28

nr 5 (441) 15­25.03.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Polskie ślady Stanislawowa

Stanislawów, będąc

wielonarodowym miastem,

faktycznie pozostawal

polskim. Zalożony zostal na

terenach Rzeczypospolitej

przez magnatów Potockich.

Gdy Galicja odeszla do

Austrii, Polacy nadal

odgrywali pierwsze skrzypce

w politycznym i kulturalnym

życiu miasta. Potem byl

okres międzywojenny

w odrodzonym państwie

polskim. Od 1939 r.

Stanislawów stal się

miastem sowieckim i przez

następne dziesięciolecia

z pamięci mieszkańców

na wszelki sposób ,,polskie

,,POLSKIE ŚLADY" WYCHODZĄ CZASEM SPOD TYNKU

KOŚCIÓL PRZY UL. WOLCZYNIECKIEJ

ślady" usuwano. Obecny

Iwano-Frankiwsk jest

r. Maurycego Goslawskiego,

tych ostatnich odnosimy gma-

wszystkich postaci historycz-

przywrócili jej pierwotną na-

bezsprzecznie bastionem

chy wybudowane w okresie

bohatera Komuny Paryskiej

nych i dzialaczy politycznych,

zwę. Dziś należy do najbardziej

ukraińskiego patriotyzmu,

międzywojennym. Większość

Karola Świdzińskiego, naczel-

pozostala jedynie garstka na-

urokliwych uliczek miasta.

ale gdzie niegdzie można

z nich zaprojektowana zosta-

nego lekarza szpitala miejskie-

zwisk ludzi kultury.

Świątynia

jeszcze zobaczyć materialne

la w modnym wówczas stylu

go Zygmunta Mroczkowskiego,

W okolicach dawnych wa-

świadectwa minionej epoki.

funkcjonalizmu, zwanym rów-

wlaściciela laźni parowej Fran-

lów miejskich zachowala się

Polacy nigdy nie byli więk-

nież konstruktywizmem.

ciszka Gurawskiego i Józefy

szością w mieście i zajmowa-

ulica kompozytora Chopina. Na

Trudno ich nie rozpoznać ­

Dzwonkowskiej ­ drugiej milo-

li drugą pozycję ­ po Żydach.

jednym z budynków na tej uli-

IWAN BONDAREW

surowe w swej architekturze,

ści Iwana Franki.

W 1946 r. większość z nich

cy widnieje medalion z profilem

Pomnik

pozbawione wszelkiej dekora-

wyjechala do Polski ­ pozostać

mężczyzny. Niektórzy identy-

Kulinaria

cyjnej sztukaterii, ale tym nie

Tak naprawdę polskich śla-

w ,,bolszewickim raju" zdecy-

fikują go z kompozytorem.

mniej wspaniale. Architekci

dów w mieście jest dosyć. Inna

dowalo się niewielu.

Lata  polskiej  obecności

Prawie obok znajduje się uli-

tego okresu doprowadzili pro-

rzecz, że aby je zobaczyć, po-

Gdy Polaków już nie bylo, po-

w mieście i przebywanie w to-

ca Kopernika ­ fizyka, astro-

porcje do perfekcji i szary be-

warzystwie Polaków wplynęly

trzebna jest pomoc przewod-

zamykano ich świątynie. Nie

noma i matematyka polskiego

ton przemienili na prawdziwe

nika lub krajoznawcy, którzy

tylko katolickie, ale i wszystkie

na codzienna kulturę i byt miesz-

z XVI w. Ten, urodzony w To-

dzielo sztuki architektonicznej.

opowiedzą, że dawniej byla to

greckokatolickie. Pozostawiono

kańców miasta. Aby przekonać

runiu uczony, jest autorem he-

W czasie I wojny światowej

np. ulica Kazimierza Wielkie-

parę cerkwi, które przekazano

się o tym, wystarczy odwiedzić

liocentrycznej teorii budowy

centrum miasta zrujnowane zo-

go, że w tym domu mieszkal pan

moskiewskiemu patriarchatowi.

dowolną knajpę w mieście.

świata.

stalo przez ostrzaly artyleryj-

W 1989 r. polskiej spolecz-

Jako pierwsze dane zaser-

Puprunkiewicz, a w gimna-

Ulice Konowalca i Czorno-

skie. Miejsce zniszczonych ka-

ności miasta zwrócono kościól

zjum studiowal jeden z najwy-

wują gościom zupę, przy czym

wola lączy ulica Matejki ­ wy-

mienic zajęly te nowe ­ w stylu

bitniejszych  przedstawicieli

pw. Chrystusa Króla Wszech-

może być to smaczny żu-

bitnego  polskiego  malarza,

konstruktywizmu.  Wówczas

literatury polskiej. Nas bardziej

świata przy ul Wolczanieckiej,

rek ­ tradycyjna polska zupa

który wslawil się swymi dzie-

stanowily one najbardziej eli-

interesują obiekty, które tury-

pelniący od wojny funkcję ma-

na zakwasie mącznym z bia-

lami o tematyce historycz-

tarne mieszkania w mieście.

ści mogą odnaleźć samodzielnie

gazynu. Przy aktywnej pomo-

lą kielbasą. Na drugie ­ można

nej. Najbardziej znany jego ob-

Nie  daremnie  symbolem

­ bez fachowej podpowiedzi.

cy z Polski świątynię zrekon-

zamówić sobie golonkę (nie rul-

raz poświęcony jest bitwie pod

miasta jest ratusz, wzniesiony

Najbardziej  zauważalnym

struowano. Dziś jest to jedyna

kę, a wlaśnie golonkę) ­ pieczo-

Grunwaldem, gdzie w 1410 r.

w 1935 r. Dziś jest to jedyna na

w mieście świątynia katolicka,

śladem polskości w mieście jest

ną przednią nogę wieprzową.

polączone wojska polsko-litew-

Ukrainie budowla administra-

bez wątpienia pomnik Adama

gromadząca Polaków i... poszu-

Taka potrawa jest wspaniala

skie zwyciężyly zbrojne oddzia-

cyjna w stylu funkcjonalizmu.

Mickiewicza, stojący w samym

kiwaczy Karty Polaka.

do piwa w większym towarzy-

ly krzyżaków. W 500. rocznicę

W planie przypomina ona order

centrum miasta. Mickiewicz

stwie. Niech was Bóg broni, by

tej bitwy nowo utworzona ulica

Architektura

Virtuti Militari ­ najwyższe

jest najbardziej czczonym pol-

zamówić na deser ,,najsmacz-

zostala nazwana Grunwaldz-

Starą zabudowę miasta moż-

odznaczenie II Rzeczypospoli-

skim poetą i w panteonie naro-

niejszy plombir" ­ jedynie lody

ką. W czasie okupacji niemiec-

na umownie podzielić na bu-

tej. Możliwe, że wlaśnie z tego

śmietankowe. Mogą być z po-

dowym zajmuje to samo miej-

kiej zostala przemianowana

dynki austriackie i polskie. Do

powodu hitlerowcy starali się

sce, co Szewczenko w Ukrainie.

lewą truskawkową. A do her-

na Gubernatorską, ale sowieci

wysadzić ratusz w powietrze.

Poeta nigdy nie byl w Stanisla-

baty idealną będzie marmolada

wowie, możliwe, że nawet nie

śliwkowa ­ przez którą kiedyś

Cmentarz

wiedzial o jego istnieniu, ale

splonęlo pól Stanislawowa.

Mlodsze pokolenie obecnych

polska spoleczność miasta czci

W niektórych miejscach na

mieszkańców  Iwano-Fran-

go do dziś.

ulicach można zobaczyć stare

kiwska Skwer pamięci za hote-

W 1898 r., z okazji jubileuszu

napisy reklamowe po polsku.

lem ,,Nadija" nazywa ,,polskim

100-lecia urodzin poety, Pola-

Na przyklad ­ na budynku przy

cmentarzem". Tak naprawdę

cy wystawili mu pomnik z bia-

ul. Szewczenki 74 na parterze

ta nekropolia nigdy nie byla

lego karraryjskiego marmuru.

jest niewielki zaklad szewski.

wylącznie  polską.  Grzeba-

W czasie wojny polsko-ukra-

Obok spod tynku widnial na-

no tu przedstawicieli wszyst-

pis ,,Woda Sodowa". Napis wi-

ińskiej pomnik zostal uszko-

kich chrześcijańskich konfe-

dzony i w 1930 r. zostal zastą-

doczny byl dlugo, aż w 2018 r.,

sji Stanislawowa ­ Polaków,

piony spiżową kopią.

aktywiści platformy ,,Cieple

Ukraińców, Niemców, Ormian,

Do dziś spiżowy Mickiewicz

miasto" otrzymali grant i z po-

Wlochów, Czechów, Węgrów.

jest najstarszym pomnikiem

mocą lwowskich restauratorów

Ale ponieważ Polacy stanowi-

miasta i stoi na placu swego

oczyścili calą fasadę.

li większość chrześcijańskiej

imienia.

Wówczas okazalo się, że po

spoleczności miasta, ich po-

obu stronach wejścia przed-

Ulice

chówki tam dominowaly.

stawiono po polsku i ukraińsku

Starsi mieszkańcy wspomi-

Plac Mickiewicza nie jest

pelny asortyment produktów

nają, że ten cmentarz byl praw-

jedyną polską nazwą w mie-

sklepu, który dzialal tu w okre-

dziwym muzeum pod otwartym

ście, przypominająca dawne

sie międzywojennym. Oprócz

niebem i stare zdjęcia to po-

czasy. W okresie austriackim

wspomnianej wody sodowej

twierdzają. Niestety, czasy się

wiele ulic i placów nosilo imio-

sprzedawano tu przyprawy ko-

zmienily i kamienne madon-

na wybitnych polskich dziala-

rzenne, delikatesy i ,,wiktualy",

ny i anioly zaczęly kluć w oczy

czy historycznych. W okresie

czyli zwykle artykuly spożyw-

partyjnych bonzów. Na począt-

międzywojennym tych nazw

cze: maslo, ser, jaja.

ku lat 1980. stary cmentarz zo-

przybylo jeszcze więcej. Z prze-

Podobnych napisów w mie-

stal bezlitośnie zniszczony.

jęciem miasta przez sowietów

ście zachowalo się kilka, a jesz-

Pozostalo zaledwie kilka pol-

zaczęla się kampania zmia-

cze więcej kryje się pod war-

skich nagrobków: uczestnika

ny  nazw  topograficznych.

stwami późniejszego tynku,

powstania listopadowego 1830

Z mapy miasta zniknęly imiona

oczekując na wyjście z mroku.

POMNIK ADAMA MICKIEWICZA PRZETRWAL TRZY WOJNY