23

nr 5 (441) 15­25.03.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Grzegorz Wiwer ­ ostatni lwowski Sybirak

84 lata temu, 10 lutego 1940

roku rozpoczęla się pierwsza

masowa deportacja Polaków na

Sybir, przeprowadzona przez

NKWD.

TEKST I ZDJĘCIA

KONSTANTY CZAWAGA

Ich wzięto na Sybir z nagla

przerażonych,

Za co? I dlaczego? Do końca

zdziwionych.

A byla w tym roku nielaskawa

zima,

Malżeństwo Wiwerów też

zostawić babci, która mnie wy-

mrozy wielkie, wiatry

jest mieszane.

chowala. Potem nie raz przy-

i śnieżna zadyma.

­ Ja jestem Ukrainką, a on

jeżdżalem do taty, a on do mnie.

Polakiem ­ powiedziala Anna

Po zakończeniu szkoly Grze-

Wtloczeni w wagony

gorz Wiwer przyjechal na stale

Wiwer. ­ Bardzo mi się podoba

przez wiele tygodni,

do Lwowa, gdzie początkowo

język polski. Kupowalam gaze-

jechali w gląb Rosji zziębnięci

ty: ,,Przyjaciólkę", czasopisma.

pracowal na budowie. Zalożyl

i glodni.

Czytalam. Tata kiedy pisal do

rodzinę. Przez dlugie lata pra-

Metą byla tajga bezkresna i sroga,

nas list, to ja nie moglam prze-

cowal jako kierowca w zakla-

jakby zapomniana przez ludzi

dach pracy.

czytać. A później, jak już się

i Boga.

W Zawidowicach Grzegorz

wzięlam do gazet, nauczylam

się i teraz bardzo dobrze czytam

Wiwer pokazal, gdzie mieszka-

Józef Przybyla

Z

i piszę po polsku. Ja bardzo lubię

la jego rodzina.

a wschodnią granicą po-

Polaków i zawsze ich przyjmuję

­ Tutaj stal budynek dziadka

zostaje coraz mniej Sy-

i byla stajnia, stodola ­ opowia-

i nigdy nie robię żadnej różnicy.

biraków, których od lat

dal. ­ Nas wywieźli i to wszyst-

I dzieci, wnuki to samo. Wnuk

wspiera Stowarzyszenie Od-

teraz chodzi do trzeciej klasy.

mialem 6 lat. Moja babcia i dzia-

ko zabrali. A tutaj też żyli Polacy.

ra-Niemen z Polski. Dziesięć

,,Babciu, naucz mnie po pol-

Kiedy przyjechaliśmy z Sybe-

dek po mamie ­ Ukraińcy, żyli

lat temu w organizacji Polskich

sku rozmawiać". Chce dziecko.

rii, to ciocia zaczęla budować.

w Zawidowicach. Napisaliśmy

Kombatantów i Osób Represjo-

A syn też przychodzi: ,,Dzień

Mieszka tam teraz jej córka. I jest

do nich list i nas zabrali. Wróci-

nowanych miasta Lwowa bylo

dobry, mamo!"

tam duże zdjęcie dziadka. On byl

liśmy na Boże Narodzenie. Urzą-

blisko 50 osób. Pozostal jedy-

Grzegorz Wiwer z wdzięcz-

soltysem wsi. Byl wojskowym,

dzono nam przyjęcie świąteczne.

nie osiemdziesięciopięcioletni

nością mówil o wieloletnim

zaslużony byl czlowiek. I nie

Tymczasem zaczęla się wy-

Grzegorz Wiwer.

wsparciu i pomocy ze strony

dojechal do domu z Syberii. Ja

wózka Ukraińców na Sybir.

Wydana  w  2014  roku

Stowarzyszenia Odra-Niemen.

go teraz zastępuję. I wszystkich

Tym razem zostali potraktowa-

w Lodzi książka pt. ,,Komba-

Podczas spotkań i na kuracji

z rodziny.

ni przez sowietów jako kurkule

tanci Lwowscy" zawiera wspo-

w Polsce poznal tam środowi-

Maria Pokropywna, kuzyn-

(zamożni gospodarze) dziadko-

mnienia polskich kombatantów

sko kombatantów i Sybira-

ka pana Grzegorza pokazala

wie Grzegorza ze strony mamy.

II wojny światowej 1939­1945

ków z Polski, Bialorusi i Litwy.

nam ten portret.

Uratowali ich mieszkańcy wsi

i osób represjonowanych, któ-

W zeszlym roku w Ciechocin-

­ To jest nasz dziadek, któ-

Zawidowice. Podjęli protest

re zebrali i opracowali kole-

ku opowiadal im o swoim lo-

rego wywieźli na Sybir. Kiedy

w obronie dzieci, którzy wrócili

dzy z ,,Kuriera Galicyjskiego"

sie oraz o sytuacji na Ukra-

pierwsi Rosjanie przyszli, od-

z Sybiru oraz ich opiekunów.

Krzysztof Szymański i Julia Lo-

Tajga i rzeka Irtysz. Najpierw

inie. Podczas jednego z ataków

dal wszystko do kolchozu, a jego

­ Wychowywali mnie bab-

kietko. Byly wśród nich rów-

Polacy mieszkali w barakach,

rakietowych na Lwów garaż,

wywieźli na Sybir.

cia i dziadek, ponieważ ojciec

nież wspomnienia Sybiraków.

a potem dziadek z synami

w którym zaparkowany byl sa-

Na

starym

cmentarzu

i dwaj jego bracia po wojnie

W czasie pierwszej z czte-

wznieśli chalupę drewnianą.

w  Zawidowicach  pozostalo

mochód Grzegorza Wiwera, zo-

spotkali się w Klodzku i tam

rech fal deportacji wywiezio-

Jeden rok mialem, jak matka

sporo pomników, na których

stal uszkodzony przez falę ude-

pozostali ­ mówil Grzegorz

no na Sybir niemal 140 tysię-

zmarla. W 1943 roku powstala

rzeniową i odlamki.

są te same nazwiska po polsku

Wiwer. ­ Po latach myśmy się

cy osób: leśników, osadników

Armia Ludowa, do której poszli

­ Z panem Grzegorzem i z pa-

i po ukraińsku. Grzegorz Wiwer

z ojcem zobaczyli. On zalożyl

wojskowych, urzędników, pra-

mój ociec i dwaj jego bracia.

nią Anią znamy się na pewno

tam nową rodzinę. Prosil, aże-

wyjaśnil, że byli to krewni z ro-

cowników kolei.

Dopiero w 1945 roku, po za-

dzin mieszanych.

okolo dziesięciu lat, od kiedy

bym z nim zostal. Nie moglem

Wśród tych zeslańców byl też

kończeniu II wojny światowej

istnieje odzial Stowarzysze-

Grzegorz Wiwer, który pochodzi

Wiwerom pozwolono wrócić do

nia Odra-Niemen we Lwowie

ze wsi Zawidowice kolo Gródka

domu. Droga z Sybiru do Zawi-

­ powiedziala Krystyna Frolo-

Jagiellońskiego pod Lwowem.

dowic zajęla pól roku.

wa-Fadejczuk, prezes Centrum

Jego tata byl Polakiem, matka

Pan Grzegorz pamięta, że

Polskiej Kultury Odra-Nie-

­ Ukrainka. Rodzice byli za-

wtedy bylo cieple lato, gdy pra-

men-Dniestr. ­ Ciągle staramy

możnymi rolnikami. We wrze-

wie 200 kilometrów plynę-

się ich wspierać, pomagamy,

śniu 1939 roku przyszli sowieci.

li statkiem do Omska. Dziadek

odwiedzamy. Dla nich ważne

Ofiarą najeźdźców stala się też

i babcia po drodze zmarli na ty-

jest, że o nich pamiętają. Bo tak

rodzina Wiwerów.

fus. Babcię zabrali z pociągu.

naprawdę ich jest coraz mniej.

Razem z panem Grzegorzem

­ Z dziadkiem dojechaliśmy

Kiedyś tu, we Lwowie, bylo

pojechaliśmy do Zawidowic.

na Ukrainę, do Dniepropietrow-

dużo i kombatantów, i Sybira-

­ Siedem miesięcy mialem,

ska, gdzie zmarl ­ mówil dalej. ­

ków. I byly wspólne spotkania.

gdy mnie wywieźli na Sybir ­

Zostaliśmy sami ­ moja 14-let-

I oplatkowe spotkania byly dla

10 lutego czterdziestego roku

nia ciotka, 10-letni wujek, a ja

nich, i zapraszano ich na 11 Li-

jak tylko przyszli pierwsi Ro-

stopada, na 3 Maja, na Święto

sjanie ­ opowiadal po drodze

Narodowe. A teraz niestety już

Grzegorz Wiwer. ­ O trzeciej

tak jest, że jest ich coraz mniej

godzinie w nocy przyjecha-

i mniej. Pan Grzegorz sam je-

li. Rodzina spala. Zrzucili nas

dyny zostal we Lwowie z taką

na siano. Bylo 23 stopni mrozu.

pamięcią historyczną jako Sy-

Dziadków od strony ojca, jego

birak. Więcej już takich nie

trzech braci i siostrę, rodziców

mamy. Bardzo ważne są rozmo-

i mnie odwieźli na stację Gródek

wy z nim, bo bardzo dużo może-

i tam wsadzili do pociągu towa-

my się dowiedzieć o wydarze-

rowego. Wywieźli do obwodu

niach historycznych, jak kiedyś

omskiego. Kiedy nas przywieź-

im się żylo i zrozumieć, jaki kie-

li, bylo tam aż 45 stopni mrozu.

dyś byl patriotyzm. Że im bylo

Miejscowi ruscy mówili: ,,My-

trudno, że wracali, i do tej pory

ślicie, że was przywieźli abyście

mówią, że są Polakami i że byli

tam żyli? Nie, abyście zginęli".

wychowani w patriotyzmie.

GRZEGORZ WIWER I MARIA POKROPYWNA