29

nr 6 (442) 26.03.­15.04.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Notatki z historii Galicji

Przedstawię dziś niektóre

Warto

zaznaczyć,

że

karty z historii naszej

w procesach narodowotwór-

Galicji, gdzie urodziliśmy

czych Ukraińcy pozostawali

w tyle za Polakami. Ale jednak to

się, dojrzewaliśmy,

wlaśnie Galicja w II polowie XIX

gdzie mieszkamy nadal

w. stala się ,,ukraińskim Pie-

i pracujemy...

montem" ­ glównym centrum

ukraińskiej myśli narodowej.

Konkurując z Polakami, Ukra-

PETRO HAWRYLYSZYN

K

ińcy wiele inicjatyw zapoży-

rólestwo Galicji i Lodome-

czali od nich. Przykladem może

rii z Wielkim Księstwem

slużyć chociażby ukraińskie

Krakowskim i Księstwem

towarzystwo ,,Sokil", zalożone

Oświęcimia i Zatoru (po nie-

na wzór polskiego ,,Sokola".

HERB KRÓLESTWA GALICJI

miecku:  Königreich  Gali-

Oprócz Polaków i Ukraińców

I LODOMERII

zien und Lodomerien mit dem

dużą część ludności stanowili

Großherzogtum Krakau und

Żydzi, zamieszkujący glównie

den Herzogtümern Auschwitz

miasta i miasteczka. Po przy-

und Zator) ­ bylo Krajem Ko-

lączeniu Galicji do Austrii na-

ronnym, powstalym na tere-

plynęlo tu wielu niemieckich

MAPA KRÓLESTWA GALICJI I LODOMERII Z 1775 R. NA ŻÓLTO

nach królestwa Ruskiego i wo-

u austriackich urzędników.

OZNACZONA JEST RUŚ CZERWONA (RUSSIA RUBRA), NA ZIELONO

jewództwa ruskiego, jako część

Pomimo nieznacznej ich licz-

­ MALOPOLSKA (POLONIA MINOR), NA CZERWONO KSIĘSTWO

skladowa imperium Habsbur-

by, dzięki swoim stanowiskom,

OŚWIĘCIMIA

gów w latach 1772­1918.

byli dość wplywową grupą

Po pierwszym rozbiorze Rze-

i miala swoich przedstawicieli

weszly ich ziemie, starali się

ludności.

czypospolitej w 1772 r. ziemie

wśród duchowieństwa grecko-

tworzyć (i to z sukcesem) swe

Lwowski historyk Jaroslaw

te odeszly do monarchii Habs-

katolickiego. Ci ostatni pelnili

instytucje kulturalne czy orga-

Hrycak zaznacza: ,,Galicja byla

burgów. Glówne pertraktacje

rolę swego rodzaju arystokra-

nizacje spoleczne. Na przyklad

największą prowincją impe-

rozbiorowe toczyly się w Pe-

cji narodowej, którą Ukraińcy

­ taką wplywową instytucją

rium austriackiego. Ale, jak

tersburgu. Caryca Katarzyna II

utracili w zawirowaniach histo-

w Galicji stalo się Ossolineum,

się wydaje, Austrii nigdy nie

CESARZOWA MARIA TERESA

pragnęla otrzymać Galicję dla

rycznych. To wlaśnie ukraińscy

zalożone we Lwowie przez hra-

udalo się efektywnie ,,polknąć"

(1759), MAL. MARTIN VAN

siebie, ale ulegla naciskom kró-

seminarzyści zalożyli pierwszą

biego Maksymiliana Ossoliń-

tego kęska. Dla austriackich

MEYTENS

la Prus Fryderyka II. Przejąl on

organizację narodową pod na-

skiego w 1817 r. w budynkach

urzędników  i  intelektuali-

od Austrii większą część Śląska

1814­1815 Austriakom zwróco-

zwą ,,Ruska trójca". Kultywowa-

dawnego klasztoru karmelitek

stów (nawet wśród tych, ma-

i pragnąl w jakiś sposób straty

no te okręgi, a granicę pomiędzy

no wśród nich tradycyjny ję-

trzewiczkowych jako biblioteka

jących galicyjskie pochodze-

te carycy zrekompensować ­

Austrią i Rosją ustalono na rzece

zyk cerkiewno-slowiański. Byli

prywatna. Z czasem jej zbiory

nie) Kraj w ciągu calego XIX w.

kosztem Galicji.

Zbrucz".

również przeciwni używaniu

wzbogacily kolekcje rodowe Lu-

byl biedną i zacofaną prowin-

Oficjalnym powodem prze-

W ten sposób powstal Kraj

potocznego języka ukraińskiego

bomirskich, Skarbków, Sapie-

cją ­ ,,pól Azją", dokąd wysy-

jęcia Galicji przez Austria-

Koronny ze stolicą we Lwowie.

w literaturze. W życiu codzien-

hów i innych magnatów. W 1827

lano mniej obrotnych kolegów,

ków byla krótka przynależność

Kraków natomiast dolączyl do

nym przedstawiciele tego du-

r. biblioteka Ossolineum prze-

mających uchybienia w sluż-

w XIII w. Księstwa Halicko-

Kraju dopiero w 1846 r. Wcze-

chowieństwa poslugiwali się ję-

ksztalcila się w Zaklad naukowy

bie państwowej lub wojskowej.

-Wlodzimierskiego do korony

śniej posiadal tytul ,,wolnego

zykiem polskim.

,,Ossolineum". Chociaż Ukra-

Wrażenie austriackich urzęd-

węgierskiej (tzw. Św. Stefana).

miasta".

Wśród Polaków sytuacja ję-

ińcy również mieli swój udzial

ników o spoleczeństwie gali-

Warto zaznaczyć, że Habsbur-

Etnicznie Galicję można bylo

zykowa byla odmienna. Po-

w  dzialalności  Ossolineum

cyjskim po przylączeniu Kraju

gowie przylączali do swej mo-

podzielić na polską (Zachodnią)

mimo, że kościól katolicki

i pracowali w nim, to nastawione

bylo zdecydowanie negatyw-

narchii kolejne tereny nie przez

i ukraińską (Wschodnią) czę-

w liturgii wykorzystywal laci-

bylo ono glównie na zachowanie

ne. Zastali tu anarchię i presję

podboje, lecz przez mariaże dy-

ści. Pomimo przewagi ludności

nę, język polski wśród parafian

i utrwalenie polskości. Z czasem

ze strony polskiej szlachty, zu-

nastyczne. Ziemie korony św.

ukraińskiej na części wschod-

używany byl stale. Po polsku

pojawil się ukraiński konkurent

pelne zubożenie i moralny upa-

Stefana zostaly również przejęte

niej, odgrywająca rolę polityczną

rozmawiano na codzień, rów-

Ossolineum ­ Towarzystwo im.

dek zwyklych mieszkańców.

w drodze spadkowej, co dawalo

szlachta ­ jak zresztą i na Ukra-

nież w urzędach, używano go

Szewczenki. Powstalo o wiele

Pierwszym zadaniem rządu

oficjalne prawo wladania nimi.

inie Prawobrzeżnej ­ byla pol-

także w ,,wysokiej" literaturze.

później, bo w r. 1873, a od r. 1892

austriackiego bylo zaprowa-

5 sierpnia 1772 r. w Peters-

ska lub asymilowaną do kultu-

Petro Kraluk pisze: ,,Pola-

stalo się Towarzystwem nauko-

dzenie porządku i dyscypliny

burgu przedstawiciele Impe-

ry polskiej. Ludność ukraińska

cy w Austrii, jak i w innych

wym, swego rodzaju ukraińską

spolecznej. Maria Teresa i jej

riów Rosyjskiego i Austriac-

zamieszkiwala glownie wioski

państwach, do skladu których

akademią nauk".

syn Józef II (1780­1790) pro-

kiego oraz Królestwa Prus

wadzili ,,modną" w tamtych

podpisali I rozbiór Rzeczypo-

czasach politykę ,,oświece-

spolitej. Cesarzowej Marii Te-

nia", której podstawową zasadą

resie Habsburg w udziale przy-

bylo uzależnienie potęgi pań-

padly województwa ruskie,

stwa od szerzenia wyksztalce-

belskie, pow. czerwonogrodzki

nia i wszelkich swobód wśród

woj. podolskiego i miasto Zba-

poddanych. W Galicji koncen-

raż z okolicami. Natomiast po

trowalo się to glównie na osla-

III rozbiorze Rzeczypospolitej

bieniu pozycji polskiej szlach-

do Austriaków odeszly dodat-

ty, źródla anarchii i intryg

kowo część Podlasia i Ziemi

antypaństwowych".

Chelmskiej oraz Kraków i część

Na podstawie:

ziem nad Wislą. Te tereny uzy-

skaly nazwę Galicji Zachodniej

1. Грицак, Ярослав Йосипович.

i po latach staly się areną walk

Нариси з історії України: формуван-

pomiędzy Francją, Austrią, Ro-

ня української модерної нації. Київ:

sją i Prusami.

Генеза, 2000. 249 c.

Historyk Petro Kraluk pisze:

2. Дейвіс Норман. Боже ігрище:

,,Odpowiednio do umowy poko-

історія Польщі; пер. з англ. П. Тара-

jowej podpisanej 14 październi-

щук. К.: Вид-во Соломії Павличко

ka 1809 r. w wiedeńskim palacu

,,Основи", 2008. 1080 с.

Schonbrunn, Austriacy utracili

3. Кралюк П. Українці і поляки. 1000

Galicję Zachodnią, którą przy-

років (не)порозуміння. Харків, Фоліо,

lączono do utworzonego przez

2021. 317 с.

Napoleona  Księstwa  War-

4. Польща ­ нарис історії /за ред.:

szawskiego. Rosja otrzymala

Влодзімєжа Менджецького та Єжи

natomiast okręgi tarnopolski

Брацисевича; пер. з пол. Івана Свар-

i zaleszczycki, chociaż preten-

ника; Ін-т нац. пам'яті, Коміс. переслі-

dowala na calą Galicję Wschod-

дування злочинів проти пол. народу.

nią. Napoleon byl temu przeciw-

Варшава: Вид-во Ін-т нац. пам'яті,

ny. Po Kongresie Wiedeńskim

2015. 365 с.

ADMINISTRACYJNY PODZIAL KRÓLESTWA GALICJI I LODOMERII, LATA 1777-1782