23

nr 11 (423) |16­29.06.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

zakończonych fiaskiem per-

lwowian dwa tygodnie po in-

utworów  skomponowanych

uroczyście przed gmachem

przedawkowania środków na-

traktacjach dyrekcji z dwiema

przez amatora, utalentowane-

auguracji Filharmonii, byl ślub

Filharmonii Marszem wesel-

sennych. Jednak początek ich

innymi (skonfliktowanymi ze

go wszechstronnie profesora

jej dyrektora. 11 październi-

nym z opery ,,Lohengrin" Ry-

wspólnej drogi splótl się nie-

sobą) uczennicami prof. Wysoc-

prawa rzymskiego na Uniwer-

ka 1902 roku 37-letni wdo-

szarda Wagnera. (Marsz ten,

rozerwalnie w historii Lwowa

kiego,natenczas primadonnami

sytecie Lwowskim i zarazem

wiec Ludwik Heller w Katedrze

jakkolwiek w Europie ustępu-

z początkiem dzialalności no-

opery warszawskiej: Salomeą

urzędującego namiestnika Ga-

lwowskiej powiedzial sakra-

jący popularnością Marszo-

wej instytucji ­ Filharmonii

Kruszelnicką i Janiną Korole-

licji ­ Leona hr. Pinińskiego.

mentalne tak 24-letniej pannie

wi Feliksa Mendelssohna, do

­ bez której żadne liczące się

wicz Waydową. Z nowszych

Byly to: pieśń ,,Pierwiosnek"

Irenie Bohussównej. Pochodzą-

dziś jest wykonywany podczas

miasto nie może być określo-

polskich utworów symfonicz-

do slów Mickiewicza i ,,Suita

ca z osiadlej w Jaroslawiu, spol-

ślubów, zwlaszcza w Stanach

ne mianem stolicy kulturalnej.

nych zaprezentowane zostaly

tańców klasycznych z XVIII

szczonej rodziny węgierskiej

Zjednoczonych).

Jej powolanie jest bezsprzeczną

na inauguracji Filharmonii dwa:

wieku" na orkiestrę, sklada-

absolwentka konserwatorium

W niedalekiej przyszlości

zaslugą Ludwika Hellera, któ-

znana już we Lwowie uwertura

jąca się z dwóch menuetów

lwowskiego siedem lat wcze-

Ludwik i Irena mieli zamiesz-

remu wtedy dzielnie sekun-

charakterystyczna ,,W Tatrach"

i gawota. Gwiazdą obu wieczo-

śniej, jako nastolatka, z po-

kać w prywatnej willi Hellera,

dowala mloda, utalentowana

Wladyslawa Żeleńskiegoi ,,Step",

rów byl kompozytor i pianista

wodzeniem zadebiutowala na

znajdującej się przy ulicy Szy-

malżonka.

skomponowany pięć lat wcze-

Zygmunt Stojowski, uznawany

scenie Teatru Skarbkowskiego.

monowiczów (obecnie Mel-

Tam sięgaj, gdzie wzrok

śniej, najnowszy poemat sym-

już wtedy za jednego z najwy-

Rok po tym udanym debiucie

nyka 7). Polożona w elitarnej

nie sięga,

foniczny Zygmunta Noskow-

bitniejszych, porównywanych

dyrekcję teatru objąl Heller.

zachodniej dzielnicy Lwowa

Lam, czego rozum nie zlamie!

skiego, w którym pobrzmiewaly

z Ignacym Janem Paderew-

Mlodziutka sopranistka,drob-

Nowy Świat, stylizowana na

Mlodości! Orla twych lotów

echa sienkiewiczowskich ry-

skim,  wirtuozów  fortepia-

na, szczuplutka, o ujmującej

zakopiańską, zyskala wdzięcz-

potęga,

cerskich potyczek na tle roz-

nu przelomu XIX i XX wieku.

aparycji i zlocistych wlosach

ną nazwę ,,Sloneczko". Życie

Jako piorun twoje ramie!

leglych skąpanych w slońcu

33-letni pianista, mający na

już wtedy musiala wpaść mu

mialo nieraz jeszcze weryfi-

pejzaży kresowych. Uklonem

swym koncie szereg sukcesów

w oko. Ślub zalożyciela Filhar-

kować plany artystyczne am-

w stronę twórców opery polskiej

na estradach Paryża, Londy-

monii Lwowskiej ze znako-

bitnego dyrektora. Perypetie

Bez tej mickiewiczowskiej-

bylo umieszczenie w programie

nu, Berlina, porwal publiczność

micie się zapowiadającą śpie-

malżeńskie, ściśle przeplatają-

dewizy, która zapewne przy-

Arii z kurantem ze ,,Strasznego

lwowską wykonaniem wlasnej

waczką byl więc wydarzeniem

ce się z karierą artystyczną, na

świecala twórcy Filharmonii

dworu" Stanislawa Moniuszki

,,Fantazji polskiej". Wieczo-

niezwyklym. Katedrę lacińską

którą skladaly się na przemian

a symbolicznie wybrzmiala pod-

oraz Serenady z opery ,,Mazepa"

ry inauguracyjne uświetni-

wypelnialy rzesze publiczno-

pasma sukcesów i bolesnych

czas inauguracji, ujęta w dźwię-

Adama Münchheimera. Wyko-

ly również utwory Fryderyka

ści; sporo ludzi zgromadzilo

niepowodzeń, potem trudne

ki przez Henryka Jareckiego, bez

nal je efektownie i brawurowo

Chopina w interpretacji znako-

się także na placu przed świą-

doświadczenia wojenne, wy-

talentu, zapalu i poświęcenia

Aleksander Myszuga, zyskując,

mitego gościa: Ballada f-molli-

tynią. Na chórze miejsce zaję-

laly się ostatecznie w dramat

organizatora tak śmialy projekt,

jak zwykle, aplauz publiczności,

Nokturn Des-dur.

la część orkiestry Filharmo-

życiowy u kresu życia tej pary.

jak zalożenie instytucji, mającej

która wymogla bisowanie oby-

nii wraz z chórem teatralnym.

Oboje malżonkowie, będący już

na celu kultywowanie muzyki

Pan Dyrektor

dwu utworów. Jako ciekawost-

W trakcie uroczystości artyści

wtedy w separacji, zmarli na-

symfonicznej, przede wszyst-

i Pani Dyrektorowa

kę i zarazem pewne curiosum

wykonali hymn do Ducha Św.

gle w odstępie trzech miesię-

kim polskiej w warunkach bra-

Wydarzeniem towarzyskim,

odebrano wlączenie do progra-

,,Veni Creator". Po ceremonii

cy w 1926 roku: on ­ na sku-

ku wlasnej państwowości, nie

które skupilo na sobie uwagę

mu koncertów inauguracyjnych

mloda para zostala przywitana

tek wylewu, ona ­ z powodu

bylby możliwy do zrealizowania.

Poszukuję informacji o ks. Wincentym Dziwoku

z gór mówimy na Górnym Ślą-

Od jakichś 12 lat szukam od-

od 1935 administrator parafii

sku GOROLE.

powiedzi na pytanie, co się stalo

w Feliciental pod Stryjem; od

z bratem mojej babci Wincentym

1938 byl administratorem para-

DZIWOK WINCENTY

Dziwokiem i do tej pory niewiele

fii w Ludwikowicach k. Doliny

(1892-1939?)

ustalilam. Byl katolickim księ-

(lub Ludwikówce) i przebywal

dzem w parafii Ludwikówka Do-

tam w czasie okupacji sowiec-

Urodzil się 22 I 1892. Studio-

liniańska kolo Stanislawowa we

kiej. Aresztowany w 1940 r.

wal w Seminarium Duchownym

wrześniu 1939 i po tym czasie

i skazany na obóz jeniecki? ­

we Wloclawku (notowany od

wszelki sluch o nim zaginąl.

i to jest ten znak zapytania, bo to

1919 ­ kurs IV). Święcenia ka-

Byl mlodszym bratem mo-

mógl być też rok 1939.

plańskie otrzymal 10 VI 1923 we

jej babci Johanny Bulla z domu

Mój tata mial zdjęcie wuja

Wloclawku, od bp. Stanislawa

Dziwok. Urodzil się w czasach

w sutannie jaką noszą księża

Zdzitowieckiego. Byl wikariu-

zaborów jako poddany cesa-

diecezjalni i w birecie, z gospo-

szem parafii Kowal (1923­1925),

rza Wilhelma w miejscowo-

dynią i dwoma psami: malym

następnie bardzo krótko prefek-

ści Strzybnik Kolo Raciborza

i czarnym dużym Nygusem.

tem w Częstochowie (ok. VIII ­ X

w styczniu 1892. Byl synem

Z opowieści rodzinnych pa-

1925). Niemal zaraz po rozpo-

Józefa i Franciszki z domu Czi-

miętam, że mówiono, iż wuj byl

częciu poslugi wikariusza para-

chon. Ukończyl Wloclawskie

w parafii dawnych osadników

fii Sulejów (X 1925­1926) zastal

Seminarium Duchowne, fi-

niemieckich w Ludwikówce

go podzial diecezji i wlączenie

nansowo w studiowaniu po-

Doliniańskiej. Ojciec byl tam

w szeregi duchowieństwa die-

magali mu moja babcia i dzia-

bodajże dwa razy na wakacjach

cezji lódzkiej. W nowej diecezji

dek (starsza siostra i szwagier),

i opowiadal, że (cytuję ojca

byl następnie prefektem w pa-

którzy mieszkali w Kochlowi-

w naszej śląskiej gwarze) ,,ujek

rafii Tuszyn (1926­1927), a po-

cach (obecnie dzielnica Rudy

Wicynt robil bardzo dlugie

tem wikariuszem parafii Parzno

Śląskiej, która po plebiscycie

msze św., bo godol dwa kozania:

(1927­1928). Przez pewien czas

znalazla się w granicach Polski.

jedno po niymiecku do miesz-

w 1928 pozostawal bez przydzia-

KS. WINCENTY DZIWOK

Strzybnik niestety pozostal do

kańców wsi, a drugie do nos

lu jakichkolwiek funkcji kościel-

Z KUCHARKĄ, MAJ 1939 R.

1945 w Niemczech). Wuj Win-

(czyli do siostrzeńców i rodzi-

nych. Po tym okresie zostal wi-

centy nie chcial być księdzem

ny z Rudy Śląskiej i gospodyni,

kariuszem parafii św. Kazimierza

PS

niemieckim i studia teologicz-

Dyrektorami, kierownikami

kero byla gorolkom, po polsku".

w Lodzi (1928­1930), a od 1930 ­

Jeśli chodzi o slowa ,,gorol" ­ to

w hutach i kopalniach zosta-

ne zacząl po I wojnie światowej

Wuj zostal zabity przez nazi-

wikariuszem parafii Grocholice.

wali sprowadzani przeważnie

mężczyzny, ,,gorolka" ­ to kobieta

w wolnej Polsce. Święcenia ka-

stów niemieckich ­ tak twier-

W 1931 przeszedl do archidiece-

z Galicji ­ dawnego zaboru au-

plańskie przyjąl w 1923 r. Mia-

­na Górnym Śląsku mówi się tak

dzila moja babcia, a jego siostra,

zji lwowskiej i byl wikariuszem

strowęgierskiego, gdzie istnia-

na ludzi mówiących językiem

nowany wikariuszem parafii

ale najprawdopodobniej zginąl

parafii Sasów (1932­1933). Jako

polskim literackim (czyli czysto

ly uczelnie np. AGH w Krako-

w Kowalu pod Wloclawkiem. Od

z rąk sowieckich. W jego obronie

administrator kierowal para-

polskim), którzy przyjechali na

wie, w których mogli studiować

1926 nie figuruje spisie kapla-

stanąl pies Nygus i też zginąl.

fią Feliciental (1933­1938), a od

Polacy ­ ludzie, którzy mówili

Śląsk spoza jego granic.

nów diecezji wloclawskiej.

I to wszystko co wiem, a ile

1938 parafią Ludwikówka k. Do-

czystą polszczyzną. A że Ga-

W czasach zaborów okupant

Na Ukrainę do niemiecko-

z tego jest ,,bajką", a ile rzeczy-

liny. Wedlug niepotwierdzonych

licja to w dużej mierze góry,

pruski ksztalcil swoich podda-

języcznych polskich parafii

wistością ­ nie wiem.

informacji zostal tam areszto-

nych, ale w języku niemieckim

czyli byli ci ludzie postrzegani

(prawdopodobnie byli to po-

W lutym 2022 ,,zlapalam"

wany przez NKWD po wkrocze-

i w jak najuboższym zakresie.

przez moich krajan jako góra-

tomkowie osadników niemiec-

kontakt z księdzem Grzegorzem

niu 17 IX 1939 Armii Czerwonej.

le, a że w górnośląskiej gwarze

Malo który Górnoślązak zdo-

kich z przelomu XVIII i XIX w)

Panasowcem, który wtedy pel-

Zaginąl bez śladu. Wedlug innej

bywal pruskie wyksztalcenie

nie wymawiamy w przypad-

zostal oddelegowany z diecezji

nil poslugę kaplańską w okoli-

wersji (W. Urban) jako pierwszy

ku wyrazu ,,góral" ó jak u tylko

średnie albo wyższe, dlatego po

lódzkiej. Polski ksiądz z dosko-

cach Doliny. Obiecal sprawdzić

z kaplanów archidiecezji lwow-

odzyskaniu przez Polskę niepod-

jak o, a literę a w tym przypad-

nalą znajomością języków nie-

czy zachowaly się jakiekolwiek

skiej zginąl w 1939 w więzieniu,

leglości nie bylo na moim terenie

ku zamieniamy na o czyli go-

mieckiego i polskiego w tym te-

dokumenty parafialne doty-

wtrącony tam na podstawie fal-

rol. I tak na ludzi mówiących

przemyslowej kadry kierowni-

renie byl bardzo potrzebny. Od

czącego mojego krewnego, ale

szywych oskarżeń.

czej. Ślązacy byli w większości

po polsku bez względu na to

1932 byl wikariuszem parafii

zaraz potem wybuchla wojna

SERDECZNIE POZDRAWIAM

zwyklymi robotnikami.

czy są z nizin czy z wyżyn czy

w Sasowie, diecezja lwowska;

i sprawa czeka końca wojny.

BERTA KOSTKA