23

nr 6 (442) 26.03.­15.04.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

w 1957 roku. Nieobarczony licz-

katedry. Od 1 września

ną rodziną Nowakowski przy

1922 do 30 września 1935

wsparciu malżonki calą energię

roku byl zatrudnionyw

mógl skupić na wszechstronnej

Teatrze Wielkim (Operze)

dzialalności zawodowej i rozwi-

we Lwowie jako śpiewak

janiu talentu muzycznego.

w chórze i organista.

Rozpoczynając pracę w kate-

Jak wynika z informacji

drze Nowakowski mial do dys-

prasowych, również

pozycji stosunkowo nowy, bo

w późniejszych latach

liczący zaledwie dwie dekady

(zbudowany w 1899 roku z wy-

poprzedzających wybuch

korzystaniem wcześniejszych

wojny zapraszany

zastanych elementów), świetny

byl do wspólpracy.

23-glosowy instrument reno-

Ówczesna prasa lwowska

mowanej lwowskiej firmy Jana

(m.in. ,,Lwowskie

Śliwińskiego. Mial też świado-

Wiadomości Muzyczne

mość zadań i roli, jaką winien

i Literackie") dostarcza

spelniać organista, którym ze

nam informacji

wszech miar staral się sprostać

o koncertach, w których

na przestrzeni calej dlugoletniej

bral udzial. Tak oto

dzialalności. ,,Organista musi

być przede wszystkim dobrym

dziewiątego grudnia 1929

muzykiem ­ pisal w 1929 roku

roku wykonal partię

w artykule ,,Uwagi o zawodzie

organową w oratorium

organisty"

opublikowanym

,,Śluby Jana Kazimierza"

na lamach poznańskiego pe-

Mieczyslawa Soltysa,

riodyku ,,Muzyka Kościelna".

które w Teatrze Miejskim

,,Jego produkcje organowe mu-

(Operze) z udzialem

szą stać na takim poziomie, aby

500-osobowego chóru

nie staly się dla muzykalniejszej

poprowadzil syn

publiczności źródlem slucho-

wych udręczeń, lub co gorsza,

kompozytora, Adam

nie odstręczaly jej od chodze-

Soltys w ramach Zjazdu

nia do kościola. Przeciwnie,

Towarzystw Muzycznych

rodzaj wykonywanych utwo-

i Śpiewaczych.

rów i sposób ich wykonywa-

W roku następnym, jako wy-

nia powinien przyczynić się do

konawca partii organowej, byl

podniesienia nastroju poboż-

wspóltwórcą sukcesu towarzy-

nego w kościele. Tym samym

szącego prezentacji oratorium

wymogom musi odpowiadać

Arthura Honeggera ,,Król Dawid",

glos organisty. Organista po-

które okrzyknięto we Lwowie

zbawiony glosu przynosi raczej

największym wydarzeniem mu-

szkodę niż pożytek, gdyż staje

zycznym sezonu. W dniu 10 maja

się niejednokrotnie przedmio-

1933 roku Józef Nowakowski

tem kpin i objawów wesolo-

jako czlonek komisji kolaudacyj-

ści u tych, którzy go sluchają.

nej wraz z organistą kościola św.

Organista musi mieć wreszcie

Marii Magdaleny Józefem Ru-

pewne kwalifikacje w zakresie

bingerem, dokonal odbioru nowo

szkolenia i prowadzenia chó-

zbudowanych dla tej świątyni

ru kościelnego [...]. Poza wyżej

staraniem parafian przez firmę

wspomnianymi kwalifikacjami

JÓZEF NOWAKOWSKI Z ŻONĄ WANDĄ PRZED GMACHEM MUZEUM PRZEMYSLU ARTYSTYCZNEGO WE

Braci Rieger 71-glosowych or-

w zakresie samej muzyki musi

LWOWIE

ganów, porównywalnych co do

organista posiadać gruntowną

wielkości z największym na ten

znajomość liturgii i kancjona-

z relacji, trudno jednak sobie

której chór: ,,Lutnia-Macierz"

ostatnich świadczy o wyraź-

czas we Lwowie instrumentem,

lu. Jest on bowiem obok kaplana

wyobrazić, by tego ,,bądź co bądź

wykonal ,,Mszę Piotrowińską"

nych wplywach na ucznia ich

powstalym niespelna dekadę

nieodzownym wspólwykonaw-

ważnego kolka w organizmie

Moniuszki, transmitowana byla

wspólnego profesora, Mieczy-

wcześniej w kościele św. Elż-

cą calego szeregu obrzędów i ce-

kościelnym" ­ jak sam skrom-

w Radiu z katedry lwowskiej na

slawa Soltysa, (Feicht studio-

biety. Zyskiwal coraz większe

remonii kościelnych. Z powyż-

nie i dosadnie zarazem określal

wszystkie rozglośnie polskie.

wal pod jego kierunkiem kilka

uznanie nie tylko jako wytraw-

szych uwag wynika, ze zawód

funkcję organisty ­ mialo za-

Pewne światlo na repertu-

lat później niż Nowakowski),

ny ekspert w dziedzinie orga-

organistowski wymaga grun-

braknąć w katedrze przy takich

ar organowy, prezentowany

wszak ten niegdyś pod kierun-

nów, jako wykonawca muzyki

townego wyszkolenia facho-

okazjach jak np. uroczystości

przez Nowakowskiego w ka-

kiem Gigouta zglębial w Pary-

organowej i pedagog, ale też jako

wego. Co zatem idzie, organisto-

pogrzebowe zmarlego w 1923

tedrze w tamtym okresie rzuca

żu grę organową i kontrapunkt.

orędownik praw i potrzeb grupy

stwo powinno być traktowane

roku abpa Józefa Bilczewskie-

notatka, zamieszczona w roku

,,Jako podręczny material do

spolecznej i zawodowej, do której

jak każdy inny zawód samo-

go, ingres jego następcy abpa

1926 w wydawanym w Po-

preludiowania" odnotowal ks.

należal. Angażowal się w ogól-

dzielny i pod żadnym warun-

Boleslawa Twardowskiego, czy

znaniu miesięczniku ,,Muzyka

dr Feicht ,,cztery tomy Gaussa",

nopolski ruch na rzecz podnie-

kiem nie powinno zatrudniać

uroczystości żalobne związa-

Kościelna" autorstwa ks. dra

z których korzystal Nowakow-

sienia poziomu wyksztalcenia,

ludzi, którzy na tym polu szukać

ne ze sprowadzeniem ze Lwowa

Hieronima Feichta ze Zgroma-

ski, czyli ,,Orgelkompositionaus

przygotowania muzycznego i li-

chcą jedynie osobistej przyjem-

do Warszawy szczątków Nie-

dzenia Księży Misjonarzy św.

alter undneuer Zeit in 4 Bän-

turgicznego organistów, popra-

ności lub przygodnego sposo-

znanego Żolnierza w roku 1925

Wincentego a Paulo. Ten zali-

den", wydane przez niemiec-

wy ich statusu spolecznego i ma-

bu zarobkowania. Sam zresztą

oraz wielu innych. Jednak już

czany obecnie do czolowych

kiego kompozytora i organistę

terialnego oraz zapewnienia im

charakter tej pracy, jako swojego

nawet na podstawie pośred-

polskich muzykologów, wy-

Ottona Gaussa w 1909 roku

świadczeń emerytalnych. Naj-

rodzaju slużby bożej, wymaga,

nich i niekiedy pobieżnych re-

bitny znawca muzyki daw-

w Ratyzbonie. Ponadto zauwa-

prawdopodobniej wziąl udzial

aby organista zawód swój trak-

lacji i wzmianek, czy też infor-

nej od 1919 roku przebywal we

żyl nie tylko wyjątkową praco-

w Pierwszym Polskim Kongresie

towal jako wylączny cel swojego

macji zamieszczanych w prasie

Lwowie jako prefekt Arcybi-

witość lwowskiego organisty,

Muzyczno-Liturgicznym w Po-

życia". Jakkolwiek życie wpro-

lwowskiej z tamtego okresu

skupiego Malego Seminarium,

ale i pewien rys jego dzialalno-

znaniu w dniach 10­12 września

wadzalo korekty do tego credo

można wyrobić sobie zdanie na

student, a następnie, w roku

ści, który będzie cechowal go do

1929 roku. Wyglosil opubliko-

zawodowego Nowakowskiego,

temat kwalifikacji i szerokich

akademickim 1925/26, wykla-

końca ­ szczególne przywiąza-

wany następnie w ,,Muzyce Ko-

idealom pozostal wierny i nawet

horyzontów muzycznych orga-

dowca na Uniwersytecie Jana

nie i wierność zastanej lokalnej

ścielnej" referat ,,Uwagi o zawo-

w najtrudniejszych warunkach

nisty katedralnego. Odpowied-

Kazimierza. Mial więc moż-

muzycznej tradycji, co znalazlo

dzie organisty", którego obszerne

i wbrew przeciwnościom losu

nich kwalifikacji wymagala

liwość bliższego zapoznania

swój wyraz w podsumowu-

fragmenty zostaly przytoczone

dążyl do ich urzeczywistnienia.

przede wszystkim stala wspól-

się z praktyką organistowską

jącym notatkę stwierdzeniu:

powyżej.

W zachowanej kronice ka-

praca z licznymi lwowskimi

swego rówieśnika i wśród pre-

,,Pan Nowakowski jest organi-

Wybuch  drugiej  wojny

tedralnej z tamtego okresu

chórami, zapraszanymi do ka-

ferowanych przez niego twór-

stą istotnie katedralnym!"

światowej spowodowal istot-

(Kronika katedry lwowskiej.

tedry na różnego rodzaju uro-

ców muzyki organowej wy-

Dzialalność

ne ograniczenia w dzialalności

Cz. 1 (1923­27) nie znajduje-

czystości kościelne czy narodo-

mienil: Jana Sebastiana Bacha,

organistowska

Józefa Nowakowskiego. Przed

my nazwiska Nowakowskie-

we. Takie odbyly się np. w 1932

Maxa Regera, Césara Francka

dojrzalym  organistą  stanę-

go: organista ­ tak oczywisty

roku w związku z obchodami

oraz wspólczesnych kompo-

Nowakowskiego

ly nowe wyzwania, musial też

i niezbędny uczestnik opra-

60. rocznicy śmierci Stanislawa

zytorów francuskich: Félixa-

w okresie

zmierzyć się z koniecznością

wy liturgii ­ zawsze pozosta-

Moniuszki. Uroczysta niedziel-

-Alexandre Guilmanta i Eu-

międzywojennym nie

funkcjonowania w nowej, po-

je bohaterem drugiego planu.

na Msza św. 5 czerwca z udzia-

gène'a Gigouta. Nie omieszkal

ograniczala się do

wojennej rzeczywistości.

I chociaż nie figuruje w żadnej

lem Nowakowskiego, podczas

zaznaczyć, że obecność dwóch