22

nr 6 (442) 26.03.­15.04.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Józef Nowakowski ­ organista katedry lwowskiej  (1894­1990)

26 marca przypada

i Tekli z Kalińskich. Muzykal-

aby godnie, przez ponad cztery

ność, nieprzeciętny sluch mu-

dekady, aż do swej śmierci, w ka-

130. rocznica urodzin

zyczny malego Józia ujawnily

tedrze lwowskiej pelnić funkcję

Józefa Nowakowskiego,

się już w tamtym czasie, podczas

dyrektora muzyki, z którą wią-

wieloletniego organisty

zabaw z rówieśnikami. Od wcze-

zala się opieka nad stroną mu-

katedry lwowskiej. Do

snych lat marzyl o zawodzie or-

zyczną uroczystych celebracji.

ostatnich miesięcy

ganisty i wbrew radom ojca,

Byl też cenionym pedagogiem.

pracowitego i dlugiego,

który przestrzegal go przed ob-

Naukę u niego pobieral m.in.

bo stuletniego bez mala

raniem tak niepewnej drogi ży-

nieco starszy od Nowakowskie-

ciowej, w wieku okolo piętnastu

go Zdzislaw Jachimecki, lwo-

życia, z którego aż 70

lat udal się do stolecznego wów-

wianin, w przyszlości twór-

lat poświęcil katedrze,

czas Lwowa, aby uczyć się gry na

ca pierwszej w Polsce Katedry

codziennie, z podziwu

organach. Dokonal takiego sa-

Muzykologii na Uniwersytecie

godną wytrwalością ­ i bez

mego slusznego wyboru, co wie-

Jagiellońskim w Krakowie. Ten

zadyszki! ­ pokonywal

lu innych przed nim, podobnie

okres wspominal po wielu la-

22 stopnie, wiodące na

jak on pochodzących z bogatych

tach, w 1937 roku, na lamach

w talenty malych, urokliwych

,,Wieku Nowego": ,,Do Jareckie-

chór. Elegancki, pelen

podolskich miejscowości, jak np.

go trafilem na chórze katedry,

godności w ruchach,

wybitna, światowej slawy śpie-

gdzie w czasie sumy niedzielnej

opanowany, z nutką

waczka Marcelina Sembrich-

kierowal koncertami kościelny-

rezerwy w relacjach

-Kochańska, rodem z pobliskie-

mi. [...] Tam więc przy Jareckim,

międzyludzkich,

go Wiśniowczyka ­ postanowil

praktykowalem przez kilka lat,

a jednocześnie po

wiernie podążać za glosem po-

pilnie, co niedzieli, a w adwencie

wolania i realizować swoje pasje

nawet po dwa razy, żeby móc so-

lwowsku pogodny i nie

pomimo wszelkich życiowych

bie powiedzieć, że wiem co to są

stroniący od żartów­

przeciwności. W 1911 roku pod-

nuty i co na ich podstawie nale-

takim Go zapamiętalam.

jąl studia w Konserwatorium

ży robić, żeby powstawalo dzielo

Gral na tym samym,

GalicyjskiegoTowarzystwa Mu-

muzyczne".

wspanialym instrumencie

zycznego (GTM) we Lwowie,

Cztery miesiące po Jareckim,

Jana Śliwińskiego, który

w kwietniu 1919 roku, zmarl

które swą nową siedzibę mialo

po ponad trzech latach

już wtedy w pięknym secesyj-

64-letni Stefan Surzyński, kom-

pozytor, dyrygent i poprzednik

nym gmachu nieopodal katedry,

renowacji już wkrótce ­

Nowakowskiego na stanowisku

przy ul. Chorążczyzna (obecnie

miejmy nadzieję ­ znów

organisty katedry, wcześniej

jest to gmach Filharmonii przy

zabrzmi. Wszak brzmial

związany również z katedrą

ul. Skoryka). Gry organowej

dotychczas nieprzerwanie,

tarnowską. Pochodzil on z nie-

uczyl go dyrektor tej instytucji,

dając lwowianom nadzieje

zwykle zaslużonej wielkopol-

znany zaszczytnie kompozytor

na przetrwanie podczas

skiej rodziny, która dala muzyce

Mieczyslaw Soltys. Naukę zasad

polskiej jeszcze dwóch wybit-

muzyki, solfeżu, harmonii, kon-

obu wojen światowych

organistów w różnych

w 1920 roku w 51 pulku pie-

nych twórców: Józefa, księdza,

trapunktu, śpiewu chóralnego

i tak jak grający na nim

kościolach lwowskich,

choty Strzelców Kresowych.

organistę, dyrygenta i muzy-

i solowego pobieral u Stanislawa

pan Nowakowski stal

kologa oraz Mieczyslawa, wir-

Niewiadomskiego, ,,lwowskiego

również w katedrze. Już

się symbolem trwalości

Początki pracy w katedrze

tuoza organów i kompozytora

Moniuszki", kompozytora wielu

wówczas, zastępując

i niezmienności w obliczu

lwowskiej. Okres

muzyki organowej. Po prawie

lubianych powszechnie pieśni,

ich w obowiązkach,

wyroków historii.

międzywojenny (1920­1939)

dwuletnim okresie od chwili

w tym powstalych w czasach

samodzielnie gral

Po pięcioletniej wojennej tu-

śmierci Surzyńskiego, kiedy to

wielkiej wojny, nawiązujących

podczas Mszy świętych

laczce Nowakowski powrócil

przypadkowi lub doraźnie spro-

do tradycji ulańskiej. a do dziś

JOANNA PACAN-ŚWIETLICKA

D

i nabożeństw.

do Lwowa. 1 grudnia 1920 roku

wadzani z innych parafii orga-

chętnie śpiewanych ,,Maków"

ziś, z perspektywy cza-

zostal organistą w katedrze

niści nie potrafili podolać obo-

(,,Hej, dziewczyno, hej, niebogo,

Czasy wojenne

su  postrzegamy  Józe-

wiązkom w katedrze, solidne

lwowskiej. Funkcję tę pelnil

jakieś wojsko pędzi drogą") do

fa Nowakowskiego nie

Mial 20 lat, gdy wybuchla

nieprzerwanie przez 70 następ-

wyksztalcenie, niezaprzeczalny

slów Kornela Makuszyńskie-

tylko jako wybitnego muzyka,

pierwsza  wojna  światowa.

nych lat, aż do śmierci. W chwi-

talent iumiejętności Nowakow-

go. Warto zaznaczyć, że oby-

ale i męża opatrznościowego,

Wkrótce po jej rozpoczęciu,

skiego spotkaly się z aprobatą

li jej objęcia mial lat 26 i za sobą

dwaj wychowawcy przyszle-

któremu przyszlo odegrać klu-

gdy konserwatorium lwowskie

spory już bagaż doświadczeń

decydentów. Tak oto nowo za-

go organisty katedralnego byli

czową rolę w jednym z najbar-

angażowany organista zyskal

ewakuowane zostalo częścio-

życiowych  i  zawodowych,

wychowankami Karola Miku-

dziej dramatycznych momen-

wo do Wiednia, a tam jego fi-

a także świadomość odpowie-

okazję do ściślejszego kontak-

lego, ucznia Fryderyka Chopi-

tów w dziejach naszej prastarej

lią zorganizowaną dla licznych

dzialności, jaka ciążyla na nim

tu z abp Józefem Bilczewskim,

na, a więc niejako artystyczny-

świątyni, pamiętającej czasy

uchodźców kierowal prof. Sta-

chociażby ze względu na format

w ciągu trzech ostatnich lat jego

mi wnukami najwybitniejszego

kazimierzowskie i wslawionej

nislaw Niewiadomski, w grud-

i dokonania poprzedników.

poslugiwania na lwowskiej sto-

polskiego kompozytora.

ślubami króla Jana Kazimierza.

niu 1914 roku dyrektor insty-

licy metropolitalnej. Pochwaly

Na krótko przed objęciem

O postępach w nauce

Mimo swych licznych, nieza-

z ust arcypasterza, wyniesione-

tucji we Lwowie Mieczyslaw

przez Nowakowskiego stano-

mlodego Nowakowskiego

przeczalnych zaslug pozostaje

Soltys wystawil świadectwo,

wiska organisty katedralnego

go dziś do chwaly oltarzy, skie-

on nadal postacią malo znaną.

potwierdzające, że Józef No-

odeszli do wieczności dwaj wy-

rowane pod adresem mlodego

możemy sądzić na

W dotychczasowych publika-

wakowski ,,odbyl studia gry

bitni muzycy polscy, z którymi

muzyka, byly przez lata przed-

podstawie zachowanych

cjach dotyczących historii Ko-

organowej, harmonii, kontra-

na chórze katedry zapewne ze-

miotem chluby dla skromnego

,,Sprawozdań Wydzialu

ściola rzymskokatolickiego za

punktu, dyrygowania, solfeżu

z zasady Nowakowskiego.

tknąl się jeszcze w okresie stu-

Galicyjskiego

żelazną kurtyną wspominany

solowego w Konserwatorium

diów w Konserwatorium GTM.

Prawdopodobnie w 1922

Towarzystwa

jest sporadycznie, a w polskiej

Galicyjskiego  Towarzystwa

W grudniu 1918 roku zmarl

roku Nowakowski objąl sta-

Muzycznegowe

literaturze muzykologicznej jest

Muzycznego i może bardzo do-

nowisko dyrektora trzyletniej

w wieku 72 lat otaczany ogrom-

zupelnie nieobecny. Zarówno

szkoly organistowskiej przy

brze spelniać obowiązki orga-

nym szacunkiem Henryk Jarec-

Lwowie" za rok szkolny

rocznica urodzin, jak też przy-

nisty, prowadzić chór kościelny

ki, kompozytor wystawionych

katedrze. Pracę w szkole konty-

1911/1912 i 1912/1913.

padająca 11 kwietnia trzydzie-

i dzięki znajomości gruntow-

na lwowskiej scenie oper histo-

nuowal do 1939 roku, ksztalcąc

Sprawozdania komisji

sta czwarta rocznica śmierci,

nej metody śpiewu solowego

rycznych, z których jedną po-

mlodzież rekrutującą się z calej

egzaminacyjnych

sklaniają do bardziej wnikliwe-

ksztalcić także z powodzeniem

Polski, a po likwidacji tej pla-

święcil św. Jadwidze, królowej

świadczą, że ze

go przyjrzenia się tej niezwyklej

śpiewaków solistów". (Ksero-

cówki uczyl prywatnie. Ostat-

Polski, ulubiony uczeń Stanisla-

wszystkich przedmiotów

postaci, której winni jesteśmy

kopia powyższego świadectwa,

nim jego uczniem byl obecny

wa Moniuszki i z jego polecenia

opatrzona podpisem dyr. Solty-

wdzięczność i pamięć.

niegdyś dlugoletni dyrygent Te-

organista katedry lwowskiej

uzyskiwal wylącznie

sa, jest w zbiorach p. Bronislawa

Bronislaw Pacan.

atru Skarbkowskiego we Lwo-

bardzo dobre stopnie.

Dzieciństwo na Podolu

Pacana). Już w 1915 roku, kiedy

21  kwietnia  1924  roku

wie. To dzięki regularnie pre-

Jako przedmioty

i lwowskie studia

Wlochy przystąpily do woj-

30-letni Nowakowski zawarl

zentowanemu przez Jareckiego

zasadnicze obral sobie

Józef Nowakowski urodzil się

ny po stronie państw Enten-

związek malżeński z mlodszą

repertuarowi rodzimemu, który

organy i solfeż solowy.

26 marca 1894 roku w miejsco-

ty, 21-letni Nowakowski trafil

pod wieloma względami prze-

o rok Wandą Kropp, pochodzą-

Nie zaniedbując nauki,

wości Dobropole, polożonej po-

na cztery lata na front wloski,

cą prawdopodobnie z Kolo-

wyższal repertuar opery war-

jedocześnie zdobywal

między Buczaczem a Trembowlą,

gdzie bral udzial w dwóch ofen-

myi, córką Piotra i Konstancji,

szawskiej, teatr lwowski zyskal

w rodzinie rolnika. Na ziemi po-

sywach i dostal się do niewo-

z domu Korciaszewskiej. Prze-

slawę opery narodowej. Jarecki,

kolejne doświadczenia

dolskiej uplynęlo jego dzieciń-

li. Następnie zaciągnąl się jako

żyli wspólnie szczęśliwe 33 lata,

będąc synem i wnukiem wybit-

w praktyce zawodowej:

stwo. Byl najstarszym z czworga

ochotnik, pelniąc slużbę w cza-

mimo iż nie doczekali się po-

nych organistów warszawskich,

byl pomocnikiem

dzieci Wiktora Nowakowskiego

sie wojny polsko-bolszewickiej

tomstwa, aż do śmierci Wandy

mial szczególne predyspozycje,