29

nr 11 (423) |16­29.06.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Zaleszczyki ­ śladami naszej historii

Do naszej redakcji

początkowo drewnianą, a póź-

obecnie w Polsce, Anglii, Fran-

niej murowaną; ewangelicki

cji, Kanadzie. Kościól i jego

dotarla niezwykle

zbór z roku 1768, żydowską sy-

wyposażenie staje się coraz

interesująca publikacja,

nagogę z roku 1864. Polacy roz-

piękniejsze i bogatsze dzięki

dotycząca historii

poczęli budowę swego kościola

wsparciu parafian i darczyń-

Zaleszczyk i kościola

w 1763 r., a konsekracji świątyni

com zza granicy.

pw. św. Stanislawa

pw. św. Stanislawa BM dokona-

Oprócz dokladnego opisu

w tym mieście.

no dopiero w 1784 r. Charakte-

dziejów zaleszczyckiej świą-

rystyczny dla tych terenów jest

tyni autor przedstawil zacho-

Autorem książki ,,

fakt, że po pożarze i zniszczeniu

wane bogactwo starego cmen-

Kościól św. Stanislawa

cerkwi św. Trójcy, grekokatolicy

tarza w Zaleszczykach oraz

w Zaleszczykach" (2013)

na nabożeństwa gromadzili się

opisal istniejące i nieistniejące

jest Wasyl Olijnik.

w kościele św. Stanislawa.

już kapliczki i źródelka w oko-

Przeklad po polsku

Pierwsza drewniana świą-

licach miejscowości.

ukazal się w 2020 r

tynia katolicka w Zaleszczy-

Przygotowując  publikację

w czerniowieckim

kach zostala spalona przez

Wasyl Olijnik przeprowadzil

Turków w XVII w. Po powro-

glęboką kwerendę materialów

wydawnictwie ,,Misto".

cie Podola do Rzeczypospolitej

źródlowych. Opracowal okolo

Publikacja zawiera

kościól odbudowano. Dopiero

250 materialów archiwalnych,

79 stron tekstu,

w 1763 r. dzięki fundacji Sta-

publikacji i wspomnień miesz-

wiele barwnych

nislawa Ciolka Poniatowskiego

kańców Zaleszczyk. Wyszu-

i czarnobialych

(ojca przyszlego króla) wybudo-

kal stosowne ilustracje, ryciny

ilustracji.

wano nową murowaną świąty-

i zdjęcia barwne i czarno-biale,

nię i probostwo kosztem 10 tys.

zarówno archiwalne, jak i auto-

guldenów austriackich. We-

rów wspólczesnych.

KRZYSZTOF SZYMAŃSKI

W

zwaniem świątyni uczczono

Publikacja jest niewątpli-

ersja ukraińska książ-

również jej fundatora i ówcze-

wie interesującym i unikalnym

ki ukazala się w 2013

snego wlaściciela Zaleszczyk,

materialem, który będzie fascy-

r. Wersję polską wy-

przyszlego  króla  Stanisla-

nujący zarówno dla historyków

dano dzięki sponsorom pry-

wa Augusta Poniatowskiego.

kościola, historyków tych te-

watnym Hannie Fedorowicz

Nowo wybudowaną świątynię

renów II Rzeczypospolitej, jak

(Salcburg), Janowi Fedorowi-

objęli początkowo bernardyni.

dawnych i dzisiejszych miesz-

czowi (Ottawa) i Zygmuntowi

W 1800 r. Zaleszczyki strawil

kańców Zaleszczyk i pasjonatów

Fedorowiczowi (Zaleszczyki/

wielki pożar. W ogniu stopil się

historii.

Ottawa). Na wstępie podkre-

100-kilogramowy dzwon wo-

r. w kościele i plebanii dziala-

ślono ,,...w pierwszą rocznicę

tywny na cześć św. Trójcy, od-

ludności cywilnej i kaplanom.

Witryna

la szkola ogrodnicza, zerwano

śmierci Autora, Wasyla Olijni-

lany w 1719 r. z wdzięczności za

Proboszcz kościola św. Stanisla-

krzyż z wieży niszcząc przy

ka, niestrudzonego i nieodża-

uzdrowienie. Jego fundatorem

wa ks. Józef Adamski, uprzedzo-

literacka

tym jej mury, a z frontonu usu-

lowanego dyrektora Regional-

byl Stefan Potocki z Buczacza.

ny o grożącym aresztowaniu,

nięto figury świętych i dekora-

nego Muzeum Krajoznawczego

Nowy dzwon ufundowano do-

potajemnie wyjechal z miasta

Sen o diakonacie

cyjne wazony. W 1952 r. kościól

w Zaleszczykach, oddanego idei

piero w 1904 r. Ważyl on 175

2 listopada. Poslugę kaplań-

zamieniono na magazyn soli,

przybliżenia ludzi różnych na-

kg. Wśród chrzestnych dzwonu

ską w czasie II wojny światowej

która niszczyla mury świątyni.

rodowości i wyznań tego mia-

byli: Jan Welce, starosta Zalesz-

sprawowal w Zaleszczykach ks.

Wplynąlem we śnie w Bialobożnice,

W 1986 r wladze uznaly kościól

sta oraz ich potomków rozsia-

czyk i Stella von Turnau, dobro-

Andrzej Urbański, przedwo-

We lzach ujrzalem Bogurodzicę,

za zabytek i postanowily go od-

nych po świecie...".

czyńca kościola.

jenny katecheta. Latem 1941 r.

Prosila wlaśnie Swojego Syna

nowić, rozbierając przedsionek

Od 1816 r., kościól św. Stani-

ks. Urbański pochowal ofiary

Bo bardzo bliska jej Ukraina.

Zaleszczyki,

i murując krzywo na nowo wie-

slawa staje się kościolem die-

sowieckiego bestialstwa. En-

najbardziej na poludnie

żę. Odarto też kościól z tynków,

cezjalnym, a ówczesna parafia

kawudziści uciekając z Czort-

Już czas by wolną wreszcie zostala

niszcząc przy tym stare freski,

liczy 1 552 wiernych. Obejmo-

kowa, zaladowali do wagonów

Wszystka zraniona, zdeptana cala,

polożone miasto II

malowidla i herby fundato-

wala ona same Zaleszczyki i 18

bydlęcych więźniów z miejsco-

Gdzie wroga dloń ją calkiem wyniszcza,

Rzeczypospolitej,

rów. W czasie remontu dachu

okolicznych wiosek.

wej katowni i zepchnęli te wa-

Śmierć tam i rany i ból i zgliszcza,

popularne dzięki

znaleziono ukryte tu pamiąt-

Z wybuchem I wojny świa-

gony z mostu w Zaleszczykach

I serca placzą, oczy we lzach,

swemu specyficznemu

ki ­ zabytkowe książki, doku-

towej zaloga wojskowa Za-

do Dniestru.

Wioski i miasta jedynie żach...

lagodnemu klimatowi,

menty, rękopisy. Na szczęście

leszczyk opuścila ten teren,

Do parafii w Zaleszczykach,

bylo niezwyklym

przytomność umyslu wykazal

a ludność cywilna wyjecha-

wobec częstych napadów UPA

...Kogo mam poslać, kto mi pójdzie

tu zastępca kierownika firmy

la do Czerniowiec. Ustępujące

na mniejsze ośrodki, zaczę-

kurortem w calej Polsce.

do Buczy,

budowlanej, który te znalezi-

wojska austriackie wysadzily

li chronić się księża i siostry

Kto ich przebaczyć, kochać nauczy,

Autor podkreśla, że

ska odniósl do Zaleszczyckiego

most na Dniestrze. 2 września

z okolicznych miejscowości.

Kto mlode serca osierocone

,,...wiek dwudziesty,

Muzeum Krajoznawczego.

do miasta wkroczyli Rosjanie.

Niemcy znów zarekwirowali

Wwiedzie na ląki Tobą majone.

niczym wichura

W czasie wojny miasto kilka-

dzwony kościelne. Pod koniec

pozostawil na naszych

Parafia św. Stanislawa

krotnie przechodzilo z rąk do

wojny parafia w Zaleszczykach

Skąd wziąć czlowieka, z jakiego świata,

zaleszczyckich ziemiach

w Zaleszczykach

rąk. Rujnacji uleglo samo mia-

liczyla 1 604 wiernych.

Gdzie by różaniec lepszy granata,

ruiny i zgliszcza.

sto. Kościól zostal ostrzelany

Gdzie ta spoleczność, co zrozumiala

odrodzila się

Po ogloszeniu

kilkakrotnie. Rosjanie zrabo-

Mocniejsze Ave, Hajmarsów, dziala...

Zaszly tu niebywale

25 sierpnia 1991 r. Kościól

repatriacji, 16

wali dzwony.

zmiany mentalności.

zostal przekazany

Po wojnie miasto i kościól

I stanąl aniol o dobrej woli

października 1945 r.

I wojna światowa,

zarejestrowanej

zaczęly się odbudowywać. Do

Zacny ragazzo da Napoli,

ks. Urbański odprawil

zwana Wielką Wojną,

prawnie wspólnocie

kościola zakupiono dwa nowe

I rzecze calkiem rozanielony

ostatnią Mszę św.

przyniosla ogromne

rzymskokatolickiej.

dzwony: 100 kg i 70 kg. Okres

Poślij mnie Panie w rodzinne strony.

w zaleszczyckim

zniszczenia, a II-ga ­

międzywojenny byl kolejnym

Zaczęto od

kościele św. Stanislawa.

w rozwoju parafii. Wyremonto-

Poślij mnie Panie bo tak potrzeba

jeszcze większe. Zmienil

wysprzątania świątyni,

W obecności księdza

wano świątynię po wojennych

Bym im przychylil kawalek nieba,

się nie tylko wygląd

by móc 30 listopada

zniszczeniach. Zmieniali się

NKWD przeprowadzilo

Bym już jak diakon dzisiaj wyruszyl,

miast, miasteczek

1991r. poświęcić na

proboszczowie i każdy wnosil

Wojnę uciszyl i lzy osuszyl.

inwentaryzację

i wiosek naszej krainy,

nowo oddany kościól.

coś nowego w rozwój kościola

wyposażenia. Jeden

ale i sposób życia jej

Ponownej konsekracji

jak i parafii. Dodawano kolej-

Poślij mnie Panie czy w dzień czy w nocy,

z żolnierzy zacząl

mieszkańców".

dokonal ks. bp.

ne elementy dekoracji świą-

Tylko mi udziel swojej pomocy.

na organach grać

tyni i jej wyposażenia. Liczba

Każdego Twego szmeru uslucham,

Marcjan Trofimiak po

,,Katiuszę".

Zaleszczyki byly chyba naj-

wiernych z 900 osób w 1914 r.,

Tylko mi poślij swojego Ducha.

czym odprawil w nim

mlodszym  miastem  Galicji,

wzrosla do 1 395 w 1938 r.

pierwszą Mszę św.

­ Zrozum, co robisz, to profa-

bowiem przywilej lokacyjny

13 września 1939 r przez Za-

Bieleją żniwa już z krwi przelanej,

nacja ­ nie pomógl apel księdza.

otrzymaly dopiero w 1766 r.,

Zaczęlo  się  odnawianie

leszczyki prymas Polski kard.

Biegnijcie ze mną, czekają lany.

2 listopada ks. Urbański opuścil

a po sześciu latach znalazly się

świątyni. Większość prac wy-

Hlond opuścil Polskę i udal się

Biegnijmy razem i Boga nieśmy

na zawsze swoją parafię, osiadl

w granicach imperium Habs-

konywali sami parafianie. Po-

do Rzymu.

By kochać, kochać bardzo się śpieszmy.

w Bytomiu i zmarl tam w 1989 r.

burgów. Miasto posiadalo czte-

moc okazywali również daw-

17 września do Zaleszczyk

Zacząl się okres dewasta-

ry świątynie: grekokatolicką

ni  mieszkańcy  Zaleszczyk

wjechaly  czolgi  sowieckie

KS. KAZIMIERZ SZALAJ

cji świątyni. Od sierpnia 1946

cerkiew św. Trójcy z roku 1756,

i ich potomkowie zamieszkali

i zaczęly się represje przeciwko

6 MAJA 2023