20

nr 11 (423) |16­29.06.2023

Wspomnienia

www.kuriergalicyjski.com

Starania arcybiskupa Mariana Franciszka Jaworskiego

o zwrot dóbr kościelnych sprzed 1939 roku (cz. 10)

Należy także zwrócić uwa-

MARIAN SKOWYRA

W

gę na przypadek, jaki zaistnial

w Spilczynie kolo Bóbrki, gdzie

1995 roku ostatecznie

zostala zlikwidowana

w 1991 roku greckokatolicka

placówka sióstr józe-

wspólnota przejęla dawną laciń-

fitek w Domu Starców we Lwo-

ską kaplicę Podwyższenia Krzy-

wie ­ Majerówce. Przyczyną

ża Świętego. W 1996 roku we wsi

byl brak życzliwości wladz za-

podjęto budowę nowej cerkwi

kladu wobec rzymskokatolic-

greckokatolickiej. Po sfinali-

kich sióstr. Opiekę nad starcami

zowaniu budownictwa nabo-

w zakladzie niebawem prze-

żeństwa przeniesiono do nowej

jęly greckokatolickie siostry.

cerkwi, a lacińska świątynia po-

W okresie letnim 1996 roku

zostala w opuszczeniu. W przy-

jeden z roczników lwowskich

szlości nawet jeśli pojawi się

DOBROMIL. KAPLICA MATKI

kleryków rzymskokatolickich

w miejscowości rzymskokato-

BOŻEJ WSPOMOŻENIA

pelnil praktykę duszpasterską,

licka wspólnota, nie może liczyć

KUTYSZCZE. WIDOK NA BRAMĘ I CERKIEW. STAN 2012

WIERNYCH, PRZEJĘTA PRZEZ

jednak tym razem u boku grec-

na odzyskanie swojej wlasności,

GREKOKATOLIKÓW. STAN 2011

kokatolickich sióstr.

kandelabry i inne precjoza ule-

chóru cerkiewnego. Nie bylo

gdyż w świetle obowiązującego

Nie byl to zresztą jedyny

galy zniszczeniu na podwór-

dobrej woli na zarejestrowanie

że niniejsza monstrancja mogla

prawa świątynia jest wlasnością

przyklad braku życzliwości, czy

kach przykościelnych. W daw-

miejscowej rzymskokatolickiej

być częścią wyposażenia daw-

grekokatolików i to oni mogą de-

nym Felicientalu w kościele

wręcz wrogości wobec ducho-

wspólnoty, a także nie prze-

nej greckokatolickiej cerkwi lub

cydować o jej przyszlych losach.

wieństwa i sióstr zakonnych

zamienionym na cerkiew pra-

kazano organów dla któregoś

pobliskiej rzymskokatolickiej

Można przypuszczać, że podzieli

Kościola rzymskokatolickiego.

woslawną zachowalo się wiele

z pobliskich kościolów.

kaplicy. Po II wojnie światowej

los rozebranych rzymskokato-

W 2004 roku kaplani pragnęli

sprzętów kościelnych, w tym

Niekiedy świętych, przed-

kaplica popadla w glęboką ruinę,

lickich świątyń.

podjąć poslugę duszpasterską

organy, które nie byly używa-

stawianych na figurach czy

zaś dawna drewniana grecko-

Casus Dobromil,

na terenie jednego z lwowskich

ne przez wyznawców prawo-

obrazach, calkowicie zmienia-

katolicka cerkiew po wybudo-

Strzalkowice i Rudki

zakladów penitencjarnych oraz

no. Tak we Lwowie św. Elżbie-

slawia. Na skutek pożaru daw-

waniu nowej murowanej cerkwi,

zakladu dla psychicznie cho-

ta stala się św. Olgą. Nie brak

Dość spektakularnych ak-

nego kościola przepadly one

tym razem prawoslawnej, zostala

rych na Kulparkowie. W jed-

cji dopuszczano się w Dobro-

bezpowrotnie. W Podkamieniu

takich przykladów i w innych

opuszczona.

milu. Jeszcze na początku lat

nym jak i drugim przypadku

kolo Rohatyna niektóre pre-

miejscowościach. W obiek-

W 1998 roku tuż przed uro-

duchownym

oświadczono:

90., a następnie w 1998 roku

cjoza, w tym obrazy i dzwony

tach, przynależnych do greko-

czystością Wszystkich Świę-

tych  na  Cmentarzu  Orląt

,,W naszym zakladzie Polaków

ze strony wspólnoty grecko-

z dawnego kościola zdepono-

katolików, zamalowano szereg

nie ma", co duchowny przyjąl

katolickiej urządzono ,,atak na

wano w dzwonnicy przycer-

dobrze zachowanych fresków

Lwowskich doszlo do szeregu

kościól w Dobromilu, z takim

z zadowoleniem, że Polacy są

kiewnej, narażając je na calko-

i malowidel kościelnych. Tak,

profanacji grobów, w tym ma-

trudem przez naszych parafian

na tyle uczciwymi obywatela-

wite zniszczenie. W dawnych

przykladowo, zniszczono sze-

lowania i niszczenia grobów.

kościolach w Brodach czy też

reg malowidel w Podkamieniu,

mi, że nie trafiają do więzień.

odnowiony" ­ pisal w kronice

Z racji tego w archidiecezjal-

Tuliglowach przechowywano

a w dawnym kościele w Bro-

parafialnej ówczesny proboszcz

Próbowano zastraszać lub też

nym czasopiśmie ,,Radość Wia-

dach, umieszczono malowidla

ks. Edward Loranc. W pobliskiej

zniechęcać arcybiskupa Ma-

dawne monstrancje, które przy

ry" umieszczono apel tej treści:

greckokatolickiej parafii ,,mię-

riana Jaworskiego przed kup-

dobrej woli można bylo oddać

politycznych przywódców. Na

,,Wyrażamy nadzieję, że wla-

dzy sobą nieraz mówili: tam

nem zniszczonego sanatorium

pobliskim funkcjonującym pa-

kościolach zamiast wież, poja-

dzom Lwowa wystarczy dobrej

w kościele parę starych babek,

,,Elektron" w Brzuchowicach,

rafiom  rzymskokatolickim.

wily się cerkiewne kopuly.

woli i determinacji, aby wspól-

jak umrą ­ (kościól) zabierzemy".

W Kutyszczach kolo Tlu-

gdzie niebawem rozlokowano

Jednak, szczególnie w Brodach,

nie z polską stroną doprowadzić

Początki tego typu dzialań na-

seminarium duchowne.

te precjoza są traktowane jako

macza na bramie wejściowej do

proces rekonstrukcji cmentarza

leży upatrywać w pierwszych

Należy zauważyć, że po II

trofea po lacinnikach, którym

nowej cerkwi prawoslawnej go-

do końca. Nie można się godzić

latach odradzania się Kościola

wojnie światowej część wypo-

odebrano świątynię i zawlad-

spodarze umieścili monstran-

na to, aby elementy o charakte-

greckokatolickiego, gdy ,,gre-

sażenia ruchomego udalo się

nięto zachowanym inwenta-

cję (a wlaściwie XIX-wieczną

rze skrajnym niszczyly z takim

kokatolicy wyszli z podziemia

uratować przez wyjeżdżających

rzem. W kościele w Tuliglowach,

glorię, bez stopy). Repozytorium

trudem rozpoczętą wspólpracę

i zaczęli upominać się o swoją

do Polski kaplanów. Jednak część

gdzie równocześnie sprawu-

wypelnili bialą szmatą pozoru-

między Ukrainą a Polską".

W Winnikach dzięki sta-

cerkiew w Dobromilu". Wów-

pozostawiona na miejscu zasilila

ją nabożeństwa grekokatoli-

jąc wystawienie Najświętszego

czas to ,,dochodzilo do walk pod

muzea oraz miejscowe cerkwie

cy i prawoslawni, zachowaly

Sakramentu w kościele katolic-

raniom o. Rafala Kiernickiego

cerkwią na kamienie, gdzie in-

greckokatolickie. Jeszcze inne

się dawne organy, które nie są

kim. Dopiero po wielu publika-

kościól zostal oddany rzymsko-

terweniowala policja. Skończy-

ulegly calkowitemu zniszczeniu.

używane we wschodniej litur-

cjach w gazetach usunięto tę de-

katolickiej wspólnocie. Jednak

lo się tym, że cerkwi nie oddali,

Te, które znalazly się w muzeach,

gii i przeszkadzają w śpiewie

korację bramy. Należy zauważyć,

przez wiele lat zabiegano o zwrot

ani nie pozwolili odprawiać na

nigdy nie powrócily do swo-

dawnej plebanii parafialnej oraz

przemian obu wyznaniom, jak to

ich miejsc przeznaczenia, gdyż

usunięcie metalowych bara-

jest w Chyrowie. Ojca Wlodzi-

dyrektorzy uważają zagrabio-

ków sprzed świątyni. Plebania

mierza nazwali politykiem i za-

ne precjoza kościelne za swoją

w okresie powojennym byla

mknęli dla niego drzwi cerkwi".

wlasność. Przykladem mogą być

wykorzystywana przez miej-

W tej sytuacji grekokatoli-

batalistyczne obrazy z kolegiaty

scową szkolę. W okresie letnim

kom przekazano dawną rzym-

żólkiewskiej, o które parafia za-

organizowano tam kolonie let-

skokatolicką kaplicę Matki

biega od 1991 roku. Brak również

nie dla dzieci. Po 1990 roku zo-

Bożej Wspomożenia Wiernych,

w wielu miejscach dobrej woli ze

stala opuszczona i schronienie

znajdującą się przy zakręcie do

strony greckokatolickich pro-

w niej znaleźli miejscowi bez-

Chyrowa. Wówczas to zaczę-

boszczów na przekazanie laciń-

domni. W chwili zlożenia proś-

to przymierzać się do przejęcia

skiego inwentarza lacinnikom.

by o jej odzyskanie przez rzym-

parafialnego kościola w Do-

Jedynie sporadycznie zdarzaly

skokatolicką wspólnotę, dawną

bromilu, który przez caly okres

się przekazania takich obiektów,

plebanię sprywatyzowal jeden

komunistyczny  byl  czyn-

jak choćby obraz św. Stanislawa,

z mieszkańców jako magazyn

który przekazano z cerkwi w Żu-

ny i slużyl schronieniem dla

produktów spożywczych, jed-

rowie do kościola w Firlejowie.

znacznej grupy grekokatoli-

nak nadal schronienie tam znaj-

Również ze Starego Siola do ko-

ków. Tak pewnego razu po od-

dowali bezdomni, a sam krok

ściola Matki Bożej Gromnicznej

puście greckokatolickim diak

z prywatyzacją, na co zezwolily

we Lwowie zostal przewieziony

cerkiewny zwrócil się do ks.

miejscowe wladze, zniwelowal

Edwarda o wpuszczenie ich do

jeden konfesjonal, przechowy-

możliwość odzyskania kościel-

kościola. W następnych mie-

wany przez lata na chórze ko-

nej wlasności.

siącach tego typu ,,podjazdów

ścielnym. Oddano też odnalezio-

Kolejną trudnością, z jaką

bywalo sporo".

ne księgi metrykalne z tej parafii.

borykala się przez wiele lat

,,Pewnego razu ­ pisal ks. Lo-

Jednak takie przypadki należaly

wspólnota w Winnikach, byly

ranc ­ zabieram w Chyrowie na

raczej do rzadkości.

metalowe baraki ustawione tuż

stacji benzynowej paru ludzi

Większość dawnego sprzętu

przed glównym wejściem na

z miejskiej rady do Dobromila.

kościelnego nowi wlaściciele

teren świątyni. Wlaściciel tych

Po drodze pada pytanie, dla-

poddali zniszczeniu. W wielu

obiektów przez caly czas upar-

czego nie zaglądam do miejskiej

miejscowościach po przepro-

cie pozostawal przy stanowi-

rady, przecież już nowa wladza.

wadzanych pracach remonto-

sku, że nie zezwoli na rozebra-

Mówię, że na razie nie mam

wych dawne lawki kościelne,

nie dawnych sklepów.

KOŚCIÓL W BOHORODCZANACH. STAN 2011