19

nr 5 (441) 15­25.03.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Mecenas Wlodzimierz Dzieduszycki

Bohaterem naszej

jąkal się i seplenil mówiąc, i robil wraże-

nie wielkiego niezdary. Dziedzic olbrzy-

dzisiejszej opowieści

mich dóbr, gospodarowal niedolężnie

będzie Wlodzimierz

i żyl tylko w swych zbiorach, które gro-

Ksawery Tadeusz

madzil z wielkim zrozumieniem rzeczy.

Dzieduszycki

Najulubieńszym jego towarzyszem byl

pan Zontak (chodzi o Wladyslawa Zonta-

(1825­1899) ­ znany

ga ­ autor), spolszczony Niemiec, myśliwy

mecenas, kolekcjoner,

i zoolog i bardzo dobrze umiejący wypy-

przyrodnik, zoolog,

chać zwierzęta. W kamienicy przy Ca-

etnograf, archeolog,

strum bylo cale laboratorium, w którym

preparowano zwierzęta i ptaki przysy-

zalożyciel Muzeum

lane hr. Dzieduszyckiemu ze wszystkich

przyrodniczego

krańców Polski, wiedziano już bowiem,

we Lwowie,

że hrabia zamierza urządzić publiczne mu-

czlonek Akademii

zeum i wspierano zewsząd jego żmudną

PORTRET WLODZIMIERZA

pracę. Ulubione dwa pokoje, w których

Umiejętności

DZIEDUSZYCKIEGO, MAL.

hrabia czul się zupelnie u siebie, byly

KAZIMIERZ POCHWALSKI,

w Krakowie,

obite w znacznej części, obwieszone ob-

1891­1892

dzialacz polityczny

razami Grottgera, Kossaka a lóżko nawet,

PALAC DZIEDUSZYCKICH PRZY UL. LYSENKI 15 WE LWOWIE.

w Galicji, marszalek

i wspieral materialnie powstańców. Inte-

jakby u zamożnego chlopa na Rusi przy-

PRZEBUDOWANY W LATACH 1871­1873 PRZEZ JÓZEFA ENGLA,

resujący jest fakt, że w tymże roku wraz

kryte bylo zgrzebną bielizną haftowaną

Sejmu Krajowego

A W 1902 R. ­ WLADYSLAWA HALICKIEGO, 2010 R.

z innymi galicyjskimi arystokratami skie-

ruskim ludowym haftem. Charakter pana

i czlonek Izby Panów

rowal do biskupa Grigorija Jachymowycza

­ osobą, która utrzymuje muzeum, oplaca

byl inicjatorem otwarcia Wyższej szkoly

Wlodzimierza nie byl zbyt sympatyczny,

austriackiej Rady

petycję, by przejść z lacińskiej liturgii na

pracowników, gromadzi eksponaty i za-

rolniczej w Dublanach i byl pierwszym

uparty i latwo się obrażający, nie zapo-

grecką. Biskup odpowiedzial im, że Rusini

pewnia placówce stabilność finansową. Za

kuratorem Krajowej szkoly gospodarki

minający uraz, zarozumialy; nigdy jednak

Państwa.

swej szlachty nie mają i nie potrzebują.

ten dar Uniwersytet Lwowski nadal hra-

leśnej. Zalożyl Galicyjskie Towarzystwo

nie mieszal się p. Wlodzimierz do żadnych

Hrabiego Dzieduszyckiego trzykrotnie

biemu Wlodzimierzowi Dzieduszyckiemu

Myśliwskie, które rozpoczęlo swą dzialal-

spraw, które by na jego dobrą slawę cień

PETRO HAWRYLYSZYN

obierano poslem do Sejmu Galicyjskiego

tytul doktora honoris causa.

ność w 1876 r. W styczniu 1878 r. ukazal

rzucać mogly, stronil także od wszelkich

Mecenat jest to opieka wplywowych

(1861, 1867, 1877), ale zrzekl się manda-

Muzeum Dzieduszyckiego wkrótce

się pierwszy numer miesięcznika ,,Lowiec",

politycznych intryg. Nosil się do najnow-

i bogatych milośników, amatorów litera-

tu, zasiadl jednak w Sejmie po dodat-

stalo się najbogatszą tego rodzaju in-

liczący 16 stron przygotowanych w więk-

szych czasów po polsku, bo przywdziaw-

tury i sztuki nad twórcami. Na ogól wią-

kowych wyborach w latach 1865­1867

stytucją w Europie Wschodniej. Za życia

szości przez naczelnego redaktora Józefa

szy raz strój polski w r. 1861, zanadto byl

że się to z finansowym wspieraniem tych

i 1874­1876. W 1861 r. z okazji pierwszych

fundatora Muzeum mialo siedem dzialów:

Lozińskiego, bibliotekarza prywatnej bi-

uparty, aby ten strój rzucić...".

artystów i ich poczynań. Samo określenie

wyborów do Sejmu w jego palacu przy ul.

zoologiczny, botaniczny, paleontologiczny,

blioteki Dzieduszyckich.

Dzieduszycki wielokrotnie reprezen-

wywodzi się od nazwiska Gajusza Cilniu-

Kurkowej odbyly się rozmowy polskich

geologiczny, mineralogiczny, prehisto-

Jak podkreśla historyk Oleg Prociw:

towal Galicję na światowych wystawach

sza Mecenasa (70 p.n.e. ­ 8 p.n.e.), rzym-

i rusińskich polityków o stworzeniu je-

ryczny, etnograficzny. Posiadalo również

,,Jako czlonek Galicyjskiego Towarzystwa

gospodarczych, między innymi w Wiedniu

skiego polityka, doradcy i przyjaciela Ok-

dynej frakcji galicyjskiej w parlamencie

bogatą kolekcję archeologiczną. Niestety,

Myśliwskiego, Wlodzimierz Dzieduszycki

i Paryżu. Za aktywną dzialalność w orga-

tawiana Augusta, poety i patrona poetów,

austriackim.

ozdoba tej kolekcji ­ slynny michalow-

rozmawial z wielkim milośnikiem polo-

nizacji wystawy we Lwowie otrzymal ty-

między innymi Wergiliusza, Horacego

Lwowski historyk Igor Czornowil pod-

ski skarb zlotych ozdób VIII­VII w. p.n.e.

wań, cesarzem Austro-Węgier Francisz-

tul honorowego obywatela miasta, a póź-

i Propercjusza.

kreśla: ,,W pierwszym okresie swego życia

zostal w 1940 r. wywieziony do Moskwy

kiem Józefem I, w czasie jego wizyty do

niej również i Brodów, Sokala i Kolomyi

Wlodzimierz Dzieduszycki pochodzil

hrabia Wlodzimierz osiadl w Poturzycy,

i ślad po nim zaginąl.

Lwowa w 1880 r. Od 1883 r. Wlodzimierz

Pasjonując się twórczością huculskich

ze znanej rodziny hrabiowskiej Dziedu-

zająl się gospodarką, samodoskonaleniem,

Prywatne zbiory hrabiego Wlodzimie-

Dzieduszycki zostaje prezesem Towarzy-

artystów-rzeźbiarzy rodziny Szkyblaków,

szyckich herbu Sas. Byl jedynym synem

polowaniem, kolekcjonowal wypchane

rza Dzieduszyckiego stanowią teraz trzon

stwa, a jego zastępcą Stanislaw Kluczyc-

sfinansowal im wyjazd do Wiednia i Paryża,

Józefa Kalasantego (1776­1847) i Pauliny

ptaki i inne zoologiczne, botaniczne i mi-

Państwowego Muzeum przyrodniczego

ki. Honorowym czlonkiem Galicyjskie-

czym przyczynil się do ich rozslawienia. Są

z Dzialyńskich herbu Ogończyk (1795­

neralogiczne eksponaty. Jedna z jego kary-

NAN Ukrainy i Muzeum etnografii i prze-

go Towarzystwa Myśliwskiego hrabia

nawet wspomnienia, że jeden z balów przy

1856). Urodzil się 22 czerwca 1825 r.

katur z tego okresu przedstawia hrabiego

myslu artystycznego Ukrainy we Lwowie.

Dzieduszycki pozostal do swej śmierci

ul. Kurkowej przypominal huculskie wesele.

w majątku ojca w Jaryszowie (wieś w re-

wyznającego na kolanach milość slowi-

Hrabia Dzieduszycki byl czlonkiem

w 1899 r.".

Huculszczyzna stala się jego pasją.

jonie mohylowskim obwodu winnickiego,

kowi. Wkrótce otwiera on swoje Muzeum

wielu towarzystw naukowych. Akade-

Polski pisarz Kazimierz Chlędowski

W 1895 wydal publikację ,,Przewod-

wówczas w imperium Rosyjskim).

Przyrodnicze we Lwowie, które w odróż-

mia Umiejętności w Krakowie w dowód

(1843­1920) zostawil taką charaktery-

nik po Muzeum im. Dzieduszyckich we

Dzieduszyccy wiedli swój ród od ru-

nieniu od innych prywatnych muzeów,

uznania naukowej dzialalności i za ofia-

stykę jego postaci: ,,Pan Wlodzimierz

Lwowie".

skich bojarów Diduszyców, którzy w XV

mialo być dostępne dla publiczności".

rowanie swego Muzeum na rzecz narodu

przesiadywal najczęściej, a nawet no-

Latem tegoż roku hrabia odczul utratę

w. osiedli w okolicach Stryja. Zgodnie z ge-

W 1857 r. przeniósl swe kolekcje do

mianowala Dzieduszyckiego w 1881 r.

cowal w swojej kamienicy na placu Ca-

sil i poprosil o przewiezienie go do rodo-

nealogiczną legendą pochodzili od księcia

Lwowa, a w 1868 umieścil je w kamieni-

czlonkiem korespondentem swego Wy-

strum, gdzie zbieral okazy fauny polskiej

wego majątku w Poturzycy. Zmarl hrabia

Wasylka Romanowicza ­ brata króla Da-

cy przy ul. Teatralnej, gdzie swoje miejsce

dzialu Matematyczno-Przyrodniczego.

i etnograficzne polskie przedmioty, z któ-

Wlodzimierz Dzieduszycki 18 września

niela Halickiego

otrzymalo muzeum. Kolekcja zostala udo-

W jego muzeum pracowalo wielu znanych

rych później utworzyl znane Muzeum im.

1899 r. w tym majątku. Pochowano go

Chlopiec od dzieciństwa wykazywal

stępniona w 1873 r., a w 1880 Dzieduszyc-

uczonych. Wielu z nich hrabia fundowal

Dzieduszyckich. Pan Wlodzimierz, duży,

w rodowej kaplicy w kościele Św. Archa-

zamilowanie do przyrody, co szczegól-

ki przekazal ją miastu wraz z budynkiem

studia w glównych europejskich centrach

ciężki mężczyzna, o rozlanej plaskiej

niola Michala (wybudowanego w pol. XIX

nie wspierala i rozwijala jego matka.

muzeum. Zostal przy tym ordynatorem

naukowych. Wlodzimierz Dzieduszycki

twarzy, o grubych niezgrabnych nogach,

w. przez Juliana Zachariewicza) w miej-

Wyksztalcenie początkowo zdobywal

scowości Zarzecze kolo Jaroslawia. Tu

w domu. W tym celu rodzice angażowali

wśród parku i stawów usytuowany jest

dla niego nauczycieli: Augusta Bielowskie-

neoklasycystyczny palac Dzieduszyckich,

go, dyrektora biblioteki Ossolińskich, wy-

w którym od 2008 r. funkcjonuje muzeum

kladającego historię i literaturę, Wincen-

Dzieduszyckich. Potomkowie rodziny

tego Pola (geografia), Ernesta Schauera

mieszkają w większości w Polsce, a rów-

(ornitologa) i innych. Oprócz tego rodowa

nież we Francji, Hiszpanii i na Ukrainie.

biblioteka ojca w rodzinnej Poturzycy li-

Na podstawie:

cząca tysiące książek, rękopisów, ikon

i rycin stala przed chlopcem otworem.

1. Бірюльов Ю. О. Мистецтво

Wychowaniu domowemu towarzyszyly

львівської сецесії. Львів : Центр Європи,

wyjazdy za granicę, gdzie malego Wladzia

2005. 184 с.

najbardziej interesowaly zwiedzanie mu-

2. Dzeduszycki M. Kronika domowa

zeów przyrodniczych.

Dzieduszyckich. Lwów : Drukarnia «Zakla-

Rodzina Dzieduszyckich byla jedną

du narodowego im. OssolińskichČ, 1865.

z najbogatszych w Galicji. W 1885 r. mal-

480 s.

żonkowie Wlodzimierz i Alfonsyna z Mą-

3. Проців О.Діяльність графа

czyńskich Dzieduszyccy posiadali: 78 110

Володимира  Дідушицького  для

austriackich morgów ziemi i nieruchomo-

розвитку галицького мисливства ht-

ści o lącznej wartości 7 836 674 zlotych

tps://photo-lviv.in.ua/diyalnist-grafa-vo-

reńskich. Wprawdzie te posiadlości leżaly

lodymyra-didushytskogo-dlya-rozvytku-

na terenach trzech zaborów: rosyjskie-

-galytskogo-myslyvstva

go, austrowęgierskiego i niemieckiego.

4. Сеньків М. Фундатори і меценати

Wysoka pozycja arystokraty skierowala

львівських музеїв кінці ХІХ -- початку

mlodego hrabiego do polityki. W 1848

ХХ століть http://dspace.nbuv.gov.ua/

r. Wlodzimierz Dzieduszycki zostaje

bitstream /handle/ 123 4 56789/42765/

czlonkiem Centralnej Rady Narodowej

42-Senkiv.pdf?sequence=1

i Polskiej gwardii narodowej. Skasowal

5. Чорновол І. 100 видатних львів'ян.

MUZEUM PRZYRODNICZE IM. DZIEDUSZYCKICH PRZY UL. TEATRALNEJ WE LWOWIE

pańszczyznę w swoich posiadlościach

Львів, 2020. С. 135­138.