24

nr 11 (423) |16­29.06.2023

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Mistyka, sowiecki agrobaron i królewski puchar

Zapomniany palac w Lisowodach

KAPITELE KOLUMN

O palacu Raciborowskich-

Lisowody i jeszcze szereg

Żurowskich

miasteczek i wiosek Grabianka

przylącza do swych wlości jako

w miejscowości Lisowody

posag Teresy. Niebawem jednak

w obw. chmielnickim już

Teresie zbrzydly okultystyczne,

pobieżnie wspominalem

alchemiczne i inne ezoteryczne

na lamach ,,Kuriera

praktyki malżonka, na co stra-

Galicyjskiego" podczas

cil większą część jej majątku.

STAN AWARYJNY PALACU

opisu historii świetnego

Glówną jednak przyczyną ro-

Raciborowskiego i w posagu

kolumny, podtrzymujące por-

W Lisowodach zachowaly się

dzinnego konfliktu stal się los

rodzinnego gniazda

wspomnienia, że gdy okolo

tyk przed wejściem. Ich kapitele

ich córki Anny. W 1780 r. z woli

wniosla Lisowody. Malżeń-

hrabiów Orlowskich.

można nazwać zmodyfikowa-

1965 r. ścięto olbrzymi konar, to

stwo dlugo nie trwalo ­ w wie-

mistycznego ,,glosu z nieba",

Przypomnę, że palac

nymi jonicznymi. To wlaśnie ten

naliczono na nim ponad trzysta

któremu posluszna byla cala

ku 24 lat Anna umiera. Jej tak

w Malejowcach przez

detal architektoniczny datuje

kręgów i to nie na samym pniu.

wczesną śmierć dlugo jeszcze

sekta z Grabianką na czele, wy-

dluższy czas byl

Można więc przypuszczać, że

wiązano z mistycznym prze-

obiekt na I polowę XIX w., gdy

wieziono ośmioletnią Annę do

wykorzystywany jako

drzewo ma okolo pięciuset lat!

klasycyzm przechodzi w neo-

Berlina i oddano ją na siedem

kleństwem Grabianki wraz

sanatorium dziecięce,

O wnętrzach palacu wia-

z szeregiem nieszczęść, które

klasycyzm. Jak palac wyglądal

lat na wychowanie ,,ojcu Bru-

domo niewiele. Wiemy, że pa-

w okresie swego rozkwitu, wi-

merowi" ­ znanemu lajdakowi,

spadly na jego dzieci i wnuków

a jego zamknięcie grozilo

dzimy na rysunku niezmor-

radne komnaty byly wiel-

mistykowi i alchemikowi oraz

jako zaplata za pasjonowanie

zabytkowi upadkiem

dowanego wędrowcy i artysty

kie i przestronne, a posadzka

jego konkubinie Brucii. Wedlug

się Tadeusza ezoteryką i tajem-

i rujnacją. Jako przyklad

Napoleona Ordy i na zdjęciach

oczywiście z parkietu. Pokoje

nymi praktykami.

proroctwa tegoż ,,glosu" dziew-

takiego losu porzuconego

ogrzewano piecami i komin-

Istnieje najbardziej popular-

z początku XX w.

czynka po osiągnięciu pelno-

zabytku możemy podać

kami. W pólnocno-wschodnim

na wersja, że to wlaśnie za życia

Jak bylo w zwyczaju, pa-

letności miala stać się ,,mat-

przykrą historię palacu

skrzydle mieścila się jedynie

lac otaczal olbrzymi park ze

ką nowego narodu, córką jego

Ludwika Raciborowskiego po-

sztucznymi jeziorami, zalożo-

olbrzymia sala balowa, w której

sily i twórczynią jego chwaly".

wstal wspanialy palac w Liso-

w Lisowodach.

ny i uporządkowany za czasów

już za sowietów umieszczono

Mowa tu o tzw. ,,narodzie no-

wodach. Wątpliwe, by stalo się

syna Franciszka Raciborskie-

salę sportową.

wego Izraela" ­ sekcie ilumina-

to w czasach życia ,,matki nowe-

DMYTRO POLUCHOWYCZ

D

go, Wojciecha, który w 1828 r

Informacje o zmianie wla-

tów, na której czele stal Tadeusz.

go narodu". Najprawdopodobniej

ścicieli pominiemy, gdyż inte-

zięki energicznej entu-

Od początku Teresa byla prze-

stalo się to już podczas kolejnego

ukończyl agronomiczne kursy

zjastce Anastazji Doniec

malżeństwa Ludwika z Alek-

we Lwowie. Po parku pozostaly

resują chyba tylko historyków

ciwna takiemu wychowaniu,

smętne resztki. Zniszczono go,

i miejscowych krajoznawców.

życie w palacu Orlow-

ale pod naciskiem męża ulegla.

sandrą Brostowską. W tym mal-

gdy budowano wielopiętrowe

Wspomnimy jedynie, że ostat-

skich trwa. Dziś powstalo tu

Po trzech latach matka zabrala

żeństwie doczekali się dwóch

gmachy liceum mechanizacji

nimi wlaścicielami palacu byla

Malejowickie muzeum histo-

jednak dziewczynkę z Berlina

córek i syna. Istnieje również

rodzina Żurowskich. Jednak na

ryczno-kulturalne, które przy-

i wrócila z nią na Podole.

wersja, że palac jest mlodszy

rolnictwa oraz takież budynki

ciąga turystów nie tylko wspa-

i powstal z funduszy Francisz-

mieszkalne dla jego nauczycieli.

początku XX w. przenieśli swo-

Osiągając

pelnoletność,

Dobrze, że ocalal przynaj-

je rodzinne gniazdo do Makowa

nialą architekturą i jednym

potencjalna  ,,matka  nowe-

ka Raciborowskiego okolo roku

mniej stary dąb przed pala-

kolo Kamieńca Podolskiego. Do

z najwspanialszych parków

1830. Osobiście uważam, że ta

go narodu" wyszla zamaż za

Lisowodów wlaściciele przy-

na Ukrainie, ale i interesują-

cem. Uważam, że jest on o wie-

marszalka szlachty powia-

ostatnia wersja jest poprawna.

jeżdżali jedynie przy różnych

cymi imprezami. Anastazja,

tu kamienieckiego Ludwika

Wskazują na to, między innymi,

le starszy od samej budowli.

obecna jego dyrektor, jest oso-

okazjach. Wybór Makowa byl tu

zrozumialy ­ do centrum guber-

bą z ogromną fantazją i niepo-

ni byl rzut beretem, a i makow-

hamowaną energią. Natomiast

ski palac po rekonstrukcji pod

palac w Lisowodach nadal po-

koniec XIX wieku byl wspa-

woli umiera.

nialszy. Dalszy jednak los pala-

W wielotomowym dziele

cu w Makowie byl o wiele bar-

Romana Aftanazego ,,Dzieje re-

zydencji na dawnych kresach

dziej tragiczny ­ po przewrocie

październikowym 1917 r. chlo-

Rzeczypospolitej" jest wzmian-

pi z żolnierzami kamczackiego

ka, że Lisowody należaly po-

pulku z rozmyslem rozgrabili

czątkowo do Herburtów. Po

pański majątek. Po jakimś cza-

tym, jak Zuzanna Herburtów-

na z Felsztyna w 1675 r. wy-

sie palac podpalili rosyjscy de-

zerterzy, oburzeni, że dla nich

szla za mąż za Franciszka Stad-

nic już nie zostalo. Żurowscy na

nickiego, Lisowody jako posag

zawsze opuścili Podole.

przeszly do tej rodziny. W 1771

Ze wspomnień rodziny Żu-

r. Teresa Stadnicka wyszla za

rowskich i im wspólczesnych

mąż za znanego masona, mi-

wiadomo, że w palacu bylo

styka, iluminata i ,,Króla Nowe-

wiele starych mebli, obrazów,

go Izraela" Tadeusza Grabiankę.

gobelinów, ksiąg itp. Dumą ko-

Opowieść o tej nieprzeciętnej

lekcji byl krysztalowy puchar,

osobowości publikowalem nie-

sprezentowany kiedyś przez

dawno na lamach ,,KG" (,,KG" nr

Stanislawa Augusta Poniatow-

8 2023 r). Podczas ślubu Tade-

skiego wojewodzie kijowskie-

usz byl tylko ,,zwyklym" maso-

mu Józefowi Stempkowskiemu,

nem. Resztę osiągnąl później.

DĄB PRZED PALACEM RACIBOROWSKICH-ŻUROWSKICH W LISOWODACH