25

nr 5 (441) 15­25.03.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

z prawej!". Robiąc zdjęcia ze

dobrego wykonania. Nieco te-

Pruchnik w Polsce), namalo-

(bez kolnierza) w tzw. kukul-

wszyskie figuralne postacie.

znacznej odleglości, a więc nie-

atralne, zbyt zmanieryzowane,

wany techniką temperową na

li z szerokimi rękawami. Jest to

Glówną postacią attyki jest

czytelne w detalach, Zubrzycki

nieproporcionalne i uproszczo-

lipowym podobraziu. Jest to

mężczyzna z nie dlugą brodą,

Matka Boska z Dzieciątkiem

nie mógl dobrze opisać i rozpo-

ne postacie z attyki kamieni-

dzielo o cechach bizantyjskich

na glowie ma tonsurę. W pra-

Jezus, dwie inne postacie są po-

znać figury na attyce i ich atry-

cy Królewskiej są raczej pra-

nieznanego autora, które po-

wej ręce trzyma kolumnę bi-

wiązane z zakonem benedyk-

buty. Stąd pochodzi bląd w jego

cą zwyklego kamieniarza, lecz

wstalo pod koniec XV w. lub na

czowania, w lewej krzyż. Glowę

tyńskim, a mianowicie ­ św.

opisie: zamiast Placyda, trzy-

zdolnego w swoim fachu. Należy

początku XVI w. Obraz oświetla

ma lekko pochyloną w prawo,

Benedykt, zalożyciel zakonu

mającego w rękach kolumnę

jednak zauważyć, że wydluże-

mandorla skladającą się z pro-

spojrzenie zamyślone. Placyd

benedyktynów, jego uczeń ­

biczowania i krzyż, Zubrzyc-

nie postaci na attyce wieży be-

mieni w ksztalcie mieczy i wy-

byl kiedyś uważany za mę-

Placyd, trzymający narzędzia

ki podaje św. Jacka Odrową-

nedyktynek jest specjalnie bra-

dlużonych plomienistych języ-

czennika, który poniósl śmierć

Męki Pańskiej ­ kolumnę bi-

ża z posążkiem alabastrowym

ne pod uwagę przez rzeźbiarza

ków. Ten sposób przedstawienia

napadnięty przez Saracenów.

czowania i krzyż. Dopelnia

w ręku, a zamiast Aniola Stróża

w tym celu, aby od dolu dla wi-

Madonny Apokaliptycznej zwie

Ukladano również teksty litur-

figuralną kompozycję attyki

z dzieckiem u boku, przedsta-

dza wyglądaly proporcjonalnie.

się Madonna w glorii.

giczne, slawiące męczeństwo

Aniol Stróż.

wiony jest św. Roch.

Decydującą rolę stylistyczną

Z zachodu na attyce wie-

Placyda. Arcybiskup Messyny

Postać Matki Boskiej na

Aleksa nder

Medyński

w manierystycznej attyce wieży

ży kościola, z prawej strony od

wymógl wówczas na Sykstusie

attyce nieprzypadkowo

w swoim przewodniku po Lwo-

kościola benedyktynek odgry-

Matki Boskiej, stoi figura św.

V, aby Placyda jako męczenni-

wie opisująć kościól i klasztor

wają nie jej figurowe postacie,

ka wprowadzono do Martyro-

Benedykta, zalożyciela Zako-

zlokalizowana jest od

ss. benedyktynek podkreślil,

lecz antyrealistyczne abstrak-

logium Rzymskiego ­ jego kult

nu Benedyktynów, autora regu-

poludnia po stronie

że przepiękną jest charaktery-

cyjne ornamentalne formy z ele-

rozwinąl się w calym Koście-

ly benedyktyńskiej, pierwszego

glównej fasady wieży

styczna, holenderska attyka re-

mentami zawijanymi ­ ślimacz-

opata klasztoru na Monte Cas-

le zachodnim. Jeszcze w 1906 r.

kościelnej. Wchodząc

nesansowa na wieży kościelnej,

nicami, udekorowanymi kulami,

sino. Figura ustawiona na pod-

uważano, że Placyd byl pierw-

przez bramę klasztorną

wzniesionej w ksztalcie basz-

między którymi ustawiono ster-

szym męczennikiem zakonu św.

stawie między dwiema esowni-

na dziedziniec klasztoru

ty obronnej. Analizując attykę

czyny, utworzone również ze

Benedykta. Następstwa świa-

cami. Jest to zrobione po to, aby

wieży kościola benedyktynek

splywów wolutowych, jednak

domego falszerstwa wyrugo-

wchodzący do kościola mogli ją

benedyktynów, od

we Lwowie architekci lwow-

znacznie mniejszych rozmiarem.

dobrze zobaczyć. Św. Benedykt,

wano z liturgii dopiero w 1961 r.

razu rzuca się w oczy

scy porównywali ją z innymi

Wlaściwie stosowanie fanta-

zgodnie z ikonografią chrześci-

Od pólnocy na attyce, z pra-

Jej majestatyczna

attykami na ziemiach Galicji.

jańską, jest przedstawiony jako

smagorycznych abstrakcyjnych

wej strony od św. Benedykta,

postać, stojąca na

Czeslaw Thullie i Jan hr. Sas

mężczyzna odziany w dlugi ha-

form ornamentalnych podkreśla

widzimy Aniola Stróża z malym

pólksiężycu, otoczona

Zubrzycki zwrócili uwagę na

bit z kapturem (bez kolnierza),

w zwieńczeniu cechy manie-

dzieckiem u prawego boku. Dość

promienista mandorlą

podobieństwo attyki kościola

w tzw. kukulli z szerokimi ręka-

ryzmu niderlandzkiego, popu-

często w ikonografii Aniol Stróż

jak slońcem. Postać

benedyktynek do attyki zamku

wami, z niedlugą brodą. W lewej

larnego w Polsce w XVI ­ XVII

przedstawiany jest z malym

ręce trzyma księgę, którą przy-

w Starym Siole, datowanego na

wieku.

dzieckiem. Jest odziany w dlugą

Matki Boskiej okalają

ciska do piersi, w prawej ­ pa-

ok. polowę XVII wieku. Zwień-

Dwukondygnacyjna  ma-

tunikę, na którą ma narzuconą

promienie sloneczne,

storal. Dluga tunika okrywa jego

czenie zamku w Starym Siole

pielerynkę pielgrzyma z kap-

sywna czworoboczna wieża,

po siedem z każdego

cialo do stóp i gladkimi faldami

można zobaczyć na autorskim

wbudowana zostala w poludnio-

turem, spadającą na plecy. Pele-

boku. W Jej postaci

spada w dól, kaptur opuszczony

zdjęciu i rysunku graficznym

wą ścianę kościola benedyk-

rynka przepasana jest paskiem.

można się dopatrywać

na plecy. Glowa lekko pochylona

sygnowanym przez Jana Sasa

Prawa ręka Aniola Stróża leży

tynek pw. Wszystkich Świę-

wizji apokaliptycznej

w prawo, twarz zamyślona, pa-

Zubrzyckiego. Michal Kurzej

na glowie dziecka, lewa podnie-

tych we Lwowie jako obronna.

trząca przez siebie. Na glowie św.

przypuszcza, że obie attyki

siona do góry wskazuje na niebo.

W dolnej części podparta ka-

z Objawienia św. Jana

Benedykta jest tonsura ­ znak

byly wykonane w jednym ka-

Falowane wlosy anielskie opa-

miennymi wspornikami, zwę-

bądź bezpośrednio

przynależności do duchowień-

mieniarskim warsztacie, któ-

dają na plecy. Z tylu na plecach

ża się ku górze. Jej harmonijne

patronki kościola ­

stwa w kościele katolickim. Na

ry istnial przy kamieniolomie.

figury widzimy po trzy otwory

formy architektoniczne uroz-

Królowej Nieba i Ziemi.

ślimakowato zwiniętym zakoń-

W warsztacie tym stosowano

z obu stron, kiedyś w tym miej-

maicają ascetyczną fasadę ko-

czeniu pastoralu czyli krzywaśni

zbliżone architektoniczne for-

scu byly na pewno przyczepione

ściola. Górna kondygnacja wie-

umieszczony jest pośrodku krzyż

Zlociste promienie są symbo-

my dla zwieńczeń, m. in. śli-

skrzydla anielskie. Możliwe, że

ży jest upiększona pilastrami

­ symbol wiary, znak zbawienia

lem świętości Maryi i znakiem

macznice, sterczyny, kule dla

te skrzydla Aniola Stróża byly

z rzeźbionymi kapitelami, które

i zwycięstwa. Pastoral z podob-

lask, jakie gotowa jest przekazać

ozdobienia ślimacznic. Mie-

z metalu, bo przy tych dziur-

podtrzymują dorycki antable-

ną krzywaśną z krzyżem można

ludziom zwracającym się do Niej

czyslaw Gębarowicz sugerowal,

kach jest także zaglębienie,

ment z bialego kamienia, zlożo-

zobaczyć m. in. na marmurowej

o pomoc. Figura Matki Boskiej

że attyka wieży zostala wyko-

gdzie te skrzydla byly monto-

ny z fryza, architrawu i gzymsu.

rzeźbie figuralnej św. Benedyk-

ustawiona jest na pólksięży-

nana później niż sama wieża.

wane. Dziecko u boku Aniola

Wieża posiada dach pogrążony,

ta na Dużej wyspie w Hawajach.

cu umieszczonym na podstawie

Wedlug jego opinii, attyka jest

Stróża jest odziane w dlugą tu-

dwie polacie którego nachylone

,,przesadną barokową koronką

Krzyż jest umieszczony na pa-

między dwiema esownicami.

nikę do stóp, przepasaną pa-

są do jego środka. Aby zaslonić

wolut, odbiega od surowej pro-

storale nie przypadkowo. Św.

Matka Boska odziana w dlu-

skiem. Ręce ma zlożone w geście

dach pogrążony, elewacje wieży

stoty dekoracji architektonicz-

Grzegorz Wielki, który napisal

gie szaty, spadające do stóp, na

modlitewnym.

jak zazwyczaj bywają ukorono-

nej ścian, co razem wzięte nie

glowie ma wysoką zamknię-

żywot świętego patriarchy, uka-

wane wysoką kamienną atty-

Podsumowując, można

pozwala przyjąć wspólczesnego

tą koronę królewską, w prawej

zuje go nam jako odpędzające-

ką ­ rozpowszechnioną w re-

stwierdzić, że attyka

powstania obu tych części wie-

ręce trzyma berlo królewskie,

go swe wlasne pokusy znakiem

nesansie i manieryzmie formą

ży, każe natomiast odnieść je do

w lewej ­ Dzieciątko, malego

krzyża. Stąd pochodzi również

architektoniczną. Zwieńczenie

kościola benedyktynek

dwu różnych epok". Stylistyka

Jezusa Chrystusa. Korona kró-

krzyż Św. Benedykta zawiera-

wykonane z piaskowca w sty-

lwowskich jest jedną

lewska jest zamkniętej formy

jący symbole i napisy związane

nie zawsze jednak odpowiada

lu manieryzmu niderlandzkie-

z najpiękniejszych form

z t.zw. kwiatonami w formie

z jego życiem, zazwyczaj uży-

okresom historycznym.

go. Attyka zlożona ze splywów

architektonicznych

lilii heraldycznych burgundz-

wany w formie malego medalika,

wolutowych, leżących esownic

i rzeźbiarskich końca

Mieczyslaw Gębarowicz

kich, zwieńczona krzyżują-

który byl w użyciu co najmniej

i ślimacznic, ozdobionych ku-

XVII wieku we Lwowie

uważal, że figury

cymi się paląkami z niewiel-

od XVII w. W tradycji zachod-

lami. Między splywami wolu-

ką kulą ­ sferą i krzyżem. Spod

niej św. Benedyktowi przypisuje

towymi ustawione sterczyny,

w stylu manieryzmu

z attyki lwowskiej

korony na plecy Maryi spada-

się wiele atrybutów, m. in. anio-

zlożone ze znacznie mniejszych

niderlandzkiego oraz

kamienicy Korniakta,

ją poniżej ramion dlugie lekko

la, bicz, hostię, kielich z weżem,

wydlużonych splywów wolu-

unikatową zabytkową

czyli Królewskiej,

falowane wlosy. Berlo, symbol

rozbity puchar, kruka z chlebem

towych w ksztalcie esownic. Na

formą tego okresu.

należącej w 2 pol.

wladzy królewskiej, w prawej

w dziobie, pastoral, psa, a także

osiach attyki ustawione rzeźby

Zostala stworzona

XVII wieku do Jana

dloni Matki Boskiej wskazuje

infulę u nóg z napisem: ,,Ausculta

figuralne: od poludnia Matka

dla upiększenia wieży

Sobieskiego, podobne

na Jezusa, od którego pochodzi

fili ­ Synu, badź posluszny". Naj-

Boska z Dzieciątkiem, od pólno-

kościola benedyktynek

wszelka wladza i laska. Dzie-

częściej św. Benedykt jest przed-

cy Aniol Stróż z malym dziec-

są do figur attyki wieży

ciątko Jezus, ubrane w sukien-

stawiony z księgą w ręku oraz

kiem, od zachodu św. Benedykt,

prawdopodobnie

kościola benedyktynek.

kę, trzyma w lewej dloni jablko

z mitrą opacką. Z takimi atrybu-

od wschodu ­ Placyd, trzyma-

wedlug projektu Pawla

Jednak wykonanie

królewskie, zwieńczone krzy-

tami jest wykonana m. in. postać

jący Arma Passionis (narzędzia

Rzymianina i wykonana

artystyczne postaci

żykiem, a prawą rączką blogo-

św. Benedykta przed portalem

Męki Pańskiej) ­ kolumnę bi-

przez nieznanego

z attyki wieży kościola

slawi Matkę i nas wszystkich

kościola św. Aleksandra w Su-

czowania i krzyż. W niektórych

zdolnego artystę

benedyktynek jest

w Jej osobie. Na pewno kiedyś

walkach jako barokowa rzeźba

źródlach blędnie podane są fi-

rzeźbiarza. W 2022

o poziom wyższej od

na glowie Chrystusa byla ko-

z XVIII w., przeniesiona z Wigier.

gury, stojące na attyce kościo-

rona, ale niestety nie ma na to

Od wschodu, z lewej strony

la benedyktynek lwowskich,

roku attyka wieży

figur ze zwieńczenia

potwierdzenia w dokumentach

Matki Boskiej z Dzieciątkiem

a mianowicie zamiast Placyda

zostala odrestaurowana

kamienicy Królewskiej.

archiwalnym.

Jezus, stoi św. Placyd, mnich be-

i Aniola Stróża podano św. Jacka

przez zespól pod

Figury z attyki kościola wy-

Analogiem do figury Mat-

nedyktyn, uczeń św. Benedyk-

Odrowąża i św. Rocha, o których

kierownictwem

konal zdolny artysta rzeźbiarz.

ki Boskiej z Dzieciątkiem może

ta, trzymający narzędzia Męki

jest wzmianka w kronice klasz-

Anny Kudzi,

Postacie są wprawdzie nie-

być wizerunek Matki Boskiej

Pańskiej ­ kolumnę biczowa-

tornej jak o wizjach, które obja-

konserwatorki dziel

co wydlużone i smukle, co jest

Slonecznej w glównym olta-

nia i krzyż. Ostafi po polsku,

wily się zakonnicom w posta-

charakterystyczne dla manie-

rzu kościola pw. Niepokalanej

Eustachius po lacinie, wska-

ciach św. Rocha, św. Sebastiana

sztuki, specjalizującej

ryzmu, a jednak dość propor-

Matki Boskiej Dobrej Nadziei

zuje na imię Eustachy, które

i św. Jacka.

się w konserwacji

cjonalne, uduchowione, z ży-

w Tuliglowach (parafia pw. Św.

święty nosil przed nawróce-

Autor attyki wieży kościo-

kamienia i elementów

wym wyrazem twarzy, detale

Mikolaja Biskupa w archidie-

niem. Placyd jest przedstawio-

la benedyktynek dobrze ob-

architektonicznych.

dopelniające postacie również

cezji przemyskiej w dziekanacie

ny w dlugim habicie z kapturem

myślil i powiązal między sobą