo,

zwą ,,Czwórka". Z zachwytem opowiadal mi

nie, co bylo ogromnie ważne. W zespole

literaturze powieściowej i dramatycznej".

o tamtym okresie czytamy: ,,Przy szko-

a druga repatriacja zakończyla się dopiero

o jej talentach kompozytorskich i o jej pio-

panowala atmosfera nie tylko zrozumie-

Żywo interesowal się literaturą piękną, co

lach powstaly kólka dramatyczne, orga-

w 1957 roku. Stopniowo wyjeżdżali wszy-

senkach. Gdy dyrektor Ludwik Czarnow-

nia dla sprawy, ale także koleżeńskości

nizowano wieczory recytatorskie, orkie-

między innymi zaowocowalo wydaniem

scy ci, którzy uznali, że nie mają żadnych

ski zacząl organizować teatry we Lwowie:

i wzajemnej pomocy. Jak wspominal Wi-

z rękopisów poszerzonego zbioru wierszy

stry; byly to lata powojenne 1946­1950.

szans na pracę i dalszą choćby bardzo

operę, operetkę i dramat, Piotr Hausvater

slowski, pieniądze, które grupy uzyski-

najwybitniejszego poety legionowego Jó-

Kólko dramatyczne ze szkoly nr 24, pod

skromną egzystencję w swym rodzinnym

zefa Mączki. Tom ,,Starym szlakiem" pięk-

dostal się do orkiestry operetkowej. Rów-

waly po spektaklach, przeznaczano na

mieście, w którym rodziny ich mieszkaly

kierownictwem Piotra Hausvatera wspól-

nie wydany w Warszawie w 1938 roku jest

nocześnie zapisal się na wydzial filozoficz-

zakup butów i ubrań dla ubogich uczniów.

pracowalo z podobnym kólkiem przy

często od wieków. Wyjeżdżali także ci,

ny uniwersytetu...".

Tak postanowil po naradzie z rodzicami

dziś bialym krukiem bibliofilskim, a wiersze

szkole nr 10, które zorganizowala Maria

którzy przez Lwów wracali z zeslania na

We wspomnianej szkole handlowej

Piotr Hausvater. Trzeba też podkreślić, że

Jaworska. W szkole nr 30 kólko literackie

z tego tomu byly wielokrotnie przedru-

Syberię, do Kazachstanu, na ,,nieludzką zie-

Hausvater uczyl języków i literatury. Ale

profesor nigdy nie czerpal korzyści mate-

kowywane przed wojną, także w czasach

prowadzila Maria Rzepecka". Jedyną oso-

mię". Lwów opuścilo kilkaset tysięcy osób.

swoje zamilowania teatralne już wówczas

obecnych. Stanowią kanon polskiej poezji

rialnych z dzialalności teatru, chociaż po

bą polskiego pochodzenia, która wówczas

Przyśpieszona depolonizacja, sowietyzacja

żolnierskiej i niepodleglościowej. Do wspo-

zrealizowal tworząc i prowadząc teatrzyk

wojnie znajdowal się w wyjątkowo trud-

we Lwowie miala wcześniejsze doświad-

i ateizacja miasta i tej ziemi, to najbardziej

szkolny. Napisal dla tego teatrzyku dwa

nej sytuacji materialnej. Mial na utrzy-

mnianego zbioru wierszy Piotr Hausvater

czenia teatralne w ruchu amatorskim byl

dziś widoczne znamiona tamtych czasów.

obrazki sceniczne o treści legionowej: ,,Bi-

maniu dużą rodzinę ­ troje dzieci: córki

napisal obszerny, ciekawy wstęp. Warto

polonista i germanista Piotr Hausvater. To

A jednak we Lwowie, mimo niezwykle trud-

lans" oraz ,,Radosne święto".

Annę i Janinę oraz syna Emila, a pensja

też wspomnieć, że Józef Mączka byl krew-

wlaśnie jemu Teatr zawdzięcza swe po-

nych warunków pozostalo nadal ­ wbrew

Wybuchla wojna, nastala noc okupa-

nauczyciela byla bardzo skromna. Żona

nym jego żony. Stąd do wspomnianego

wstanie i dzialalność w pierwszych latach

wszystkim okolicznościom ­ wiele tysięcy

cyjna, którą przeżyl wraz z żoną cudem.

zbioru dolączyl szereg nigdzie nie ogla-

jego nie pracowala. Utrzymywal się m.in.

istnienia. Teatr ten pewno by nie powstal,

mieszkańców Lwowa polskiego pochodze-

Utrzymywal się pracując jako nauczy-

z wyprzedawania, często za bezcen, zgro-

szanych wcześniej wierszy, znajdujących

gdyby nie jego talent organizacyjny, zapal

nia. Postanowili mimo wszystko pozostać.

ciel i ucząc języka niemieckiego w prze-

madzonej przed wojną kolekcji cennych

się w jego posiadaniu. We wstępie pisal:

twórczy, a zarazem upór i zmysl dyploma-

Pozostala też nieliczna grupa inteligencji

ksztalconej za sowietów w dwa technika

obrazów, której część zakupila Lwowska

,,Będąc w posiadaniu rękopisów najwcze-

tyczny, heroizm dzialania. Byl humanistą,

polskiej, jak na przyklad prof. Mieczyslaw

Szkole Handlowej. Po zakończeniu wojny

Galeria Obrazów. W domu znajdowala się

śniejszych utworów poety, nigdy dotąd nie

artystą, poetą i dramaturgiem. Przed i po II

Gębarowicz, ostatni dyrektor lwowskiego