17

nr 12 (424) |30 06.­27.07.2023

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Satyry ,,Ponuracy", czerpiący

której by nie bylo, gdyby nie jego

Janusza Wasylkowskiego In-

dzialalność. Za swą dzialalność

z tradycji humoru rodzinnego

stytut Lwowski wydal ponad

miasta. Zacząl wówczas roz-

na rzecz ochrony polskiego dzie-

50 osobnych publikacji książ-

wijać swój talent literacki, pisal

dzictwa narodowego na Kresach

kowych na tematy lwowskie

dla tego teatrzyku teksty. W la-

Janusz Wasylkowski zostal uho-

oraz ponad 20 tomów ,,Rocz-

tach późniejszych jego specy-

norowany Srebrnym Medalem

nika Lwowskiego", zawierają-

ficzne poczucie humoru przeja-

,,Zaslużony Kulturze Gloria Ar-

cego setki różnych artykulów,

wialo się nie tylko w uroczych

tis", jak również Zlotą Odzna-

rozpraw naukowych, utwo-

rozmowach codziennych, czę-

ką Związku Ziem Wschodnich

rów literackich, których lączna

sto przeplatanych balakiem, ale

w Londynie, Nagrodą Specjalną

objętość to ponad 1200 stron.

i w dzialalności dziennikarskiej

Ministra Kultury i Dziedzictwa

A zatem to cala wielka i waż-

i literackiej, a także teatral-

Narodowego, Zlotą Odznaką Sto-

na dla naszej i nie tylko kultu-

nej. Po ,,polskim październiku"

warzyszenia Dziennikarzy Pol-

ry biblioteka, wielka kopalnia

w 1956 r. byl wspólzalożycie-

skich, Medalem ,,Pro Memoria"

wiedzy, której by nie bylo, gdy-

lem tygodnika ,,Poglądy", gdzie

oraz Nagrodą Honorową ,,Ku-

by nie jego dzialalność.

pisal na tematy związane z kul-

stosz Pamięci Narodowej". Na-

Janusz Wasylkowski na-

turą. W 1961 r. przeniósl się do

tomiast za dzialalność pisarską

leżal do grona najznakomit-

Warszawy i w stolicy podjąl

otrzymal Honorowe Wyróżnie-

szych  bibliofilów  i  kolek-

prace jako dziennikarz w tygo-

nie Nagrody Literackiej im. Wla-

cjonerów  leopolitanów  oraz

dniku harcerskim ,,Drużyna",

dyslawa Reymonta.

pamiątek związanych z Kresa-

a następnie w ,,Życiu Gospo-

Jeszcze jednym, wyjątkowym

mi Poludniowo-Wschodnimi.

darczym". Byl również re-

uhonorowaniem Janusza Wasyl-

Zdawal sobie sprawę, że naj-

daktorem wielu programów

kowskiego, a zarazem wyra-

lepsza pamięć musi być oparta

telewizyjnych, dyrektorem ar-

zem wdzięczności jest wlaśnie

o zbiory biblioteczne i archiwal-

tystycznym teatrów. W latach

ekspozycja w Muzeum Kresów

ne. Na muzealne nie mial miej-

1972­1974 byl dyrektorem Te-

w Lubaczowie, którą otwiera

sca w warszawskim skrom-

atru Rozrywki w TV, gdzie zre-

fragment cytowanego powy-

nym mieszkaniu, ani funduszy.

alizowal aż 45 spektakli. Z kolei

żej wiersza. Obok można poznać

Ogromną większość tego, co

w latach 1987­1988 kierowal

ciekawie zaaranżowaną jego

zebral, bylo efektem jego cią-

Teatrem ,,Buffo".

warszawską pracownię, z jego

glego penetrowania księgar-

Warto szczególnie podkreślić,

portretem, pięknym zdjęciem

ni, antykwariatów, bazarów

że spolecznie wspólpracowal też

matki, biblioteką, licznymi pa-

i uczestnictwa w przeróżnych

z polskimi środowiskami emi-

miątkami, wśród których wy-

aukcjach w ramach prywat-

odnoszące się do Lwowa i Kre-

perypetii. Na przyklad, gdy do-

gracyjnymi, glównie w Danii.

różnia się statuetka ,,Kustosza

nej inicjatywy. Zakup obiektów

sów. Obszernym pozostaje rów-

stal się w pewnym okresie życia

W latach 1976­1989 byl wspól-

Pamięci Narodowej". W osobnej

pokrywal z wlasnych docho-

nież Archiwum, obejmujące

do redakcji ,,Życia Gospodarcze-

pracownikiem delegatury Rzą-

witrynie zostaly zaprezentowa-

dów oraz z funduszy swej mat-

spuściznę śp. Janusza Wasyl-

go", pisywal felietony w których

du RP na uchodźstwie. Funkcję

ne wszystkie jego dziela, a na po-

ki, wielokrotnie kosztem swe-

kowskiego, a także akta, poczy-

barwnie przedstawial niewy-

tę pelnil spolecznie i oczywiście

destach wszystkie wydane do-

go codziennego bytu. Jedyne

nając od Wydawnictwa ,,Rocz-

dolność gospodarki PRL. Byly

potajemnie. Nigdy nie wyjeż-

tychczas ,,Roczniki Lwowskie".

wsparcie, i to z rzadka, otrzy-

nika Lwowskiego", do Instytutu

tak ciekawe, że na jego teksty

dżal do Danii wprost, ale wy-

Warto wspomnieć, że uczest-

mywal od przyjaciól. W swoich

Lwowskiego Fundacji Ochrony

zwrócila uwagę Sekcja Polska

ruszal do Niemiec i Szwajcarii,

nicy wernisażu zostali też ob-

zbiorach, które dziś stanowią

Dziedzictwa Kulturowego Kre-

Radia Wolna Europa, cytując

pod pretekstem spotkania tam

darowani przez Instytut archi-

zasób Instytutu Lwowskiego

sów Wschodnich w Warszawie.

je w swych audycjach. Musial

z tlumaczami swoich utworów.

walnymi numerami ,,Rocznika

znalazly się gromadzone przez

Ponadto znajdują się w nim ar-

więc pożegnać się z pracą w re-

Faktycznie spotykal się z przed-

Lwowskiego".

dziesiątki lat książki, czaso-

chiwalia nadeslane i przekazane

dakcji. Podobnie stalo się z jego

stawicielami Polonii duńskiej

W laśnie w nawiązaniu do

pisma, wydawnictwa ciągle,

Januszowi Wasylkowskiemu.

komedią ,,Wszystko przepadlo",

i bywal też ich gościem. Po la-

tematyki omawianej wystawy

a także dziela sztuki. W chwili

Wyjątkowy charakter zbio-

poświęconą glupocie i braku

tach opublikowal książkę po-

i w salach, w których jest ona

obecnej są one porządkowane,

rów grafik można ocenić oglą-

fachowości, która wystawil Te-

święconą dzialalności duńskiej

prezentowana, pod koniec lip-

opracowywane i katalogowane,

dając lubaczowską wystawę.

atr Fredreum w Przemyślu jako

emigracji powojennej ,,Na rzecz

ca, w ramach Festiwalu Dzie-

aby mogly być udostępnione nie

Janusz Wasylkowski byl

szczególnie wesolą. Tuż po pre-

wolnej Polski. Towarzystwo

dzictwa Kresów, odbędzie się

tylko badaczom, ale i wszystkim

oryginalnym, choć niedoce-

mierze spektakl ten zostal zdję-

Polskie w Danii i jego poprzed-

sesja naukowa ,,Lwów. Historia

zainteresowanym. Wymagają

nianym autorem 21 książek,

ty przez cenzurę jako jadowicie

nicy w 1973­2001". Od 1982

­ literatura ­ kultura ­ sztuka".

one konserwacji, wiele prac jest

glównie o tematyce lwow-

antyrządowy. Ten specyficzny,

r. byl jednym z organizatorów

Warto wspomnieć, że w przy-

zabezpieczających. Chronolo-

skiej i kresowej, poetą, pisa-

mądry humor odnajdujemy tak-

podziemnego Zespolu Historii

szlości planowane jest wydanie

gicznie zbiory obejmują okres od

rzem, dramaturgiem, satyry-

że w jego aforyzmach, w tomiku

Lwowa dzialającego przy parafii

katalogu wystawy. Niewątpli-

drugiej polowy XVIII w. do dnia

kiem, aforystą, publicystą. Jest

,,Myśli niewątpliwie zezowate",

pw. Św. Trójcy na Solcu w War-

wie warto, aby ekspozycja, uzu-

dzisiejszego. Wśród wielu tysię-

twórcą licznych aforyzmów

także w książce ,,Samotny jak

szawie, a kierowanego przez

pelniona o pozostale prace, zo-

cy tytulów książek, znajdują się

i reportaży. Jego publikacje oraz

pies w butonierce. 200 lime-

prof. Artura Leinwanda. Należal

stala zaprezentowana w innych

wszelkie wydawnictwa, które

sztuki teatralne tlumaczone

ryków w tym jeden sprośny, no

też do Komitetu Zalożycielskie-

muzeach w Polsce i poza jej gra-

dotyczą przede wszystkim Kre-

byly m.in. na język czeski, slo-

może nie jeden" oraz ,,Sto lime-

go Towarzystwa Milośników

nicami. Z calą pewnością każ-

sów Poludniowo-Wschodnich,

wacki, niemiecki, angielski,

ryków. Niektóre nawet przy-

Lwowa ­ oddzialu stolecznego

dy, kto odwiedzi lubaczowskie

bez względu jakiej tematyki do-

duński oraz bulgarski. Opra-

zwoite". Ale pisywal też wiersze

­ i byl przez wiele lat prezesem

muzeum znacznie poszerzy swą

tyczą, od zielarstwa i motyli na

cowal również ,,Slownik gwa-

pelne bólu, refleksyjne. W wy-

tego Towarzystwa, a w okre-

wiedzę o Lwowie i dziejach tego

Podolu, po poważne rozważania

ry lwowskiej", który znacz-

danym w Warszawie w 2020 r.

sie późniejszym byl prezesem

niezwykle ważnego dla naszej

filozoficzne np. Romana Ingar-

nie uzupelnia dotychczasowe

tomiku poetyckim ,,Są slowa.

honorowym.

świadomości narodowej obsza-

dena. Zbieral również wszystko,

opracowania (choć nie zdolal

Wiersze o mieście, które samo

W 1990 r. zalożyl i zostal

ru jakim byly Kresy Poludnio-

co ukazywalo się we Lwowie,

go opublikować) oraz przygo-

się nie obroni" w tytulowym

wybrany prezesem Instytutu

wo-Wschodnie. Uświadomi też

Trembowli, Przemyślu, Brodach,

towal do druku ,,Encyklope-

utworze czytamy:

Lwowskiego, prywatnej inicja-

sobie jak wiele może dla ocalenia

Czortkowie,  Stanislawowie

dię Lwowa", której maszynopis

(..) są slowa

pamięci o dziejach naszej kul-

tywy wydawniczej. W 2010 r.

i innych miejscach. Znajdują się

obejmuje ponad 600 stron. Ze-

których zapomnieć nie można

Instytut ten zostal przemiano-

tury uczynić nawet jeden czlo-

tam pozycje w wielu językach:

bral i opracowal bardzo cenną

gdyż ich zapomnienie

wiek ­ jeśli kieruje nim milość

wany w Fundację Ochrony Dzie-

polskim, ruskim/ukraińskim,

antologię ,,Piosenki lwowskiej

równa się śmierci (...)

dzictwa Kulturowego Kresów

i mądrość oraz wytrwalość.

balaku, niemieckim, rosyjskim,

ulicy" oraz ,,Lwowskie piosenki

są slowa

Wschodnich. Od 1991 r. aż do

angielskim, francuskim, hisz-

na wojennym szlaku". Temat ten

które

Wystawa będzie czynna

po prostu są

śmierci 14 kwietnia 2020 r., czy-

pańskim, ormiańskim, jidysz

kontynuowal między innymi

w okresie wakacyjnym do

­ matka

li przez okres 29 lat ­ w ramach

i po lacinie. Zgromadzil zbiór

w książce ,,Lwowskie miszty-

­ chleb

dzialalności tego Instytutu ­ byl

czasopism w wielu językach li-

galki". Opracowal też (wspólnie

początków września. Jej

­ Lwów

redaktorem naczelnym ,,Rocz-

czący okolo 250 tytulów. Obej-

z Janem Tyssonem) cenną mo-

prezentacja jest częścią

Lącznie kierowany przez Ja-

nika Lwowskiego", periodyku

muje on obiekty przede wszyst-

nografię Ludowego Teatru Pol-

Festiwalu Dziedzictwa

nusza Wasylkowskiego Instytut

o charakterze literackim i nauko-

kim wydawane przed 1945 r. na

skiego we Lwowie ,,Teatr z uli-

Kresów w Lubaczowie

Lwowski wydal ponad 50 osob-

wym, który wyróżnia się wyso-

Kresach, ale również powojenne

cy Kopernika". Interesujące są

i na calym Podkarpaciu

nych publikacji książkowych,

kim poziomem merytorycznym,

ukazujące się we Lwowie i in-

jego dramaty opublikowane

­ różnorodnego

często bardzo cennych, na tema-

przede wszystkim rzetelnością

nych miejscach obecnej Ukra-

w książce ,,Królewski blazen"

przedsięwzięcia

ty lwowskie oraz ponad 20 nu-

i obiektywizmem w traktowa-

iny, a także na terenie dawnego

oraz jednoaktówki: ,,Trzasnęlo

kulturalnego

merów ,,Rocznika Lwowskiego",

niu spraw historii, a zarazem

Związku Radzieckiego. Osob-

nas po fajrancie", ,,Nowe szczę-

obfitującego w wiele

zawierającego setki różnych ar-

niezależnością polityczną. Zdo-

ną część stanowią zbiory cza-

śliwe życie", ,,Jeńcy", ,,Węzel ro-

ważnych i ciekawych

tykulów, rozpraw naukowych,

lal pozyskać dla tej inicjatywy

sopism, wydawane przez tych,

dzinny", ,,Przegrańcy. Rzeczy

utworów literackich, których

wielu wybitnych wspólpra-

którzy musieli opuścić Kresy,

o moralności, w ogóle i nie tyl-

wydarzeń. Warto wtedy

lączna objętość to ponad 1200

cowników, w kraju, we Lwowie

zarówno w Polsce jak i w in-

ko, w dwóch aktach".

odwiedzić te miejsca.

stron. A zatem to cala ważna dla

oraz na terenie calej Ukrainy,

nych krajach na świecie, a tak-

Cechowalo go urocze poczu-

Mariusz Olbromski

kultury polskiej, i nie tylko, bi-

zarówno polskich, jak i ukraiń-

że pojedyncze numery innych

cie humoru, które bylo też przy-

kurator wystawy

blioteka, wielka kopalnia wiedzy,

skich. Lącznie kierowany przez

czasopism, zawierające teksty

czyną wielu jego życiowych