22

nr 11 (423) |16­29.06.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Z dziejów Filharmonii Lwowskiej  (cz. 1)

120 lat temu, w maju

zbudowany z hojnej ręki moż-

nego fundatora hr. Stanislawa

1903 roku, dobiegl końca

teatr, nazwany na jego cześć

pierwszy sezon

Skarbkowskim, 27 września

dzialalności Filharmonii

1902 roku, zajaśnial znów mo-

Lwowskiej. Jego bilans byl

rzem światel elektrycznych.

wręcz imponujący: w ciągu

Znów gościl w swych pro-

siedmiu i pól miesięcy

gach stęsknionych melomanów

odbylo się 130 koncertów.

i zwyklych ciekawskich, spra-

gnionych wiedzy, jak też ,,sta-

Lwowscy melomani

ruszek", posadowiony na 16 ty-

mogli podziwiać

siącach dębowych pali, wygląd

kunszt wykonawczy

po dwóch latach intensywnych

trzydziestu czterech

przeobrażeń. Wielu pamięta-

LUDWIK HELLER

śpiewaków, ponad

lo go, zdawaloby się z nie tak

dwudziestu pianistów,

zalożenia Filharmonii i pierw-

powolany 32-letni Czech uro-

odleglych czasów, gdy triumfy

szym jej dyrektorem zostal Lu-

dzony w Wiedniu Ludwik Cze-

święcila na jego scenie Hele-

ośmiu skrzypków, po

dwik Heller. Jako znakomity,

lański (wlaściwie Ludvik Vi-

na Modrzejewska, debiutowala

dwóch organistów

rzutki organizator, wielki milo-

tezslav Ćelansky), do niedawna

Gabriela Zapolska, a pod batutą

IRENA BOHUSS

i wiolonczelistów.

śnik i znawca muzyki, szczegól-

kierujący orkiestrą teatralną

ucznia Stanislawa Moniuszki,

Wystąpily zespoly

Ballabana szereg gruntownych

nie operowej, dal się poznać, gdy

w Teatrze Miejskim (Wielkim).

Henryka Jareckiego, brzmialy

kameralne

prac budowlanych, zmierzają-

przez kilka sezonów kierowal

Drugim dyrygentem, mającym

wspaniale dziela twórcy pol-

i chóry. Nie zabraklo

cych do zaadaptowania dawnej

Teatrem hr. Skarbka. Po prze-

stanowić uosobienie ciąglości

skiej opery narodowej. Odno-

sali teatralnej do nowych celów.

granej batalii z Tadeuszem Paw-

pomiędzy dawnymi i nowy-

wiona sala sprawiala wraże-

również koncertów

Pochlonęly one 200 tysięcy ko-

likowskim w roku 1900 o fotel

mi laty w historii sceny Skarb-

nie imponujące, chociaż liczbę

kompozytorskich,

ron. Zainstalowano m.in. oświe-

dyrektora nowo zbudowanego

kowskiej, zostal doświadczony,

miejsc zredukowano z 1460 do

występów gościnnych

Teatru Miejskiego nie poddal

tlenie elektryczne, centralne

cieszący się ogromną estymą

1240.  Zlikwidowano  daw-

znanych dyrygentów

się. Przystąpil energicznie do

ogrzewanie, wyposażono salę

lwowian i jak nikt inny obe-

ny amfiteatralny uklad parte-

i popisów mlodych

w nowy system wentylacyjny.

tworzenia nowej instytucji. 11

znany ze specyfiką miejsca,

ru, gdyż nowa wysoka estrada

wirtuozów ­ lwowskich

maja 1902 roku otrzymal kon-

Estradę ozdobily nowe organy

adaptowany lwowianin (war-

zapewniala sluchaczom dobrą

,,cudownych dzieci".

cesję na prowadzenie Filhar-

koncertowe, wykonane w zna-

szawianin z urodzenia) Hen-

widoczność.

monii w dawnej sali teatralnej

nej lwowskiej firmie Jana Śli-

ryk Jarecki. Ten ceniony muzyk

Zanim wybrzmial pierwszy

gmachu Skarbkowskiego na

wińskiego, mającej swą siedzibę

i kompozytor, którego nazwisko

koncert w odnowionej takim

JOANNA PACAN-ŚWIETLICKA

J

pięć lat. Na jej podstawie uzy-

przy ul. Kopernika 16. Ufundo-

w ciągu ponad ćwierćwiecza

nakladem sil i środków sali Fil-

akie byly początki tej tak

skal prawo do ,,urządzania kon-

wal je kosztem 22 tysięcy koron

pracy tak nierozerwalnie zroslo

harmonii, odbylo się tego dnia

ważnej na mapie kulturalnej

certów symfonicznych i prome-

Leopold Lityński, dzierżawca

się z operą lwowską, że stalo się

o godzinie 11 uroczyste jej po-

naszego miasta instytucji?

nadowych" oraz wynajmowania

gmachu Skarbkowskiego. Po obu

niemal jej synonimem, ze wzglę-

święcenie. Po odegraniu przez

Kto z ówczesnych slaw muzycz-

Sali na bale, rauty i reduty. W ten

stronach estrady zawieszono

dów zdrowotnych zrezygno-

orkiestrę ,,Poloneza' Chopina

nych wystąpil na tej estradzie?

sposób stworzyl ,,konkurencyj-

portrety pędzla Wojciecha We-

wal jednak ze stanowiska już po

aktu poświęcenia dokonal ks. dr

Jaką funkcję pelnil w Filhar-

ną" pod względem muzycznym

issa i Stanislawa Batowskiego

kilku tygodniach. Po jego ustą-

Zygmunt Lenkiewicz, kustosz

monii późniejszy bard Lwowa

placówkę. Dwie sąsiadujące

przedstawiające ośmiu wspól-

pieniu funkcję tę objąl Henryk

Kapituly Metropolitalnej ob-

Henryk Zbierzchowski? Na te

ze sobą przez ulicę instytucje

czesnych kompozytorów pol-

Melcer-Szczawiński, dzialając

rządku lacińskiego we Lwowie.

i wiele innych pytań postaram

­ Opera i Filharmonia - mia-

skich: Jana Galla, Henryka Jarec-

we Lwowie pianista i pedagog,

Hucznymi oklaskami licznie

się odpowiedzieć w niniejszym

ly odtąd nadawać ton i puls ży-

kiego, Adama Münchheimera,

kontrkandydat  Mieczyslawa

zgromadzeni  przedstawicie-

i kolejnym szkicu.

ciu muzycznemu stolicy Galicji

Stanislawa Niewiadomskiego,

Soltysa w konkursie na stano-

le lwowskiego świata teatral-

i Lodomerii. Dwaj ambitni dy-

Zygmunta Noskowskiego, Igna-

wisko dyrektora Galicyjskie-

nego, literackiego i artystycz-

U źródel powstania nowej

cego Jana Paderewskiego, Mie-

rektorzy, Heller i Pawlikow-

go Towarzystwa Muzycznego

nego nagrodzili mowę nestora

instytucji

ski,przez najbliższy sezon mieli

czyslawa Soltysa i Wladyslawa

w 1899 roku. Skompletowana

kompozytorów polskich Wla-

Filharmonia Lwowska po-

prześcigać się w sprowadzaniu

Żeleńskiego. Aż czterech z nich

przez Czelańskiego 67-osobo-

dyslawa Żeleńskiego z Krako-

wstala zaledwie rok po swej

glośnych w świecie muzycznym

poprzez swoją dzialalność zwią-

wa orkiestra skladala się glów-

wa. Odegranego na zakończenie

warszawskiej  poprzednicz-

zanych bylo ze Lwowem. Sala

wykonawców, zdolnych zaspo-

nie z mlodych muzyków. Posa-

uroczystości Mazurka Dąbrow-

ce.W roku 1902 dynamicznie

koić gusta wymagającej, muzy-

Filharmonii posiadala parter

dę akompaniatora objąl 21-letni

skiego przyjęto owacyjnie.

rozwijająca się 150-tysięczna

kalnej ­ jak zawsze podkreślano

i cztery kondygnacje lóż,miesz-

Henryk Zbierzchowski.

Koncerty inauguracyjne

stolica Galicji zyskala nową in-

­ lwowskiej publiczności.

czących po pięć osób.

Otwarcie Filharmonii:

stytucję, która stala się przy-

Odbyly  się  dwa,  sobot-

W niedlugim czasie Hel-

Drugie życie sali teatralnej

poświęcenie sali

bytkiem muzyki symfonicznej,

ler skompletowal zespól. Jego

ni i niedzielny, 27 i 28 wrze-

w gmachu Skarbkowskim

kultywowanej dotąd na margi-

Dokladnie po 60 latach i 6

śnia 1902 roku, z identycz-

trzon stanowili muzycy zna-

nesie prężnie rozwijającego się

W krótkim czasie przepro-

miesiącach od momentu otwar-

nym programem. Wypelnily

ni lwowianom. Na stanowisko

we Lwowie wykonawstwa mu-

wadzono pod kierunkiem Jakuba

cia w pamiętnym roku 1842,

go w calości utwory kompo-

pierwszego dyrygenta zostal

zyki operowej, kantatowo-ora-

zytorów polskich. Zabrzmiala

toryjnej, chóralnej i kameralnej.

skomponowana specjalnie na tę

Wraz z otwarciem Filharmonii

uroczystość przez Henryka Ja-

Lwów stanąl w szeregu tych

reckiego ,,Oda do mlodości" do

miast, które ,,każdą pozna-

slów Adama Mickiewicza. W jej

nia godną nowość muzyczną

wykonaniu pod batutą kompo-

otrzymują z pierwszej ręki, nie

zytora prócz polączonych chó-

po latach dopiero lub z pólek

rów i orkiestry wziąl udzial,jako

księgarskich w wyciągach for-

solista,ulubieniec publiczności

tepianowych". Gdzie ulokowala

a wychowanek slynnej lwow-

instytucja, która obecnie koja-

skiej szkoly śpiewu Walerego

rzona jest z gmachem przy daw-

Wysockiego tenor Aleksan-

nej ulicy Chorążczyzna (obecnie

der Myszuga. Drugą solistką

M. Skoryka)? Gdy powstawala,

wieczorów byla również daw-

ten secesyjny gmach z okaza-

na uczennica prof. Wysockie-

lą salą koncertową jeszcze nie

go Irena Bohuss, która z fine-

istnial (zbudowany byl dopiero

zją i wdziękiem wykonala arie

kilka lat później dla Towarzy-

i pieśni Jana Galla, Stanislawa

stwa Muzycznego). Na siedzi-

Niewiadomskiego, Zygmunta

bę Filharmonii obrano dawny

Noskowskiego, Leona hr. Piniń-

skiego. Prasa lwowska oczaro-

Teatr Skarbkowski (obecnie

wana występem Bohussówny,

M. Zańkowieckiej), który opu-

uznala go za ,,prawdziwą,pierw-

stoszal w 1900 roku po prze-

szorzędną ozdobę calości". Do-

prowadzce zespolów opery,

ceniano również to, ze artystka

operetki, dramatu i komedii

­ nie bez wahania ­ podjęla się

do nowego, reprezentacyjne-

go gmachu Teatru Miejskiego,

tego zadania,ratując sytuację

w ostatniej niemal chwili, po

zwanego Wielkim. Inicjatorem

WNĘTRZE FILHARMONII LWOWSKIEJ